Adhyaya 149

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं तीर्थं लिङ्गेश्वरमिति श्रुतम् । दर्शनाद्देवदेवस्य यत्र पापं प्रणश्यति

श्रीमार्कण्डेय म्हणाले—त्याच्या पुढे ‘लिंगेश्वर’ नावाचे तीर्थ प्रसिद्ध आहे; जिथे देवाधिदेवाचे दर्शन होताच पाप नष्ट होते.

Verse 2

कृत्वा तु कदनं घोरं दानवानां युधिष्ठिर । वाराहं रूपमास्थाय नर्मदायां व्यवस्थितः

हे युधिष्ठिर! दानवांचा घोर संहार करून त्यांनी वाराहरूप धारण केले आणि नर्मदेत स्थित झाले.

Verse 3

तत्र तीर्थे तु यः स्नानं कृत्वा देवं नमस्यति । स मुच्यते नृपश्रेष्ठ महापापैः पुराकृतैः

त्या तीर्थात जो स्नान करून देवास नमस्कार करतो, हे नृपश्रेष्ठ, तो पूर्वकृत महापापांपासून मुक्त होतो।

Verse 4

द्वादश्यां कृष्णपक्षस्य शुक्ले च समुपोषितः । गन्धमाल्यैर्जगन्नाथं पूजयेत्पाण्डुनन्दन

हे पांडुनंदन, कृष्णपक्ष व शुक्लपक्ष—दोन्ही द्वादशीला उपवास करून, गंध व माळांनी जगन्नाथाची पूजा करावी।

Verse 5

ब्राह्मणांश्च महाभाग दानसंमानभोजनैः । पूजयेत्परया भक्त्या तस्य पुण्यफलं शृणु

हे महाभाग, दान, सत्कार व भोजन यांनी ब्राह्मणांचा पराभक्तीने पूजन-सन्मान करावा; त्याचे पुण्यफळ आता ऐक।

Verse 6

सत्रयाजिफलं जन्तुर्लभते द्वादशाब्दकैः । ब्राह्मणान्भोजयंस्तत्र तदेव लभते फलम्

सत्रयज्ञाचे फळ प्राण्यास बारा वर्षांनी मिळते; पण तेथे ब्राह्मणांना भोजन घातल्यास तेच फळ मिळते।

Verse 7

तर्पयित्वा पितॄन् देवान् स्नात्वा तद्गतमानसः । जपेद्द्वादशनामानि देवस्य पुरतः स्थितः

पितर व देव यांचे तर्पण करून, स्नान करून, मन त्या भक्तीत एकाग्र करून, देवासमोर उभे राहून द्वादश नामांचा जप करावा।

Verse 8

मासि मासि निराहारो द्वादश्यां कुरुनन्दन । केशवं पूजयेन्नित्यं मासि मार्गशिरे बुधः

हे कुरुनंदना! मासोमास द्वादशीला निराहार राहून, मार्गशीर्ष महिन्यात बुद्धिमान पुरुषाने नित्य केशवाची पूजा करावी।

Verse 9

पौषे नारायणं देवं माघमासे तु माधवम् । गोविन्दं फाल्गुने मासि विष्णुं चैत्रे समर्चयेत्

पौषात देव नारायणाची, माघ महिन्यात माधवाची, फाल्गुनात गोविंदाची आणि चैत्रात विष्णूची यथाविधी समर्चना करावी।

Verse 10

वैशाखे मधुहन्तारं ज्येष्ठे देवं त्रिविक्रमम् । वामनं तु तथाषाढे श्रावणे श्रीधरं स्मरेत्

वैशाखात मधुहंत्याचे, ज्येष्ठात भगवान त्रिविक्रमाचे, आषाढात वामनाचे आणि श्रावणात श्रीधराचे स्मरण करावे।

Verse 11

हृषीकेशं भाद्रपदे पद्मनाभं तथाश्विने । दामोदरं कार्त्तिके तु कीर्तयन्नावसीदति

भाद्रपदात हृषीकेशाचे, आश्विनात पद्मनाभाचे आणि कार्तिकात दामोदराचे कीर्तन करणारा कधीही संकटात पडत नाही।

Verse 12

वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुरा कृतम् । तन्नश्यति न सन्देहो मासनामानुकीर्तनात्

वाणी, मन आणि कर्मातून पूर्वी केलेले पाप—मासनामांचे (प्रभूच्या नामांचे) अनुकीर्तन केल्याने—निःसंशय नष्ट होते।

Verse 13

स्वयं विनुद्धः सततमुन्मिषन्निमिषंस्तथा । शीघ्रं प्रपश्य भुञ्जानो मन्त्रहीनं समुद्गिरेत्

जरी कोणी स्वतः बाधित व व्याकुळ होऊन सतत पापण्या लवत इकडे-तिकडे पाहत भोजन करीत असेल, तरीही त्याने शीघ्र—मंत्रविधी नसला तरी—भगवंताचे नाम उच्चारावे।

Verse 14

परमापद्गतस्यापि जन्तोरेषा प्रतिक्रिया । यन्मासाधिपतेर्विष्णोर्मासनामानुकीर्तनम्

अत्यंत आपत्तीत पडलेल्या प्राण्यासाठीही हाच उपाय आहे—मासांचे अधिपती विष्णू यांच्या मास-नामांचे पुनःपुन्हा कीर्तन।

Verse 15

ता निशास्ते च दिवसास्ते मासास्ते च वत्सराः । नराणां सफला येषु चिन्तितो भगवान्हरिः

नरांसाठी त्या रात्र्या व ते दिवस, ते मास व ते वर्षच सफल आहेत, ज्यांत भगवान् हरि यांचे स्मरण व चिंतन होते।

Verse 16

परमापद्गतस्यापि यस्य देवो जनार्दनः । नावसर्पति हृत्पद्मात्स योगी नात्र संशयः

जो अत्यंत आपत्तीतही हृदयकमळातून देव जनार्दनाला दूर जाऊ देत नाही, तोच निःसंशय योगी आहे—यात शंका नाही।

Verse 17

ते भाग्यहीना मनुजाः सुशोच्यास्ते भूमिभाराय कृतावताराः । अचेतनास्ते पशुभिः समाना ये भक्तिहीना भगवत्यनन्ते

ते मनुष्य भाग्यहीन व अत्यंत शोकनीय आहेत, जे केवळ पृथ्वीवर भार होण्यासाठी जन्म घेतात। जे अनंत भगवंताप्रती भक्तिहीन आहेत, ते अचेतन, पशूसमान आहेत।

Verse 18

ते पूर्णकार्याः पुरुषाः पृथिव्यां ते स्वाङ्गपाताद्भुवनं पुनन्ति । विचक्षणा विश्वविभूषणास्ते ये भक्तियुक्ता भगवत्यनन्ते

पृथ्वीवर तेच पुरुष कृतार्थ; देहपातानेही ते जगत पावन करतात. ते विवेकी व विश्वाचे भूषण आहेत—जे भगवंत अनंतामध्ये भक्तियुक्त आहेत.

Verse 19

स एव सुकृती तेन लब्धं जन्मतरोः फलम् । चित्ते वचसि काये च यस्य देवो जनार्दनः

तोच खरा सुकृती; त्यानेच मनुष्य-जन्मरूपी वृक्षाचे फळ मिळविले—ज्याच्या चित्तात, वाणीत आणि देहात देव जनार्दनच वास करतो.

Verse 20

एतत्तीर्थवरं पुण्यं लिङ्गो यत्र जनार्दनः । वञ्चयित्वा रिपून्संख्ये क्रोधो भूत्वा सनातनः

हे परम श्रेष्ठ पुण्य तीर्थ आहे, जिथे जनार्दन लिंगरूपाने विराजमान आहेत. रणांगणात शत्रूंना पराभूत करून सनातन प्रभू क्रोधस्वरूप झाला.

Verse 21

उपप्लवे चन्द्रमसो रवेश्च यो ह्यष्टकानामयनद्वये च । पानीयमप्यत्र तिलैर्विमिश्रं दद्यात्पितृभ्यः प्रयतो मनुष्यः

चंद्रग्रहण व सूर्यग्रहणकाळी, अष्टका तिथींमध्ये तसेच दोन्ही अयनांच्या (उत्तरायण-दक्षिणायण) संक्रांतीकाळी, संयमी मनुष्याने येथे तिळमिश्रित पाणीही पितरांना अर्पण करावे.

Verse 22

घोणोन्मीलितमेरुरन्ध्रनिवहो दुःखाब्धिमज्जत्प्लवः प्रादुर्भूतरसातलोदरबृहत्पङ्कार्धमग्नक्षुरः । फूत्कारोत्करनुन्नवातविदलद्दिग्दन्तिनादश्रुतिन्यस्तस्तब्धवपुः श्रुतिर्भवतु वः क्रोडो हरिः शान्तये

ज्याच्या घोणाने मेरूचे रंध्रसमूह उघडले, जो दुःखसागरात बुडणाऱ्यांसाठी तराफा आहे; जो प्रादुर्भूत होताना रसातलाच्या विशाल चिखलात ज्याचा दात अर्धा बुडला; आणि ज्याच्या प्रचंड फुत्काराने उठलेल्या वाऱ्यांत व दिग्गजांच्या गर्जनातही ज्याचे स्थिर, स्तब्ध शरीर श्रुतीत कीर्तित आहे—तो वराहरूप हरि तुमच्या शांतीसाठी असो.

Verse 149

अध्याय

अध्याय—हा ग्रंथ-विभाग दर्शविणारा सूचक आहे.