Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 82

Devanagari script

खुरपिङ्गं तमित्याहुः पितॄणां सद्गतिप्रदम् । नीलं सर्वशरीरेण स्वारक्तनयनं दृढम्

Transliteration

khurapiṅgaṃ tamityāhuḥ pitṝṇāṃ sadgatipradam | nīlaṃ sarvaśarīreṇa svāraktanayanaṃ dṛḍham

Translation

ज्याचे खुर पिंग असतात त्याला ‘खुर-पिंग’ म्हणतात; तो पितरांना सद्गती देणारा आहे. दुसरा वृषभ सर्वशरीराने नील, स्वाभाविक अरुण नेत्रांचा व दृढ असावा—तोही प्रशस्त आहे.

Word by Word

• खुरपिङ्गम्: tawny-hoofed
• खुरपिङ्गम्: Karman (Object-complement/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: खुर-पिङ्ग (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः—खुरेषु पिङ्गः (खुरपिङ्गः) तम्

• तम्: that (bull)
• तम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/इत्यर्थक-अव्यय

• आहुः: they say
• आहुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अह् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• पितॄणाम्: of the ancestors
• पितॄणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• सद्गतिप्रदम्: granting good destiny
• सद्गतिप्रदम्: Karman (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत्-गति-प्रद (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः—सद्गतिं प्रददाति इति

• नीलम्: dark/blue-black
• नीलम्: Karman (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नील (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तम्/वृषम्)

• सर्वशरीरेण: with the whole body / in the whole body
• सर्वशरीरेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सर्व-शरीर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; तत्पुरुषः—सर्वेण शरीरेण

• स्वारक्तनयनम्: having reddish eyes
• स्वारक्तनयनम्: Karman (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व-रक्त-नयन (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषः—स्वारक्ते नयने यस्य (रक्ताभे नेत्रे)

• दृढम्: strong/firm
• दृढम्: Karman (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दृढ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तम्/वृषम्)

Speaker

Unspecified in snippet (Revā-khaṇḍa narrator)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-tīrtha (Revākhaṇḍa)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A strong bull with tawny hooves (‘khura-piṅga’) is released; above, pitṛs ascend toward a luminous path indicating sadgati; a second ‘nīla’ bull with reddish eyes is shown as an alternate qualifying type.

Characters & Entities

• Pitṛs
• Sadgati
• Khura-piṅga
• Nīla vṛṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual charity is framed as a means of guiding ancestors toward sadgati (fortunate posthumous state).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā-khaṇḍa tīrtha setting of the teaching (not named in this verse).

What ritualistic prescription is mentioned?

Use of specific bull-types (khura-piṅga, nīla) with defined marks for vṛṣotsarga aimed at pitṛ-sadgati.