Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 11

Devanagari script

यथा तथा नासिकायां प्रविष्टं बीजमुत्तमम् । ततो नासागते बीजे संजातो गर्भ उत्तमः

Transliteration

yathā tathā nāsikāyāṃ praviṣṭaṃ bījamuttamam | tato nāsāgate bīje saṃjāto garbha uttamaḥ

Translation

कशातरी उत्तम बीज तिच्या नासिकेत प्रविष्ट झाले; आणि नाकात स्थित त्या बीजापासून उत्तम गर्भ उत्पन्न झाला।

Word by Word

• यथा: as
• यथा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (as/just as)

• तथा: so
• तथा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; तदनुरूपवाचक (so/thus)

• नासिकायाम्: in the nostril
• नासिकायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नासिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण (स्थान)

• प्रविष्टम्: entered
• प्रविष्टम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: प्र + विश् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्यय (भूतकृदन्त/Past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘बीजम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• बीजम्: seed
• बीजम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बीज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृ/विषय (seed as subject of ‘entered’)

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘बीजम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषणम् (then/thereupon)

• नासा-गते: having reached/being in the nose
• नासा-गते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: नासा (प्रातिपदिक) + गत (गम् धातु, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘बीजे’ इत्यस्य विशेषणम् (located in the nose)

• बीजे: in the seed
• बीजे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: बीज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण (in/when the seed)

• संजातः: arose/was produced
• संजातः: Kriya (Predicate/विधेय)
• Type: Verb
• Root: सम् + जन् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्यय (भूतकृदन्त/Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘गर्भः’ इत्यस्य विशेषणम्/विधेय

• गर्भः: embryo
• गर्भः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गर्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृपद

• उत्तमः: excellent
• उत्तमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘गर्भः’ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya (narrating to Yudhiṣṭhira)

Visual Art Cues

Scene: A subtle, almost invisible ‘seed’ enters the goddess’s nostril; the moment is depicted with luminous particles or a thin ray; the goddess’s face is shown in close-up, emphasizing the nose as the unexpected gateway; a faint embryonic glow suggests conception.

Characters & Entities

• Nāsikā (nostril)
• Garbha (conception)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It frames extraordinary birth as divinely orchestrated, reinforcing Purāṇic themes of destiny and sacred causality.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse is primarily etiological (origin story); the tīrtha glorification in the chapter is tied to the Narmadā region and Bhṛgukaccha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates the miraculous conception.