Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

ध्यात्वा देवं जगद्योनिं नारायणमकल्मषम् । आत्मानं परमं धाम सरित्सा जगतीपते

Transliteration

dhyātvā devaṃ jagadyoniṃ nārāyaṇamakalmaṣam | ātmānaṃ paramaṃ dhāma saritsā jagatīpate

Translation

निर्मळ जगद्योनि देव नारायणाचे ध्यान करून, आणि स्वतःला परम धाम मानून, ती सरिता (गङ्गा) जगतीपतीचे चिंतन करीत राहिली।

Word by Word

• ध्यात्वा: having meditated
• ध्यात्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having done)

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)

• जगद्योनिम्: source of the world
• जगद्योनिम्: Visheshana (Appositional qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + योनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); देवम् इति पदस्य विशेषण-रूपेण

• नारायणम्: Nārāyaṇa
• नारायणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नारायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); देवम् इत्यस्य समानाधिकरणम्

• अकल्मषम्: stainless; sinless
• अकल्मषम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ (नञ्) + कल्मष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); विशेषणम् नारायणम्/देवम्

• आत्मानम्: the Self
• आत्मानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)

• परमम्: supreme
• परमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); विशेषणम् धाम

• धाम: abode; radiance; state
• धाम: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); आत्मानम् इत्यस्य समानाधिकरणम्

• सरित्सा: that river (she)
• सरित्सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सरित् (प्रातिपदिक) + सा (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन (Singular); ‘सा’ इति सर्वनामेन सह संधिः

• जगतीपते: O lord of the world
• जगतीपते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + ईश/पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (Singular)

Speaker

Narrator (Purāṇic voice; likely Sūta/narrative frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gaṅgāvāhaka

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Rājendra (king)

Visual Art Cues

Scene: Gaṅgā as a river-goddess in deep meditation, a luminous vision of Nārāyaṇa appearing in her mind/sky above the Narmadā; the universe-source symbolism (lotus, cosmic waters).

Characters & Entities

• Nārāyaṇa (Viṣṇu)
• Gaṅgā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pure meditation (dhyāna) on Nārāyaṇa, the spotless cosmic source, is presented as a direct means to divine encounter and sanctity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader Revā Khaṇḍa sacred landscape is implied; the verse highlights river-saintliness within the Narmadā/Revā pilgrimage framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dhyāna (meditative worship) is the practice explicitly described.