Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 20

Devanagari script

क्षीणदेहस्तु तिष्ठामि ह्यशक्तोऽहं महाव्रते । तेन शोचामि चात्मानं रहस्यं कथितं मया

Transliteration

kṣīṇadehastu tiṣṭhāmi hyaśakto'haṃ mahāvrate | tena śocāmi cātmānaṃ rahasyaṃ kathitaṃ mayā

Translation

देह क्षीण झाला तरी मी उभाच आहे; या महाव्रतात मी अशक्त आहे. म्हणून मी स्वतःसाठी शोक करीत आहे—हे रहस्य मी तुला सांगितले आहे.

Word by Word

• क्षीणदेहः: (I) with a wasted body
• क्षीणदेहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्षीण (कृदन्त) + देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण-प्रयोगः (कर्मधारय-समासः)

• तु: but/indeed
• तु: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विरोध/विशेषार्थक

• तिष्ठामि: I stand/remain
• तिष्ठामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• हि: indeed/for
• हि: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), कारण/निश्चयार्थक

• अशक्तः: unable/weak
• अशक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अशक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (सामान्य-प्रयोग), प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम

• महाव्रते: O great-vowed one
• महाव्रते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा (उपसर्ग/पूर्वपद) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; संबोधनार्थे सप्तमी (हे महाव्रते)

• तेन: therefore/by that
• तेन: Hetu/Karana (Cause/Instrument)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; सर्वनाम

• शोचामि: I grieve
• शोचामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शुच् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• आत्मानम्: myself
• आत्मानम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• रहस्यम्: a secret
• रहस्यम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रहस्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• कथितम्: told/said
• कथितम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कथ् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगः (passive sense)

• मया: by me
• मया: Karta (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (सामान्य-प्रयोग), तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Atri

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: Anasūyā (implied by immediate next verse)

Visual Art Cues

Scene: An ascetic or vow-keeper stands weakened, body emaciated, leaning slightly, confessing a secret with downcast eyes; a quiet hermitage by a sacred river is implied.

Characters & Entities

• Atri
• Mahāvrata

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even great ascetic effort meets human limits; acknowledging weakness truthfully becomes the doorway to wiser dharmic guidance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No holy site is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new prescription is given; it references ongoing mahāvrata (a major vow/observance).