Adhyaya 199

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं राजन्नाश्विनं तीर्थमुत्तमम् । कामिकं सर्वतीर्थानां प्राणिनां सिद्धिदायकम्

श्रीमार्कण्डेय म्हणाले—हे राजन्! त्यानंतर लगेच ‘आश्विन’ नावाचे परम उत्तम तीर्थ आहे; सर्व तीर्थांमध्ये काम्य आणि प्राण्यांना सिद्धी देणारे।

Verse 2

तत्र तीर्थेऽश्विनौ देवौ सुरूपौ भिषजां वरौ । तपः कृत्वा सुविपुलं संजातौ यज्ञभागिनौ

त्या तीर्थस्थानी सुरूप, वैद्यांमध्ये श्रेष्ठ असे अश्विनीकुमार देवांनी अतिविशाल तप केले आणि यज्ञभागाचे अधिकारी झाले।

Verse 3

संमतौ सर्वदेवानामादित्यतनयावुभौ । नासत्यौ सत्त्वसंपन्नौ सर्वदुःखघ्नसत्तमौ

आदित्याचे ते दोन्ही पुत्र सर्व देवांना मान्य होते—नासत्य, सत्त्वगुणसम्पन्न आणि सर्व दुःखांचा नाश करणाऱ्यांत परम श्रेष्ठ।

Verse 4

युधिष्ठिर उवाच । आदित्यस्य सुतौ तात नासत्यौ येन हेतुना । संजातौ श्रोतुमिच्छामि निर्णयं परमं द्विज

युधिष्ठिर म्हणाला—तात, कोणत्या कारणाने नासत्य हे आदित्याचे पुत्र झाले? हे द्विज, याचा परम निर्णय मला ऐकायचा आहे।

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच । पुराणे भास्करे तात एतद्विस्तरतो मया । संश्रुतं देवदेवस्य मार्तण्डस्य महात्मनः

मार्कण्डेय म्हणाला—वत्सा, भास्करपुराणात मी हे सविस्तर ऐकले आहे—देवदेव महात्मा मार्तंड यांचा हा वृत्तान्त।

Verse 6

तत्ते संक्षेपतः सर्वं भक्तियुक्तस्य भारत । कथयामि न सन्देहो वृद्धभावेन कर्शितः

हे भारत, तू भक्तियुक्त आहेस; म्हणून ते सर्व मी तुला संक्षेपाने सांगतो. वृद्धत्वाने क्षीण झालो तरी यात काहीही संशय नाही।

Verse 7

अतितेजोरवेर्दृष्ट्वा राज्ञी देवी नरोत्तम । चचार मेरुकान्तारे वडवा तप उल्बणम्

सूर्याचे अतितीव्र तेज पाहून, हे नरश्रेष्ठा, दिव्य राणी देवी मेरूच्या वनप्रदेशात वडवा-रूप धारण करून घोर तप करू लागली।

Verse 8

ततः कतिपयाहस्य कालस्य भगवान्रविः । दृष्ट्वा तु रूपमुत्सृज्य परमं तेज उज्ज्वलम्

मग काही दिवस गेल्यावर, भगवान् रविने स्थिती पाहून आपले पूर्वरूप सोडले आणि परम उज्ज्वल तेजही आवरले।

Verse 9

मनोभववशीभूतो हयो भूत्वा लघुक्रमः । विस्फुरन्ती यथाप्राणं धावमाना इतस्ततः

मनोभवाच्या (कामदेवाच्या) वश होऊन तो लघुपदी घोडा झाला; आणि देवी प्राण थरथरत, इकडे-तिकडे धावू लागली।

Verse 10

हेषमाणः स्वरेणासौ मैथुनायोपचक्रमे । सम्मुखी तु ततो देवी निवृत्ता लघुविक्रमा

तो मोठ्या स्वराने हेषा देत मैथुनासाठी पुढे सरसावला; तेव्हा देवी समोर वळून, लघुविक्रमा, मागे हटली।

Verse 11

यथा तथा नासिकायां प्रविष्टं बीजमुत्तमम् । ततो नासागते बीजे संजातो गर्भ उत्तमः

कशातरी उत्तम बीज तिच्या नासिकेत प्रविष्ट झाले; आणि नाकात स्थित त्या बीजापासून उत्तम गर्भ उत्पन्न झाला।

Verse 12

जातौ यतः सुतौ पार्थ नासत्यौ विश्रुतौ ततः । सुसमौ सुविभक्ताङ्गौ बिम्बाद्बिम्बमिवोद्यतौ

त्यानंतर, हे पार्थ, नासत्य म्हणून विख्यात असे दोन पुत्र जन्मले. ते दोघेही समरूप, सुबांधा अवयवांचे, जणू एका बिंबातून दुसरे बिंब उदयास येावे तसे।

Verse 13

अधिकौ सर्वदेवानां रूपैश्चर्यसमन्वितौ । नर्मदातटमाश्रित्य भृगुकच्छे गतावुभौ । परां सिद्धिमनुप्राप्तौ तपः कृत्वा सुदुश्चरम्

रूपाने सर्व देवांपेक्षा अधिक आणि अद्भुत तेजाने युक्त असे ते. नर्मदेच्या तटाचा आश्रय घेऊन दोघेही भृगुकच्छास गेले; अत्यंत दुश्चर तप करून त्यांनी परम सिद्धी प्राप्त केली।

Verse 14

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । सुरूपः सुभगः पार्थ जायते यत्र तत्र च

जो त्या तीर्थात स्नान करून पितरांना व देवांना तर्पण करतो, तो जिथे कुठे जन्मला तरी, हे पार्थ, रूपवान व सुभाग्यवान होतो।

Verse 199

अध्याय

“अध्याय” — हस्तलिखित परंपरेत अध्याय/विभाग-विराम दर्शविणारे चिन्ह।