Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 12

Devanagari script

अनुसङ्गेन तीर्थस्य स्नाने स्नानफलं विदुः । नैव यात्राफलं तज्ज्ञाः शास्त्रोक्तं कल्मषापहम्

Transliteration

anusaṅgena tīrthasya snāne snānaphalaṃ viduḥ | naiva yātrāphalaṃ tajjñāḥ śāstroktaṃ kalmaṣāpaham

Translation

अनुसंगाने तीर्थस्नान केल्यास केवळ स्नानफळच मिळते; शास्त्रांनी पापनाशक म्हटलेले पूर्ण यात्राफळ मिळत नाही, असे जाणकार सांगतात.

Word by Word

• अनुसङ्गेन: by incidental association/connection
• अनुसङ्गेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अनुसङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• तीर्थस्य: of the tīrtha
• तीर्थस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• स्नाने: in bathing
• स्नाने: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• स्नानफलम्: the fruit of bathing
• स्नानफलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (स्नानस्य फलम्)

• विदुः: know, consider
• विदुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध (negation particle)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• यात्राफलम्: the fruit of the journey/pilgrimage
• यात्राफलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यात्रा (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (यात्रायाः फलम्)

• तज्ज्ञाः: those who know that (experts)
• तज्ज्ञाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + ज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; तत्पुरुष (तत् जानन्ति इति)

• शास्त्रोक्तम्: stated in the scriptures
• शास्त्रोक्तम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शास्त्र (प्रातिपदिक) + उक्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष (शास्त्रे उक्तम्) — 'scripturally stated'

• कल्मषापहम्: removing sin/impurity
• कल्मषापहम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कल्मष (प्रातिपदिक) + अपह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष (कल्मषं अपहन्ति इति/कल्मषस्य अपहः)

Speaker

Uncertain from snippet (tīrtha-merit exposition; speaker not named here)

Characters & Entities

• Tīrtha
• Snāna
• Yātrā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Casual contact with a tīrtha gives limited benefit; full pilgrimage fruit arises from deliberate yātrā aligned with śāstra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No named site; the teaching applies to tīrthas generally within the Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

It distinguishes snāna-phala (bathing merit) from yātrā-phala (pilgrimage merit) and notes the latter is śāstra-taught as sin-removing.