Adhyaya 225

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततः क्रोशान्तरे गच्छेदलिकातीर्थमुत्तमम् । अलिका नाम गान्धर्वी कुशीला कुटिलाशया

श्री मार्कंडेय म्हणाले: तेथून एक कोस अंतरावर उत्तम अशा अलिका तीर्थावर जावे. अलिका नावाची एक गंधर्व कन्या होती, जी दुराचारी आणि कुटिल मनाची होती.

Verse 2

चित्रसेनस्य दौहित्री विद्यानन्दमृषिं गता । वव्रे ते स्वीकृता तेन दशवर्षाणि तं श्रिता

ती चित्रसेनाची नात होती. ती विद्यानंद ऋषींकडे गेली, त्यांना पती म्हणून निवडले आणि त्यांनी तिचा स्वीकार केला; ती दहा वर्षे त्यांच्या आश्रयाला राहिली.

Verse 3

पतिं जघान तं सुप्तं कस्मिंश्चित्कारणान्तरे । गत्वा निवेदयामास पितरं रत्नवल्लभम्

काही कारणास्तव तिने आपल्या झोपलेल्या पतीची हत्या केली. त्यानंतर तिने जाऊन आपले वडील रत्नवल्लभ यांना हे सांगितले.

Verse 4

पित्रा मात्रा च संत्यक्ता बहुभिर्भर्त्सिता नृप । गर्भघ्नी त्वं पतिघ्नी त्वमिति दर्शय मा मुखम्

हे राजा! आई-वडिलांनी त्यागलेली आणि अनेकांनी धिक्कारलेली तिला म्हटले गेले, 'तू भ्रूणहत्या करणारी आहेस, तू पतीची हत्या करणारी आहेस, तुझे तोंड दाखवू नकोस.'

Verse 5

ब्रह्मघ्नी याहि पापिष्ठे परित्यक्ता गृहाद्व्रज

'अगं ब्रह्महत्या करणाऱ्या पापिणी! येथून चालती हो. तुझा त्याग केला आहे, या घरातून निघून जा.'

Verse 6

मार्कण्डेय उवाच । इति दुःखान्विता मूढा ताभ्यां निर्भर्त्सिता सती । तनुं त्यक्तुं मनश्चक्रे प्राप्य तीर्थान्तरं क्वचित्

मार्कण्डेय म्हणाले—अशा रीतीने दुःखाने व्याकुळ, मोहग्रस्त आणि त्या दोघांनी कठोरपणे धिक्कारलेली ती, कुठेतरी दुसऱ्या तीर्थस्थानी पोहोचून देहत्यागाचा निश्चय करू लागली।

Verse 7

संपृच्छ्यमाना तीर्थानि ब्राह्मणेभ्यो युधिष्ठिर । श्रुत्वा पापहरं तीर्थं रेवासागरसङ्गमे

हे युधिष्ठिर! ती ब्राह्मणांना तीर्थांविषयी विचारत असता, रेवा (नर्मदा) आणि सागर यांच्या संगमावर असलेल्या पापहर तीर्थाची वार्ता तिला कळली।

Verse 8

तत्र पार्थ तपश्चक्रे निराहारा जितव्रता । कृच्छ्रातिकृच्छ्रपाराकमहासांतपनादिभिः

हे पार्थ! तेथे ती निराहार राहून, व्रतांमध्ये दृढ होऊन, कृच्छ्र, अतिकृच्छ्र, पाराक व महासांतपन इत्यादी कठोर नियमांनी तपश्चर्या करू लागली।

Verse 9

चान्द्रायणैर्ब्रह्मकूर्चैः कर्शयामास वै तनुम् । एवं वर्षशतं सार्द्धं व्यतीतं तपसा नृप

चान्द्रायण व ब्रह्मकूर्च अशा व्रतांनी तिने खरोखरच देह कृश केला। हे नृप! अशा प्रकारे तपश्चर्येत पूर्ण शंभर वर्षे व्यतीत झाली।

Verse 10

तस्या विशुद्धिमिच्छन्त्याः शिवध्यानार्चनादिभिः । ततः कतिपयाहोभिस्तस्या ज्ञात्वा हठं परम् । परितुष्टः शिवः प्राह पार्वत्या परिचोदितः

शिवध्यान, पूजन इत्यादींनी शुद्धी इच्छिणाऱ्या तिच्याबद्दल, काही दिवसांत तिचा परम हट्ट (दृढ तप) जाणून, पार्वतीच्या प्रेरणेने प्रसन्न झालेल्या शिवांनी असे सांगितले।

Verse 11

ईश्वर उवाच । पुत्रि मा साहसं कार्षीः शुद्धदेहासि साम्प्रतम् । तुष्टोऽहं तपसा तेऽद्य वरं वरय वाञ्छितम्

ईश्वर म्हणाले—पुत्री, असे धाडस करू नकोस; आता तुझे देह शुद्ध झाले आहे. आज तुझ्या तपाने मी संतुष्ट आहे—तुला हवा तो वर माग।

Verse 12

अलिकोवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश वरार्हा यद्यहं मता । नानापापाग्नितप्ताया देहि शुद्धिं परां मम

अलिका म्हणाली—हे देवेश, आपण प्रसन्न असाल आणि मला वरास योग्य मानाल, तर अनेक पापांच्या अग्निने तापलेल्या मला परम शुद्धी द्या।

Verse 13

त्वं मे नाथो ह्यनाथायास्त्वमेव जगतां गुरुः । दीनानाथसमुद्धर्ता शरण्यः सर्वदेहिनाम्

आपणच माझे नाथ, कारण मी अनाथ आहे; आपणच जगाचे गुरु आहात. दीन व निराधारांचा उद्धारकर्ता, सर्व देहधाऱ्यांचे शरण्य आपणच आहात।

Verse 14

ईश्वर उवाच । त्वं भद्रे शुद्धदेहासि मा किंचिदनुशोचिथाः । स्वनाम्ना स्थापयित्वेह मां ततः स्वर्गमेष्यसि

ईश्वर म्हणाले—हे भद्रे, तुझे देह शुद्ध आहे; किंचितही शोक करू नकोस. येथे माझी स्थापना तुझ्या नावाने कर; मग तू स्वर्गास जाशील।

Verse 15

इत्युक्त्वा देवदेवेशस्तत्रैवान्तरधीयत । अलिकापि ततो भक्त्या स्नात्वा संस्थाप्य शङ्करम्

असे बोलून देवदेवेश्वर तेथेच अंतर्धान पावले. मग अलिकेनेही भक्तिभावाने स्नान करून शंकराची स्थापना केली।

Verse 16

दत्त्वा दानं च विप्रेभ्यो लोकमाप महोत्कटम् । पितरं च समासाद्य मातरं च युधिष्ठिर

विप्रांना दान देऊन तिने अत्यंत श्रेष्ठ, दिव्य लोक प्राप्त केला; आणि तेथे, हे युधिष्ठिर, तिला पितर व मातर यांचीही भेट झाली।

Verse 17

तैश्च संमानिता प्रीत्या बन्धुभिः सालिका ततः । विमानवरमारूढा दिव्यमालान्विता नृप

त्या बंधूंनी प्रेमाने सन्मान केल्यावर सालिका, हे नृपा, दिव्य माळांनी अलंकृत अशा श्रेष्ठ विमानावर आरूढ झाली।

Verse 18

गौरीलोकमनुप्राप्तसखित्वेऽद्यापि मोदते । ततः प्रभृति तत्पार्थ विख्यातमलिकेश्वरम्

गौरीलोकात सख्य प्राप्त करून तो आजही आनंदित आहे. म्हणून, हे पार्थ, त्या वेळेपासून हे स्थान ‘अलिकेश्वर’ म्हणून विख्यात झाले।

Verse 19

तत्र तीर्थे तु या नारी पुरुषो वा युधिष्ठिर । स्नात्वा सम्पूजयेद्भक्त्या महादेवमुमायुतम्

त्या तीर्थी, हे युधिष्ठिर, स्त्री असो वा पुरुष—स्नान करून उमासहित महादेवाची भक्तीने पूजा करावी।

Verse 20

स पापैर्विविधैर्मुक्तो लोकमाप्नोति शांकरम् । मानसं वाचिकं पापं कायिकं यत्पुरा कृतम्

तो विविध पापांपासून मुक्त होऊन शंकराचा लोक प्राप्त करतो. पूर्वी मनाने, वाणीने व देहाने केलेले पाप सर्व नष्ट होते।

Verse 21

सर्वं तद्विलयं याति भोजयित्वा द्विजान्सदा । दीपं दत्त्वा च देवाग्रे न रोगैः परिभूयते

जो सदा द्विजांना भोजन घालतो त्याची सर्व पापे नष्ट होतात. आणि देवासमोर दीपदान केल्याने तो रोगांनी कधीही पराभूत होत नाही.

Verse 22

धूपपात्रं विमानं च घण्टां कलशमेव च । दत्त्वा देवाय राजेन्द्र शाक्रं लोकमवाप्नुयात्

हे राजेंद्र! देवाला धूपपात्र, (प्रतिरूप) विमान, घंटा आणि कलश दान केल्यास मनुष्य शक्र (इंद्र) लोकास प्राप्त होतो.