Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 107

Devanagari script

स्थावरत्वं गतः पश्चात्पाषाणत्वं ततः परम् । सरीसृपानजगरवराहमृगहस्तिनः

Transliteration

sthāvaratvaṃ gataḥ paścātpāṣāṇatvaṃ tataḥ param | sarīsṛpānajagaravarāhamṛgahastinaḥ

Translation

यानंतर तो स्थावरयोनीत गेला, मग पुढे पाषाणभावास पोहोचला; त्यानंतर सरीसृप, अजगर, वराह, मृग व हत्ती अशा योन्यांतही जन्मला।

Word by Word

• स्थावरत्वम्: plant/immobile state
• स्थावरत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थावर (प्रातिपदिक) + त्व (भावप्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन (Accusative singular)

• गतः: went/entered
• गतः: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन

• पश्चात्: afterwards
• पश्चात्: Kriyāviśeṣaṇa (Temporal/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पश्चात् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमवाचक (adverb: afterwards)

• पाषाणत्वम्: stonehood
• पाषाणत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पाषाण (प्रातिपदिक) + त्व (भावप्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन (Accusative singular)

• ततः: then
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (Temporal/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमवाचक (then)

• परम्: next/further
• परम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् प्रयोगः; क्रियाविशेषण (adverbial accusative: 'further/next')

• सरीसृपान्: reptiles/creeping creatures
• सरीसृपान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सरीसृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन (Accusative plural)

• अजगर-वराह-मृग-हस्तिनः: pythons, boars, deer, and elephants
• अजगर-वराह-मृग-हस्तिनः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अजगर (प्रातिपदिक) + वराह (प्रातिपदिक) + मृग (प्रातिपदिक) + हस्तिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन (Accusative plural) अपेक्षितम् (contextually objects like previous); इतरेतर-द्वन्द्वः (pythons, boars, deer, elephants)

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā tīrtha (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A time-lapse tableau: the jīva becomes a tree/immobile being, then a stone; later emerges into serpents and large animals—python, boar, deer, elephant—moving through forest and rocky terrain.

Characters & Entities

• Sthāvara
• Pāṣāṇa (stone)
• Sarīsṛpa (reptiles)
• Ajagara
• Varāha
• Mṛga
• Hastin

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Karma can bind consciousness into increasingly constrained embodiments—immobility and heaviness symbolize profound spiritual obscuration.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No; the verse is cosmological-ethical, not a site-glorification passage.

What ritualistic prescription is mentioned?

None stated.