Mantra 5
Rishi: Traditionally connected with the Hotṛ-cycle of Soma hymns (RV-derived); specific seer as in RV Dvārā-sūkta tradition
Devata: Dvārāḥ (the Doors), with Indra as the principal recipient
Chandas: Triṣṭubh (RV-style Soma liturgy; metrical identification approximate for VS borrowing)
Samhita Patha (Devanagari)
होता॑ यक्ष॒दोजो॒ न वी॒र्यᳪ सहो॒ द्वार॒ इन्द्र॑मवर्धयन् । सुप्रा॒य॒णा अ॒स्मिन्य॒ज्ञे वि श्र॑यन्तामृता॒वृधो॒ द्वार॒ इन्द्रा॑य मी॒ढुषे॒ व्यन्त्वाज्य॑स्य॒ होत॒र्यज॑
Transliteration
hótā yákṣad ójo ná vī́ryaṃ sáho dvā́ra índram avardhayan | su·prāyaṇā́ asmín yajñé ví śrayantām ṛtā·vṛ́dho dvā́ra índrāya mīḍhúṣe vyantu ā́jyasya hótar yája
Translation
होता यजन करो—जणू द्वारांनी ओज, वीर्य आणि सह (बल) यांनी इंद्राला वाढविले आहे. ऋताने वर्धमान, सुप्रायण (सुंदर-प्रवेश असलेली) ही द्वारे या यज्ञात विस्तारोत; मीढुष (दानशील) इंद्रासाठी, घृत-आहुतीसाठी, ती द्वारे प्रशस्त उघडोत—हे होतः, यजन कर।
Padapatha (Word Analysis)
होता । यक्षत् । ओजः । न । वीर्यम् । सहः । द्वारः । इन्द्रम् । अवर्धयन् । सु-प्रायणाḥ । अस्मिन् । यज्ञे । वि । श्रयन्ताम् । ऋत-वृधः । द्वारः । इन्द्राय । मीढुषे । व्यन्तु । आज्यस्य । होतः । यज ।
Word by Word
होताthe Hotṛ-priest
होता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहोतृ (√हु)
यक्षत्let (him) worship/sacrifice
यक्षत्:
कर्तृ
TypeVerb
Root√यज् (यक्ष्)
ओजःstrength, vigor
ओजः:
कर्म
TypeNoun
Rootओजस्
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
वीर्यम्heroic power, valor
वीर्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवीर्य
सहःmight, force
सहः:
कर्म
TypeNoun
Rootसहस्
द्वारःthe (divine) doorkeepers/gateways
द्वारः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootद्वार
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र
अवर्धयन्they increased, strengthened
अवर्धयन्:
कर्तृ
TypeVerb
Root√वृध्
सुप्रायणाhaving good approach/advance (well-leading)
सुप्रायणा:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootसुप्रायणा (सु-प्रायणा)
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
अधिकरण
TypePronoun
Rootइदम्
यज्ञेsacrifice, rite
यज्ञे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootयज्ञ
विapart, forth
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि
श्रयन्ताम्let them resort/attach themselves
श्रयन्ताम्:
कर्तृ
TypeVerb
Root√श्रि
ऋतावृधःincreased by ṛta / fostering truth-order
ऋतावृधः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootऋतावृध (ऋत-आ-वृध)
द्वारःthe doorkeepers/gateways
द्वारः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootद्वार
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootइन्द्र
मीढुषेto the bountiful/giver (Indra)
मीढुषे:
सम्प्रदान
TypeAdjective
Rootमीढ्वस् (मीढुष्)
व्यन्तुlet them breathe/blow forth; let them pervade (as a wafting)
व्यन्तु:
कर्तृ
TypeVerb
Root√अन् (व्य्-अन्)
आज्यस्यof ghee (clarified butter)
आज्यस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootआज्य
होतरिin/at the Hotṛ (office); at the Hotṛ
होतरि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootहोतृ
यजsacrifice! worship!
यज:
कर्तृ
TypeVerb
Root√यज्
Entities Mentioned
D
Dvārāḥ (Doors)I
IndraA
Agni (implicit through hotṛ/oblation context)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes