Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 70

Devanagari script

ज्वालाकलापबहुलः प्रज्वलत्येव पावकः । एवं दृष्ट्वा ततो बाणो दह्यमान उवाच ह

Transliteration

jvālākalāpabahulaḥ prajvalatyeva pāvakaḥ | evaṃ dṛṣṭvā tato bāṇo dahyamāna uvāca ha

Translation

ज्वालांच्या कलापांनी भरलेला पावक प्रचंड धगधगू लागला। हे पाहून मग बाण, जळत असतानाच, बोलला।

Word by Word

• ज्वाला-कलाप-बहुलः: abounding in clusters of flames
• ज्वाला-कलाप-बहुलः: Karta-anvaya (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ज्वाला (प्रातिपदिक) + कलाप (प्रातिपदिक) + बहुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष/निर्देशात्मक: ‘ज्वालानां कलापः’ (flame-cluster) तेन बहुलः ‘abounding in clusters of flames’ (पावकस्य विशेषण)

• प्रज्वलति: blazes
• प्रज्वलति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + ज्वल् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक निपात ‘indeed/just’

• पावकः: fire
• पावकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पावक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण (adverb) ‘thus’

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) + क्त्वा (अव्ययभाव)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive) ‘having seen’

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, अपादान/क्रमवाचक ‘then/from there’

• बाणः: Bāṇa
• बाणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• दह्यमानः: being burned
• दह्यमानः: Karta-anvaya (Subject qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दह् (धातु) + यमान (कृदन्त; कर्मणि वर्तमानकाले)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि वर्तमानकाले कृदन्त ‘being burnt’ (बाणस्य विशेषण)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ह: indeed
• ह: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: निपात (particle), कथनानुवाद/स्मरणार्थ ‘indeed/it is said’

Speaker

Narrator (introducing Bāṇa’s speech)

Characters & Entities

• Pāvaka (Fire)
• Bāṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Crisis becomes the moment of awakening—suffering forces the powerful to confront consequence and seek a response.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not explicit in this verse; it advances the Revā Khaṇḍa storyline set in the Narmadā sacred region.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.