Adhyaya 23

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । तत्रैव सङ्गमे राजन्भक्त्या परमया नृप । प्राणांस्त्यजन्ति ये मर्त्यास्ते यान्ति परमां गतिम्

मार्कण्डेय म्हणाले—हे राजन्, हे नृप! त्या संगमस्थळी जे मर्त्य परम भक्तीने प्राणत्याग करतात, ते परम गतीस प्राप्त होतात।

Verse 2

संन्यस्तसर्वसंकल्पो यस्तु प्राणान्परित्यजेत् । अमरेश्वरमासाद्य स स्वर्गे नियतं वसेत्

जो सर्व संकल्पांचा संन्यास करून अमरेश्वरास प्राप्त होऊन प्राणत्याग करतो, तो निश्चयाने स्वर्गात वास करतो।

Verse 3

शैलेन्द्रं यः समासाद्य आत्मानं मुञ्चते नरः । विमानेनार्कवर्णेन स गच्छेदमरावतीम्

जो नर शैलेन्द्रास जाऊन देहत्याग करतो, तो सूर्यवर्ण विमानाने नेला जाऊन अमरावतीस जातो।

Verse 4

नरं पतन्तमालोक्य नगादमरकण्टकात् । ब्रुवन्त्यप्सरसः सर्वा मम भर्ता भवेदिति

अमरकण्टक पर्वतावरून पडणाऱ्या नरास पाहून सर्व अप्सरा म्हणतात—‘हा माझा पती व्हावा!’

Verse 5

समं जलं धर्मविदो वदन्ति सारस्वतं गाङ्गमिति प्रबुद्धाः । तस्योपरिष्टात्प्रवदन्ति तज्ज्ञा रेवाजलं नात्र विचारणास्ति

धर्मज्ञ सरस्वती व गंगेचे जल समान म्हणतात; परंतु तत्त्वज्ञ त्यांच्या वर रेवाजल (नर्मदा) श्रेष्ठ सांगतात—यात विचार नाही।

Verse 6

अनेकविद्याधरकिन्नराद्यैरध्यासितं पुण्यतमाधिवासैः । रेवाजलं धारयतो हि मूर्ध्ना स्थानं सुरेन्द्राधिपतेः समीपे

अतिपवित्र लोकांचे निवासी विद्याधर, किन्नर इत्यादी त्या प्रदेशात वास करतात. जो रेवा (नर्मदा)चे जल मस्तकी धारण करतो, तो देवाधिपती इंद्राच्या समीप स्थान प्राप्त करतो.

Verse 7

नर्मदा सर्वदा सेव्या बहुनोक्तेन किं नृप । यदीच्छेन्न पुनर्द्रष्टुं घोरं संसारसागरम्

हे नृपा! नर्मदेची सेवा-पूजा सदैव करावी; अधिक बोलून काय उपयोग? जो पुन्हा कधीही भयंकर संसारसागर पाहू इच्छित नाही त्याने असेच करावे.

Verse 8

त्रयाणामपि लोकानां महती पावनी स्मृता । यत्र तत्र मृतस्यापि ध्रुवं गाणेश्वरी गतिः

तीनही लोकांसाठी ती महान पावनी मानली जाते; आणि जिथे-तिथे (तिच्या पावित्र्याशी संबंध येऊन) जो मरण पावतो, त्याला निश्चयच गणेश्वरी गती—शिवगणांत प्राप्ती—होते.

Verse 9

अनेकयज्ञायतनैर्वृताङ्गी न ह्यत्र किंचिद्यदतीर्थमस्ति । तस्यास्तु तीरे भवता यदुक्तं तपस्विनो वाप्यतपस्विनो वा

अनेक यज्ञस्थळांनी वेढलेली ती (रेवा) अशी आहे की येथे अतीर्थ असे काहीच नाही. म्हणून तिच्या तीराविषयी तुम्ही जे म्हटले—तपस्व्यासाठी असो वा अतपस्व्यासाठी—ते खरे आहे.

Verse 10

म्रियन्ति ये पापकृतो मनुष्यास्ते स्वर्गमायान्ति यथाऽमरेन्द्राः

जे पापकर्मी मनुष्यही तेथे (तीर्थक्षेत्री) मरण पावतात, तेही अमरेंद्रांप्रमाणे स्वर्गास जातात.

Verse 11

एवं तु कपिला चैव विशल्या राजसत्तम । ईश्वरेण पुरा सृष्टा लोकानां हितकाम्यया

हे राजश्रेष्ठा! लोकांच्या हिताची इच्छा करून परमेश्वराने पूर्वी कपिला आणि विशल्या या दोघींची निर्मिती केली.

Verse 12

तत्र स्नात्वा नरो राजन्सोपवासो जितेन्द्रियः । अश्वमेधस्य महतोऽसंशयं फलमाप्नुयात्

हे राजन्! जो मनुष्य तेथे स्नान करून उपवास करतो व इंद्रियांवर संयम ठेवतो, तो निःसंशय महान अश्वमेध यज्ञाचे फळ प्राप्त करतो.

Verse 13

अनाशकं च यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । सर्वपापविनिर्मुक्तो याति वै शिवमन्दिरम्

हे नराधिपा! जो त्या तीर्थात अनाशक-व्रत करतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन निश्चयाने शिवमंदिरास (शिवधामास) जातो.

Verse 14

पृथिव्यां सागरान्तायां स्नानदानेन यत्फलम् । विशल्यासङ्गमे स्नात्वा सकृत्तत्फलमश्नुते

समुद्रपर्यंत या पृथ्वीवर स्नान व दानाने जे फळ मिळते, विशल्या-संगमात एकदाच स्नान केल्याने तेच फळ प्राप्त होते.

Verse 15

एवं पुण्या पवित्रा च कथिता तव भूपते । भूयो मां पृच्छसि च यत्तच्चैव कथयाम्यहम्

हे भूपते! अशा प्रकारे हे पुण्यदायी व पवित्र तीर्थवर्णन तुला सांगितले. आणि तू पुन्हा जे काही विचारशील, तेही मी सांगीन.

Verse 23

। अध्याय

॥ इति अध्याय-सूचना ॥