Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 23
Devanagari script
धम्यमान इवाङ्गारैर्लोहरात्रिरिव ज्वलन् । तथा तत्प्राज्वलत्सर्वं संवर्ताग्निप्रदीपितम्
Transliteration
dhamyamāna ivāṅgārairloharātririva jvalan | tathā tatprājvalatsarvaṃ saṃvartāgnipradīpitam
Translation
जणू निखाऱ्यांनी फुंकरून पेटविल्यासारखे, लोखंडासारख्या काळ्या रात्रीप्रमाणे जळत—संवर्ताग्नीने प्रदीप्त झालेले सर्व काही भडकून उठले।
Word by Word
धम्यमानःbeing fanned/blown
धम्यमानः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootधम् (धातु)
Formमान-प्रत्यय वर्तमान कृदन्त (present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘being blown’
इवas if/like
इव:
Sambandha (Simile marker/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा-सूचक particle
अङ्गारैःwith embers
अङ्गारैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअङ्गार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; करण (instrument)
लोह-रात्रिःan iron-like night (a dark/red-hot night)
लोह-रात्रिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलोह (प्रातिपदिक) + रात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय—‘लोहवत् रात्रिः’ (iron-like night; i.e., dark/red-hot imagery)
इवlike
इव:
Sambandha (Simile marker/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा-सूचक particle
ज्वलन्blazing
ज्वलन्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootज्वल् (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय वर्तमान कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘blazing’
तथाthus
तथा:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; manner adverb—‘thus/in that way’
तत्that (all)
तत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम—refers to the scene/that (state)
प्राज्वलत्blazed forth
प्राज्वलत्:
Kriya (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootज्वल् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सर्वम्all
सर्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण—‘तत्’
संवर्ताग्निप्रदीपितम्kindled by the saṃvarta (dissolution) fire
संवर्ताग्निप्रदीपितम्:
Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootसंवर्त (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक) + प्रदीपित (प्रातिपदिक; कृदन्त from प्र-दीप्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण—‘तत्/सर्वम्’; तत्पुरुष—‘संवर्तस्य अग्निना प्रदीपितम्’ (kindled by the fire of cosmic dissolution)
Speaker
Narrator (contextual)
Skanda Dialogue
Listener: Yudhiṣṭhira
Visual Art Cues
Scene: A night rendered ‘iron-dark’ is lit from within by embers; the entire world appears as a single furnace, flames licking across a blackened horizon.
Characters & Entities
S
SaṃvartāgniFAQs
The world’s brilliance can turn to consuming fire; spiritual steadiness comes from anchoring oneself in the eternal dharma.
No tīrtha is directly praised in this verse.
None.