Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 1

Devanagari script

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि कम्बुकेश्वरमुत्तमम् । हिरण्यकशिपुर्दैत्यो दानवो बलदर्पितः

Transliteration

śrīmārkaṇḍeya uvāca | ataḥ paraṃ pravakṣyāmi kambukeśvaramuttamam | hiraṇyakaśipurdaityo dānavo baladarpitaḥ

Translation

श्रीमार्कण्डेय म्हणाले—आता मी परम कम्बुकेश्वराचे वर्णन करतो. बळाच्या दर्पाने मदोन्मत्त असा दैत्य-दानव हिरण्यकशिपु होता.

Word by Word

• श्रीमार्कण्डेयः: the revered Mārkaṇḍeya
• श्रीमार्कण्डेयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री-मार्कण्डेय (प्रातिपदिक; श्री + मार्कण्डेय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• अतः: therefore/then
• अतः: Sambandha (Discourse connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; कारण/अनन्तरार्थक (therefore/then)

• परम्: further/next
• परम्: Kriya-visheshana (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावेन प्रयुक्तम्; क्रियाविशेषण (adverbial: further/next)

• प्रवक्ष्यामि: I shall proclaim
• प्रवक्ष्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• कम्बुकेश्वरम्: Kambukeśvara
• कम्बुकेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कम्बुक-ईश्वर (प्रातिपदिक; कम्बुक + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular)

• उत्तमम्: supreme
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; विशेषण (qualifying ‘कम्बुकेश्वरम्’)

• हिरण्यकशिपुः: Hiraṇyakaśipu
• हिरण्यकशिपुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हिरण्यकशिपु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• दैत्यः: a Daitya (demon)
• दैत्यः: Karta (Appositional subject)
• Type: Noun
• Root: दैत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अप्पोज़िशन (in apposition to ‘हिरण्यकशिपुः’)

• दानवः: a Dānava
• दानवः: Karta (Appositional subject)
• Type: Noun
• Root: दानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अप्पोज़िशन

• बलदर्पितः: proud of strength
• बलदर्पितः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: बल-दर्पित (प्रातिपदिक; बल + दर्पित)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘हिरण्यकशिपुः’)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kambukeśvara

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Sage Mārkaṇḍeya begins the narration, pointing toward the sanctified Kambukeśvara shrine while evoking the formidable figure of Hiraṇyakaśipu, swollen with martial pride.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Kambukeśvara
• Hiraṇyakaśipu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The tīrtha’s greatness is introduced through a purāṇic frame: divine sanctuaries arise amid cosmic conflict, and pride in power sets the stage for dharma’s restoration.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kambukeśvara, introduced as an “uttama” (supreme) sacred locus in the Revā-khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly in this opening; it begins the Māhātmya narration.