Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 2

Devanagari script

यामाश्रित्य गता मोक्षमृषयो धर्मवत्सलाः । ये त्वयोक्तास्तु नियमा ऋषीणां वेदनिर्मिताः

Transliteration

yāmāśritya gatā mokṣamṛṣayo dharmavatsalāḥ | ye tvayoktāstu niyamā ṛṣīṇāṃ vedanirmitāḥ

Translation

ज्याचा आश्रय घेऊन धर्मवत्सल ऋषींनी मोक्ष प्राप्त केला; आणि तू सांगितलेले ते ऋषींचे वेदनिर्मित नियम—

Word by Word

• याम्: which (her/that)
• याम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सम्बन्धक-यत्

• आश्रित्य: having resorted to
• आश्रित्य: Purvakala (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-श्रि (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकाले (having resorted to)

• गताः: have gone/attained
• गताः: Kriya (Predicate/क्रियाविशेष)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + त (कृत् प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• मोक्षम्: liberation
• मोक्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• ऋषयः: sages
• ऋषयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• धर्मवत्सलाः: fond of dharma
• धर्मवत्सलाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + वत्सल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण

• ये: which (those)
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सम्बन्धक-यत्

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/स्त्री (सर्वनाम), तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• उक्ताः: said, stated
• उक्ताः: Kriya (Predicate/क्रियाविशेष)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + त (कृत् प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• तु: but, indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक-निपात (but/indeed)

• नियमाः: rules, observances
• नियमाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नियम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• ऋषीणाम्: of sages
• ऋषीणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• वेद-निर्मिताः: made by the Veda / Veda-derived
• वेद-निर्मिताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वेद (प्रातिपदिक) + निर्मित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण

Speaker

Yudhiṣṭhira (continuing)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A didactic moment: Yudhiṣṭhira gestures toward a sacred riverbank as he speaks of sages attaining mokṣa; a scroll/palm-leaf manuscript symbolizes Vedic origin of niyamas.

Characters & Entities

• Yudhiṣṭhira
• Rishis
• Vedas
• Moksha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Liberation is linked to taking refuge in a sacred support (tīrtha/teaching) and following Veda-rooted disciplines (niyamas).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The referent is implicit; within Revā Khaṇḍa it points back to Revā–Narmadā and her liberating milieu.

What ritualistic prescription is mentioned?

Observance of niyamas—Veda-founded disciplines practiced by ṛṣis.