Adhyaya 229

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवं ते कथितं राजन्पुराणं धर्मसंहितम् । शिवप्रीत्या यथा प्रोक्तं वायुना देवसंसदि

श्रीमार्कंडेय म्हणाले—हे राजन्, धर्मसंहिता-रूप हे पुराण मी तुला तसेच कथन केले आहे, जसे देवसभेत वायूने शिवप्रित्यर्थ सांगितले होते।

Verse 2

षष्टितीर्थसहस्राणि षष्टिकोटिस्तथैव च । आदिमध्यावसानेषु नर्मदायां पदे पदे

नर्मदेच्या आद्य, मध्य व अंत भागात—पदे पदे—साठ हजार तीर्थे आणि त्याचप्रमाणे साठ कोटी पवित्र सान्निध्य आहेत।

Verse 3

मया द्वादशसाहस्री संहिता या श्रुता पुरा । देवदेवस्य गदतः साम्प्रतं कथिता तव

देवदेवाच्या वचनातून मी पूर्वी ऐकलेली द्वादश-साहस्री संहिता, तीच आता मी तुला कथन केली आहे।

Verse 4

पृष्टस्त्वयाहं भूपाल पर्वतेऽमरकण्टके । स्थितः संक्षेपतः सर्वं मया तत्कथितं तव

हे भूपाल, अमरकंटक पर्वतावर तू मला जे विचारलेस, तेथेच स्थित राहून मी संक्षेपाने सर्व काही तुला सांगितले।

Verse 5

नर्मदाचरितं पुण्यं शृणु तस्यास्ति यत्फलम् । यत्फलं सर्ववेदैः स्यात्सषडङ्गपदक्रमैः

नर्मदेचे पुण्यचरित्र ऐक; त्याचे जे फळ आहे—सर्व वेदांचे षडंगांसह पदक्रमाने पठण केल्याने जे फळ मिळते, तेच याचे फळ आहे।

Verse 6

पठितैश्च श्रुतैर्वापि तस्माद्बहुतरं भवेत् । सत्रयाजी फलं यत्र लभते द्वादशाब्दिकम्

हे वाचन केले किंवा श्रवण केले तरी त्याहून अधिक फल प्राप्त होते. येथे बारा वर्षे सत्रयज्ञ करणाऱ्या यजमानास जे पुण्यफळ मिळते तेच येथे मिळते.

Verse 7

चरिते तु श्रुते देव्या लभते तादृशं फलम् । सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं स्नात्वा सागरमादितः

देवीचे चरित्र श्रवण केल्यास तसाच फल मिळतो—समुद्रापासून आरंभ करून सर्व तीर्थांत स्नान केल्याने जे पुण्य मिळते त्यासमान.

Verse 8

सकृत्स्नात्वा तथा श्रुत्वा नर्मदायां फलं हि तत् । आदिमध्यावसानेन नर्मदाचरितं शुभम्

नर्मदेत एकदा स्नान केल्याने जे फल मिळते, तेच तिची महिमा ऐकल्यानेही मिळते. आद्य-मध्य-अंतपर्यंत श्रवण केलेले हे शुभ नर्मदा-चरित्र तेच पुण्य प्रदान करते.

Verse 9

यः शृणोति नरो भक्त्या तस्य पुण्यफलं शृणु । स प्राप्य शिवसंस्थानं रुद्रकन्यासमावृतः

जो नर भक्तीने श्रवण करतो त्याचे पुण्यफळ ऐक. तो शिवधाम प्राप्त करून रुद्रकन्यांनी वेढलेला व सत्कृत होतो.

Verse 10

रुद्रस्यानुचरो भूत्वा तेनैव सह मोदते । एतद्धर्ममुपाख्यानं सर्वशास्त्रेषु सत्तमम्

रुद्राचा अनुचर होऊन तो त्याच्याच सहवासात आनंदित होतो. हे धर्मोपाख्यान सर्व शास्त्रांत श्रेष्ठतम म्हणून सांगितले आहे.

Verse 11

देशे वा मण्डले वापि वा ग्रामे नगरेऽपि वा । गृहे वा तिष्ठते यस्य चातुर्वर्ण्यस्य भारत

हे भारत! देशात असो वा मण्डलात, गावात असो वा नगरात, किंवा घरातही—जिथे चातुर्वर्ण्य धर्मपूर्वक नीट स्थिर होऊन वास करते…

Verse 12

स ब्रह्मा स शिवः साक्षात्स च देवो जनार्दनः । त्रिविधं कारणं लोके धर्मपन्थानमुत्तमम्

तोच ब्रह्मा, तोच साक्षात् शिव, तोच देव जनार्दन आहे। जगात हेच त्रिविध कारण—धर्माचा सर्वोत्तम मार्ग आहे।

Verse 13

देवतानां गुरुं शास्त्रं परमं सिद्धिकारणम् । श्रुत्वेश्वरमुखात्पार्थ मयापि तव कीर्तितम्

हे शास्त्र देवतांचा गुरु असून सिद्धीचे परम कारण आहे। हे पार्थ! ईश्वराच्या मुखातून ऐकून मीही तुला ते कथन केले आहे।

Verse 14

दक्षिणे चोत्तरे कूले यानि तीर्थानि कानिचित् । प्रधानतः सुपुण्यानि कथितानि विशेषतः

दक्षिण व उत्तर तीरावर जी काही तीर्थे आहेत, त्यांतील प्रधान व अतिशय पुण्यकारक तीर्थे विशेषतः सांगितली आहेत।

Verse 15

स्पर्शनाद्दर्शनात्तेषां कीर्तनाच्छ्रवणात्तथा । मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं स गच्छति

त्यांचा स्पर्श, दर्शन, तसेच त्यांचे कीर्तन व महिमा-श्रवण केल्याने मनुष्य सर्व पापांतून मुक्त होऊन रुद्रलोकास जातो।

Verse 16

इदं यः शृणुयान्नित्यं पुराणं शिवभाषितम् । ब्राह्मणो वेदविद्यावान् क्षत्रियो विजयी भवेत्

जो नित्य शिवभाषित हे पुराण श्रवण करतो, तो ब्राह्मण वेदविद्येने संपन्न होतो आणि क्षत्रिय विजयी होतो।

Verse 17

धनभागी भवेद्वैश्यः शूद्रो वै धर्मभाग्भवेत् । सौभाग्यं सन्ततिं स्वर्गं नारी श्रुत्वाप्नुयाद्धनम्

वैश्य धनभागी होतो, शूद्र धर्माचा भागी होतो; आणि स्त्री श्रवणाने सौभाग्य, संतती, स्वर्ग व धन प्राप्त करते।

Verse 18

ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च स्तेयी च गुरुतल्पगः । माहात्म्यं नर्मदायास्तु श्रुत्वा पापबहिष्कृताः

ब्रह्मघ्न, सुराप, चोर आणि गुरुतल्पग—हेही नर्मदेचे माहात्म्य ऐकून पापांपासून बहिष्कृत होतात।

Verse 19

पापभेदी कृतघ्नश्च स्वामिविश्वासघातकः । गोघ्नश्च गरदश्चैव कन्याविक्रयकारकः

धर्मभेदी, कृतघ्न, स्वामीच्या विश्वासाचा घात करणारा, गोहंता, विष देणारा आणि कन्याविक्रय करणारा देखील।

Verse 20

एते श्रुत्वैव पापेभ्यो मुच्यन्ते नात्र संशयः । ये पुनर्भावितात्मानः शृण्वन्ति सततं नृप

हे सर्व केवळ श्रवणमात्राने पापांतून मुक्त होतात—यात संशय नाही; आणि हे नृपा, ज्यांचे अंतःकरण शुद्ध झाले आहे ते सतत श्रवण करतात।

Verse 21

पूजयन्त इदं देवाः पूजिता गुरवश्च तैः । नर्मदा पूजिता तेन भगवांश्च महेश्वरः

जो या शास्त्राचे पूजन करतात, त्यांच्यामुळे देव पूजिले जातात आणि गुरुजनांचाही सन्मान होतो। त्याच्याच द्वारा नर्मदेची पूजा होते आणि भगवान महेश्वर (शिव) यांचीही।

Verse 22

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन गन्धपुष्पविभूषणैः । पूजितं परया भक्त्या शास्त्रमेतत्फलप्रदम्

म्हणून सर्व प्रयत्नाने—गंध, पुष्प व अलंकारांनी—परम भक्तीने या शास्त्राचे पूजन करावे; कारण हे शास्त्र फलप्रद आहे.

Verse 23

लेखापयित्वा सकलं नर्मदाचरितं शुभम् । उत्तमं सर्वशास्त्रेभ्यो यो ददाति द्विजन्मने

जो संपूर्ण शुभ नर्मदा-चरित्र लिहून घेऊन, आणि ते—सर्व शास्त्रांमध्ये उत्तम—द्विज (ब्राह्मण) यास दान देतो…

Verse 24

नर्मदासर्वतीर्थेषु स्नाने दाने च यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति स नरो नात्र संशयः

नर्मदेच्या सर्व तीर्थांत स्नान व दानाने जे फळ मिळते, तेच फळ तो मनुष्य प्राप्त करतो; यात संशय नाही.

Verse 25

एतत्पुराणं रुद्रोक्तं महापुण्यफलप्रदम् । स्वर्गदं पुत्रदं धन्यं यशस्यं कीर्तिवर्धनम्

हे पुराण रुद्रांनी सांगितलेले असून महापुण्यफळ देणारे आहे—स्वर्ग देणारे, पुत्र देणारे, मंगलमय, यश देणारे व कीर्ती वाढविणारे आहे.

Verse 26

सर्वपापहरं पार्थ दुःखदुःस्वप्ननाशनम् । पठतां शृण्वतां राजन् सर्वकामार्थसिद्धिदम्

हे पार्थ, हे सर्व पापांचा नाश करणारे, दुःख व दुष्ट स्वप्नांचा संहार करणारे आहे. हे राजन्, जे याचे पठण करतात व जे श्रवण करतात, त्यांना सर्व इच्छित कामना व प्रयोजनांची सिद्धी देते.

Verse 27

शान्तिरस्तु शिवं चास्तु लोकाः सन्तु निरामयाः । गोब्राह्मणेभ्यः स्वस्त्यस्तु धर्मं धर्मात्मजाश्रयः

शान्ति असो, शिवमय कल्याण असो. लोक निरामय असोत. गो व ब्राह्मणांना स्वस्ति असो. धर्म—धर्मात्म्यांचा आश्रय—सुदृढ व प्रतिष्ठित राहो.

Verse 28

नरकान्तकरी रेवा सतीर्था विश्वपावनी । नर्मदा धर्मदा चास्तु शर्मदा पार्थ ते सदा

नरकाचा अंत करणारी, तीर्थसमृद्ध, विश्वपावनी रेवा—नर्मदा रूपाने—हे पार्थ, तुझ्यासाठी सदा धर्म देणारी व शांती-कल्याण प्रदान करणारी ठरो.