Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 44
Devanagari script
रम्भातिलोत्तमाद्याश्च वैलक्ष्यं देवयोषितः । न रेजुरवनीपाल तल्लक्ष्यहृदयेक्षणाः
Transliteration
rambhātilottamādyāśca vailakṣyaṃ devayoṣitaḥ | na rejuravanīpāla tallakṣyahṛdayekṣaṇāḥ
Translation
हे अवनीपाल, रंभा, तिलोत्तमा इत्यादी देवांगना लज्जित झाल्या; तिच्याकडेच नजर व हृदय लावूनही त्यांची शोभा पुन्हा उजळली नाही।
Word by Word
रम्भाRambhā
रम्भा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरम्भा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन (समाहार-उद्देशे सूचीकरणे)
तिलोत्तमाTilottamā
तिलोत्तमा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतिलोत्तमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन (समुच्चयार्थे)
आद्याःand others
आद्याः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formविशेषण; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन; 'and others'
चand
च:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चयबोधक)
वैलक्ष्यम्embarrassment/awkwardness
वैलक्ष्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवैलक्ष्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
देवयोषितःdivine women (apsarases)
देवयोषितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + योषित् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन
नnot
न:
Pratishedha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय (निषेध/negation particle)
रेजुःshone/appeared splendid
रेजुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootराज् (धातु)
Formलिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
अवनीपालO king
अवनीपाल:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootअवनीपाल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; पुंलिङ्ग, संबोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन
तत्of her/that
तत्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; 'of that/of her'
लक्ष्यthe object (of attention)
लक्ष्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootलक्ष्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; 'object/aim'
हृदयin the heart
हृदय:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
ईक्षणाःglances
ईक्षणाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootईक्षण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन; 'glances/looks'
Speaker
Narrator (addressing a king; not named in snippet)
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Revā-kṣetra
Type: kshetra
Skanda Dialogue
Listener: Avanīpāla (king)
Visual Art Cues
Scene: Rambhā, Tilottamā, and other apsarases gaze at her; their own radiance seems to dim, faces showing bashful shame, as the heart’s judgment crowns the newcomer’s beauty.
Characters & Entities
R
RambhāT
TilottamāFAQs
Worldly and even heavenly charms are shown as limited when contrasted with a higher, divinely originated manifestation.
No tīrtha is directly referenced in this verse.
None.