Adhyaya 148

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल तीर्थमङ्गारकं शिवम् । उत्तरे नर्मदाकूले सर्वपापक्षयंकरम्

श्री मार्कण्डेय म्हणाले—हे महीपाल! त्यानंतर नर्मदेच्या उत्तरेकाठी असलेल्या ‘अंगारक’ शिवतीर्थास जावे; ते सर्व पापांचा क्षय करणारे आहे.

Verse 2

चतुर्थ्यङ्गारकदिने संकल्प्य कृतनिश्चयः । स्नायादस्तं गते सूर्ये सन्ध्योपासनतत्परः

चतुर्थी तिथी अङ्गारकवार (मंगळवार) युक्त असेल तेव्हा दृढ निश्चयाने संकल्प करावा; सूर्यास्तानंतर स्नान करून संध्या-उपासनेत तत्पर राहावे.

Verse 3

पूजयेल्लोहितं भक्त्या गन्धमाल्यविभूषणैः । संस्थाप्यस्थण्डिले देवं रक्तचन्दनचर्चितम्

भक्तीने गंध, माळा व अलंकारांनी लोहित (कुज/अंगारक) याची पूजा करावी; शुद्ध स्थण्डिलावर देवास स्थापून त्यास रक्तचंदनाचा लेप द्यावा.

Verse 4

अङ्गारकायेति नमः कर्णिकायां प्रपूजयेत् । कुजाय भूमिपुत्राय रक्ताङ्गाय सुवाससे

कर्णिकेत ‘अंगारकाय नमः’ या मंत्राने विशेष पूजन करावे; कुज, भूमिपुत्र, रक्ताङ्ग व सुवास (सु-वस्त्रधारी) यांस नमस्कार.

Verse 5

हरकोपोद्भवायेति स्वेदजायातिबाहवे । सर्वकामप्रदायेति पूर्वादिषु दलेषु च

पूर्व दिशेपासून पुढील दलांवर क्रमाने ‘हरकोपोद्भव’, ‘स्वेदज’, ‘अतिबाहु’ आणि ‘सर्वकामप्रद’—या नामांनी पूजन करावे।

Verse 6

एवं सम्पूज्य विधिवद्दद्यादर्घ्यं विधानतः । भूमिपुत्र महावीर्य स्वेदोद्भव पिनाकिनः

अशा रीतीने विधिवत् पूजन करून मग विधानाप्रमाणे अर्घ्य अर्पण करावे—‘हे भूमिपुत्र, हे महावीर्य, हे पिनाकी (शिव) याच्या स्वेदोद्भवा!’ असे म्हणत।

Verse 7

अङ्गारक महातेजा लोहिताङ्ग नमोऽस्तु ते । करकं वारिसंयुक्तं शालितंदुलपूरितम्

हे महातेजस्वी अङ्गारक, हे लोहिताङ्ग—तुला नमस्कार असो। पाण्याने भरलेला करक शालीतांदुळांनी परिपूर्ण करून अर्पण करावा।

Verse 8

सहिरण्यं सवस्त्रं च मोदकोपरि संस्थितम् । ब्राह्मणाय निवेद्यं तत्कुजो मे प्रीयतामिति

सोनं व वस्त्र यांसह ते मोदकांवर ठेवून ब्राह्मणास निवेदन करावे आणि प्रार्थना करावी—‘कुज माझ्यावर प्रसन्न होवो।’

Verse 9

अर्घं दत्त्वा विधानेन रक्तचन्दनवारिणा । रक्तपुष्पसमाकीर्णं तिलतंदुलमिश्रितम्

विधानाप्रमाणे रक्तचंदन-सुगंधित पाण्याने अर्घ्य देऊन, ते लाल पुष्पांनी आच्छादित व तीळ-तांदुळ मिसळून अर्पण करावे।

Verse 10

कृत्वा ताम्रमये पात्रे मण्डले वर्तुले शुभे । कृत्वा शिरसि तत्पात्रं जानुभ्यां धरणीं गतः

शुभ वर्तुळ मांडळ्यात ताम्रपात्र ठेवून, ते पात्र मस्तकी धारण करून, गुडघ्यावर बसून भूमीला साष्टांग प्रणाम करावा।

Verse 11

मन्त्रपूतं महाभाग दद्यादर्घ्यं विचक्षणः । ततो भुञ्जीत मौनेन क्षारतिलाम्लवर्जितम्

हे महाभाग, विवेकी पुरुष मंत्रपूत अर्घ्य अर्पण करावा। नंतर क्षार, तीळ व आंबट पदार्थ टाळून मौनाने भोजन करावे।

Verse 12

स्निग्धं मृदुसमधुरमात्मनः श्रेय इच्छता । एवं चतुर्थे सम्प्राप्ते चतुर्थ्यङ्गारके नृप

हे नृपा, जो आपल्या परम श्रेयाची इच्छा करतो त्याने स्निग्ध, कोमल व समधुर अर्पण करावे। अशी चतुर्थी येता—विशेषतः मंगळवारी (अंगारक) येणाऱ्या चतुर्थीस—हीच विधी आहे।

Verse 13

सौवर्णं कारयेद्देवं यथाशक्ति सुरूपिणम् । स्थापयेत्ताम्रके पात्रे गुडपीठसमन्विते

यथाशक्ती सुरूप सुवर्णमय देवप्रतिमा घडवावी आणि गूळपीठासहित ताम्रपात्रात ती स्थापावी।

Verse 14

गन्धपुष्पादिभिर्देवं पूजयेद्गुडसंस्थितम् । ईशान्यां स्थापयेद्देवं गुडतोयसमन्वितम्

गंध, पुष्प इत्यादींनी गुळावर स्थित देवाचे पूजन करावे। नंतर ईशान कोनात गूळ-जलासह देवाची स्थापना करावी।

Verse 15

कासारेण तथाग्नेय्यां स्थापयेत्करकं परम् । रक्ततन्दुलसंमिश्रं नैरृत्यां वायुगोचरे

तसेच आग्नेय दिशेस कासाराने भरलेला उत्तम करक (कलश) स्थापावा. नैऋत्य दिशेस, वायुगोचर स्थानी, रक्त तांदळांनी मिश्रित (पात्र) ठेवावे.

Verse 16

स्थापयेन्मोदकैः सार्धं चतुर्थं करकं बुधः । सूत्रेण वेष्टितग्रीवं गन्धमाल्यैरलंकृतम्

बुध्दिमान पुरुष मोदकांसह चौथा करक (कलश) स्थापावा. त्याची ग्रीवा (गळा) सूत्राने वेढलेली असावी व तो गंध-माल्यांनी अलंकृत असावा.

Verse 17

शङ्खतूर्यनिनादेन जयशब्दादिमङ्गलैः । रक्ताम्बरधरं विप्रं रक्तमाल्यानुलेपनम्

शंख-तुर्यांच्या निनादासह आणि ‘जय’ इत्यादी मंगल शब्दांनी, रक्तांबरधारी, रक्तमाल्य व रक्त अनुलेपनयुक्त अशा विप्राचा सत्कार करावा.

Verse 18

वेदिमध्यगतं वापि महदासनसंस्थितम् । सुरूपं सुभगं शान्तं सर्वभूतहिते रतम्

त्या विप्रास वेदीच्या मध्यभागी किंवा महान आसनावर विराजमान करावे—जो सुरूप, सुभग, शांत आणि सर्वभूतहितात रत असतो.

Verse 19

वेदविद्याव्रतस्नातं सर्वशास्त्रविशारदम् । पूजयित्वा यथान्यायं वाचयेत्पाण्डुनन्दन

हे पांडुनंदना! वेदविद्येत निपुण, व्रत-स्नानाने शुद्ध आणि सर्व शास्त्रांत विशारद अशा पुरुषाचे यथान्याय पूजन करून, मग त्याच्याकडून विधिपूर्वक पाठ करवावा.

Verse 20

रक्तां गां च ततो दद्याद्रक्तेनानडुहा सह । प्रीयतां भूमिजो देवः सर्वदैवतपूजितः

मग लाल वर्णाची गाय लाल बैलासह दान करावी आणि म्हणावे—“सर्व देवांनी पूजिलेला भूमिज देव प्रसन्न होवो।”

Verse 21

विप्रं प्रदक्षिणीकृत्य पत्नीपुत्रसमन्वितः । पितृमातृसुहृत्सार्द्धं क्षमाप्य च विसर्जयेत्

पत्नी-पुत्रांसह विप्राची प्रदक्षिणा करून, पितामाता व मित्रांसह त्याच्याकडे क्षमा मागून मग आदराने निरोप द्यावा.

Verse 22

एवं कृतस्य तस्याथ तस्मिंस्तीर्थे विशेषतः । यत्पुण्यं फलमुद्दिष्टं तत्ते सर्वं वदाम्यहम्

अशा प्रकारे केलेल्या त्या कर्माचे—विशेषतः त्या तीर्थस्थानी—जे पुण्यफळ सांगितले आहे, ते सर्व मी तुला सांगतो.

Verse 23

सप्त जन्मानि राजेन्द्र सुरूपः सुभगो भवेत् । तीर्थस्यास्य प्रभावेन नात्र कार्या विचारणा

हे राजेंद्र! सात जन्मे मनुष्य सुरूप व सुभाग्यवान होतो. या तीर्थाच्या प्रभावाने असे घडते; येथे विचार करण्याचे कारण नाही.

Verse 24

अकामो वा सकामो वा तत्र तीर्थे मृतो नरः । अङ्गारकपुरं याति देवगन्धर्वपूजितः

निष्काम असो वा सकाम असो, जो मनुष्य त्या तीर्थात मरण पावतो तो देव-गंधर्वांनी पूजित अङ्गारकपुरास जातो.

Verse 25

उपभुज्य यथान्यायं दिव्यान्भोगाननुत्तमान् । इह मानुष्यलोके वै राजा भवति धार्मिकः

विधिपूर्वक अनुपम दिव्य भोगांचा उपभोग करून तो या मनुष्यलोकी निश्चयच धर्मनिष्ठ राजा म्हणून जन्म घेतो.

Verse 26

सुरूपः सुभगश्चैव सर्वव्याधिविवर्जितः । जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वलोकनमस्कृतः

तो देखणा, भाग्यवान आणि सर्व व्याधींहून मुक्त होऊन शंभर वर्षांहून अधिक जगतो व सर्व लोकांकडून नमस्कृत होतो.

Verse 148

। अध्याय

अध्याय समाप्त.