Mantra 2
Rishi: Yājñavalkya (traditional Vājasaneyin attribution for the Saṃhitā corpus; Īśāvāsya often treated as śruti-appendix without separate ṛṣi rubric)
Devata: Ātman/Īśa (the Lord as the all-pervading Self)
Chandas: Anuṣṭubh (śloka-like cadence)
Samhita Patha (Devanagari)
कु॒र्वन्ने॒वेह कर्मा॑णि जिजीवि॒षेच्छ॒तᳪ समा॑: । ए॒वं त्वयि॒ नान्यथे॒तो॒ऽस्ति॒ न कर्म॑ लिप्यते॒ नरे॑
Transliteration
kurvann evéha karmā́ṇi jijīviṣéc chatáṃ samā́ḥ | eváṃ tváyi nā́nyathéto ’stí ná kárma lipyate náre ||
Translation
इथेच कर्मे करत करत मनुष्याने शंभर वर्षे जगण्याची इच्छा करावी. तुझ्यामध्ये असेच (विधान) आहे—याखेरीज दुसरा मार्ग नाही; कर्म नराला लिप्त करत नाही.
Padapatha (Word Analysis)
कुर्वन् । एव । इह । कर्माणि । जिजीविषेत् । शतम् । समाः । एवम् । त्वयि । न । अन्यथा । इतः । अस्ति । न । कर्म । लिप्यते । नरे ।
Word by Word
कुर्वन्doing, performing
कुर्वन्:
कर्तृ
TypeVerb (participle)
Rootकृ (धातु) → कुर्वत् (शतृ-प्रत्यय) वर्तमान कृदन्त
एवindeed, only
एव:
—
TypeIndeclinable
Rootएव
इहhere (in this world)
इह:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootइह
कर्माणिactions, works
कर्माणि:
कर्म
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
जिजीविषेत्one should wish to live
जिजीविषेत्:
कर्तृ (विधेयक्रिया)
TypeVerb
Rootजीव् (धातु) + सन् (इच्छार्थक) → जिजीविष्
शतम्a hundred
शतम्:
—
TypeNumeral/Adjective
Rootशत (प्रातिपदिक)
समाःyears
समाः:
अधिकरण (काल-परिमाण)
TypeNoun
Rootसम (प्रातिपदिक) / समा (स्त्री) ‘year’
एवम्thus, in this manner
एवम्:
—
TypeIndeclinable
Rootएवम्
त्वयिin you
त्वयि:
अधिकरण
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
अन्यथाotherwise
अन्यथा:
—
TypeIndeclinable
Rootअन्यथा
इतःfrom this, than this
इतः:
अपादान
TypeIndeclinable
Rootइतः
अस्तिis, exists
अस्ति:
कर्तृ (विधेयक्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
कर्मaction (deed)
कर्म:
कर्तृ/कर्म (वाक्यरचना-अनुसार)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
लिप्यतेis tainted, is stained
लिप्यते:
कर्तृ (कर्मणि: ‘कर्म’ विषयः)
TypeVerb
Rootलिप् (धातु) ‘to smear/taint’
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
नरेin a man (in the person)
नरे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
Ā
Ātman/ĪśaD
Dharma (Vedic karma)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes