Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 84

Devanagari script

बाण उवाच । शिव शङ्कर सर्वहराय नमो भवभीतभयार्तिहराय नमः । कुसुमायुधदेहविनाशंकर प्रमदाप्रियकामक देव नमः

Transliteration

bāṇa uvāca | śiva śaṅkara sarvaharāya namo bhavabhītabhayārtiharāya namaḥ | kusumāyudhadehavināśaṃkara pramadāpriyakāmaka deva namaḥ

Translation

बाण म्हणाला— शिव शंकर, सर्वसंहारक तुला नमस्कार; भवभयाने भयभीत जनांचे भय व आर्तता हरिणाऱ्या तुला नमः। कुसुमायुध कामदेवाचा देह नाश करणाऱ्या, प्रमदा (पार्वती)च्या प्रियाच्या इच्छा पूर्ण करणाऱ्या देवा, तुला नमः।

Word by Word

• बाणः: Bāṇa (the speaker)
• बाणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन

• शिव: O Śiva
• शिव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• शङ्कर: O Śaṅkara
• शङ्कर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शङ्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• सर्वहराय: to the remover of all
• सर्वहराय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: सर्व-हर (प्रातिपदिक; हर = √हृ (धातु) ‘to take away’)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (सर्वस्य हरः)

• नमः: salutation
• नमः: Prayojana/भाव (Salutation)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (indeclinable interjection); नमः-प्रयोगः (salutation)

• भवभीतभयार्तिहराय: to the remover of the fear and distress of those afraid of worldly existence
• भवभीतभयार्तिहराय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: भव-भीत-भय-आर्ति-हर (प्रातिपदिक; हर = √हृ (धातु))
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (भवात् भीतानां भयार्तेः हरः)

• नमः: salutation
• नमः: Prayojana/भाव (Salutation)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (indeclinable interjection); नमः-प्रयोगः

• कुसुमायुधदेहविनाशंकर: O maker of the destruction of Kāma (flower-weaponed one)’s body
• कुसुमायुधदेहविनाशंकर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कुसुम-आयुध-देह-विनाश-कर (प्रातिपदिक; कर = √कृ (धातु) ‘to do/make’)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; समासः बहुपद-तत्पुरुषः (कुसुमायुधस्य देहस्य विनाशं करोति)

• प्रमदाप्रियकामक: O beloved of the maiden (Pārvatī), O lover
• प्रमदाप्रियकामक: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रमदा-प्रिय-कामक (प्रातिपदिक; कामक = √कम् (धातु) + क (प्रत्यय) ‘desirer/lover’)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (प्रमदायाः प्रियः; कामकः = कामयिता)

• देव: O god
• देव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• नमः: salutation
• नमः: Prayojana/भाव (Salutation)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (indeclinable interjection); नमः-प्रयोगः

Speaker

Bāṇa

Characters & Entities

• Bāṇa
• Śiva
• Śaṅkara
• Kāma (Kusumāyudha)
• Pārvatī (Pramadā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva is praised as the destroyer of bondage and the remover of existential fear, conquering even desire (Kāma).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tirtha is named; the verse is a doctrinal stotra praising Śiva’s cosmic acts within the Revā Khaṇḍa narrative frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

Stotra-recitation and namaskāra (salutation) are implied; no specific vrata or pilgrimage act is stated.