Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 22

Devanagari script

घोणोन्मीलितमेरुरन्ध्रनिवहो दुःखाब्धिमज्जत्प्लवः प्रादुर्भूतरसातलोदरबृहत्पङ्कार्धमग्नक्षुरः । फूत्कारोत्करनुन्नवातविदलद्दिग्दन्तिनादश्रुतिन्यस्तस्तब्धवपुः श्रुतिर्भवतु वः क्रोडो हरिः शान्तये

Transliteration

ghoṇonmīlitamerurandhranivaho duḥkhābdhimajjatplavaḥ prādurbhūtarasātalodarabṛhatpaṅkārdhamagnakṣuraḥ | phūtkārotkaranunnavātavidaladdigdantinādaśrutinyastastabdhavapuḥ śrutirbhavatu vaḥ kroḍo hariḥ śāntaye

Translation

ज्याच्या घोणाने मेरूचे रंध्रसमूह उघडले, जो दुःखसागरात बुडणाऱ्यांसाठी तराफा आहे; जो प्रादुर्भूत होताना रसातलाच्या विशाल चिखलात ज्याचा दात अर्धा बुडला; आणि ज्याच्या प्रचंड फुत्काराने उठलेल्या वाऱ्यांत व दिग्गजांच्या गर्जनातही ज्याचे स्थिर, स्तब्ध शरीर श्रुतीत कीर्तित आहे—तो वराहरूप हरि तुमच्या शांतीसाठी असो.

Word by Word

• घोणोन्मीलितमेरुरन्ध्रनिवहः: (he) whose nostril-opening revealed the multitude of Meru-caverns/holes
• घोणोन्मीलितमेरुरन्ध्रनिवहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: घोणा (प्रातिपदिक) + उन्मीलित (कृदन्त; √mīl/√mil उन्मील्) + मेरु (प्रातिपदिक) + रन्ध्र (प्रातिपदिक) + निवह (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि-समास (यस्य घोणया उन्मीलितः मेरुरन्ध्रनिवहः सः)

• दुःखाब्धिमज्जत्प्लवः: a raft for those sinking in the ocean of sorrow
• दुःखाब्धिमज्जत्प्लवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दुःख (प्रातिपदिक) + अब्धि (प्रातिपदिक) + मज्जत् (कृदन्त; √majj मज्ज्) + प्लव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि (यः दुःख-समुद्रे मज्जतां प्लवः)

• प्रादुर्भूतरसातलोदरबृहत्पङ्कार्धमग्नक्षुरः: (he) whose tusk/‘razor’ was half-sunk in the vast mire that arose from Rasātala’s belly
• प्रादुर्भूतरसातलोदरबृहत्पङ्कार्धमग्नक्षुरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रादुर्भूत (कृदन्त; √bhū भू) + रसातल (प्रातिपदिक) + उदर (प्रातिपदिक) + बृहत् (प्रातिपदिक) + पङ्क (प्रातिपदिक) + अर्ध (प्रातिपदिक) + मग्न (कृदन्त; √maj/√majj) + क्षुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि (यस्य रसातल-उदरात् प्रादुर्भूतः बृहत्-पङ्के अर्धं मग्नः क्षुरः)

• फूत्कारोत्करनुन्नवातविदलद्दिग्दन्तिनादश्रुतिन्यस्तस्तब्धवपुः: (he) whose rigid body was set upon the ears (i.e., hearing) of the roaring directional elephants, split by winds driven by heaps of snorts
• फूत्कारोत्करनुन्नवातविदलद्दिग्दन्तिनादश्रुतिन्यस्तस्तब्धवपुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: फूत्कार (प्रातिपदिक) + उत्कर (प्रातिपदिक) + नुन्न (कृदन्त; √nud नुद्) + वात (प्रातिपदिक) + विदलत् (कृदन्त; √dal दल्) + दिक् (प्रातिपदिक) + दन्तिन् (प्रातिपदिक) + नाद (प्रातिपदिक) + श्रुति (प्रातिपदिक) + न्यस्त (कृदन्त; √as/√nyas न्यस्) + स्तब्ध (प्रातिपदिक) + वपुस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि (यस्य फूत्कार-उत्कर-नुन्न-वातेन विदलतां दिग्दन्तिनां नाद-श्रुतिषु न्यस्तं स्तब्धं वपुः)

• श्रुतिः: the Veda; sacred hearing/teaching
• श्रुतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: śruti (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भवतु: may it be; let it become
• भवतु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √bhū (भू, धातु)
• Form: लोट् (Imperative/benedictive sense), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• वः: for you; of you
• वः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: yusmad (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी/चतुर्थी (Genitive/Dative), बहुवचन; अत्र षष्ठी (for you) अधिक

• क्रोडः: the Boar (Varāha)
• क्रोडः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: kroḍa (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• हरिः: Hari (Vishnu)
• हरिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: hari (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रोडः इति विशेष्यस्य विशेषण/अप्पोज़िशन

• शान्तये: for peace; for appeasement
• शान्तये: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: śānti (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; प्रयोजनार्थे (purpose)

Speaker

Mārkaṇḍeya (deduced from immediate chapter context continuing into 150.1)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Colossal Varāha emerging from primordial depths: tusk half-submerged in Rasātala mire, Earth rescued; Meru’s clefts opened by the snout; winds and roaring world-elephants frame the cosmic scale; yet the deity’s posture is steady, granting peace.

Characters & Entities

• Hari
• Varāha (Kroḍa)
• Meru
• Rasātala

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Contemplation of the Lord’s saving incarnation (Varāha) brings śānti and lifts beings from sorrow.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No geographic tīrtha is directly named; the verse functions as a śānti-prayer within the Revā Khaṇḍa context.

What ritualistic prescription is mentioned?

A devotional recitation/praise (stotra) seeking peace is implied; no procedural ritual details are specified.