Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 49

Devanagari script

विवेश सर्वभूतानि स्वैरंशैर्भूतभावनः । तं दृष्ट्वा सर्वभूतेषु लीयमानमधोक्षजम्

Transliteration

viveśa sarvabhūtāni svairaṃśairbhūtabhāvanaḥ | taṃ dṛṣṭvā sarvabhūteṣu līyamānamadhokṣajam

Translation

सर्वभूतांचा पोषक असा भगवान् आपल्या अंशांनी सर्व प्राण्यांत प्रविष्ट झाला। सर्वभूतांत लीन होत असलेल्या त्या अधोक्षजाला पाहून ते परम विस्मयाने स्तब्ध झाले।

Word by Word

• विवेश: entered
• विवेश: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विश् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular)

• सर्वभूतानि: all beings
• सर्वभूतानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व + भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया (Accusative/कर्म), बहुवचनम्

• स्वैरंशैः: by (his) own portions
• स्वैरंशैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्व + अंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, तृतीया (Instrumental/करण), बहुवचनम्

• भूतभावनः: the sustainer/creator of beings
• भूतभावनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भूत + भावन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचनम्

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया (Accusative), एकवचनम्

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभावः

• सर्वभूतेषु: in all beings
• सर्वभूतेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सर्व + भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, सप्तमी (Locative/अधिकरण), बहुवचनम्

• लीयमानम्: being absorbed/dissolving
• लीयमानम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Verb
• Root: ली (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त (Present passive participle), नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्; (तम् इति पदस्य विशेषणम्)

• अधोक्षजम्: Adhokṣaja (Viṣṇu)
• अधोक्षजम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Noun
• Root: अधोक्षज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया (Accusative), एकवचनम्; (तम् इति पदस्य विशेषणम्)

Speaker

Mārkaṇḍeya (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A cosmic vision: the transcendent Adhokṣaja dissolves into the multitude of beings; devas and apsarases witness the Lord’s presence shimmering within humans, animals, and spirits, as if each body becomes a lamp of the same light.

Characters & Entities

• Adhokṣaja
• Bhūta-bhāvana (epithet of the Lord)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The transcendent Lord is also immanent—present within all beings through His own powers and portions.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None in this verse; it is theological narration within the Revā-khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.