Shukla Yajur Veda — Adhyaya 19, Mantra 54
Rishi: Pitṛyajña-tradition (collective attribution)
Devata: Soma/Indu (with Pitaraḥ as associated)
Chandas: Tr̥ṣṭubh (probable; confirm by metrical count)
Samhita Patha (Devanagari)
त्वᳪ सो॑म पि॒तृभि॑: संविदा॒नोऽनु॒ द्यावा॑पृथि॒वी आ त॑तन्थ । तस्मै॑ त इन्दो ह॒विषा॑ विधेम व॒यᳪ स्या॑म॒ पत॑यो रयी॒णाम्
Transliteration
tváṃ soma pitṛ́bhiḥ saṃvidānó 'nú dyā́vāpr̥thivī́ ā́ tatántha | tásmai te indo havíṣā vidhema vayáṃ syā́ma pátayo rayīṇā́m ||
Translation
हे सोम! पितरांशी संविदान (एकमत) होऊन तू द्यावा-पृथिवीच्या अनुषंगाने विस्तारला आहेस. हे इन्दु! त्या तुझ्यासाठी आम्ही हविषा (आहुती)ने विधिपूर्वक सेवा करू; आम्ही रयी (धनसंपत्ती)चे स्वामी होऊ.
Padapatha (Word Analysis)
त्वम् । सोम । पितृभिः । संविदानः । अनु । द्यावापृथिवी इति । आ । ततन्थ । तस्मै । ते । इन्दो इति । हविषा । विधेम । वयम् । स्याम । पतयः । रयीणाम्
Word by Word
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सोमO Soma
सोम:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
पितृभिःwith the Fathers (ancestors)
पितृभिः:
सह/करण (सहकारक-भावः)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
संविदानःbeing in accord/communing
संविदानः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeParticiple (Adjective)
Rootसम् + √विद् (विदँ ज्ञाने) → संविद्; (कृदन्त-प्रातिपदिक)
अनुalong, following
अनु:
अव्यय (क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootअनु
द्यावापृथिवीHeaven-and-Earth
द्यावापृथिवी:
कर्म (ततन्थ इति क्रियायाः)
TypeNoun (dual compound)
Rootद्यावा-पृथिवी (द्वन्द्व-समास; प्रातिपदिक)
आforth, unto
आ:
अव्यय (क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootआ
ततन्थ(you) have stretched/spread
ततन्थ:
क्रिया
TypeVerb
Root√तन् (तनुँ विस्तारे) + आ (उपसर्ग) → आ-तन्
तस्मैto him/for him
तस्मै:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof you/your
ते:
सम्बन्ध (अधिकार-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इन्दोO Indu (Soma)
इन्दो:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक)
हविषाwith oblation
हविषा:
करण
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
विधेमmay we offer/perform
विधेम:
क्रिया
TypeVerb
Rootवि + √धा (धाञ् धारणे/स्थापने)
वयम्we
वयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्यामmay we be
स्याम:
क्रिया
TypeVerb
Root√अस् (असँ भुवि)
पतयःlords, masters
पतयः:
कर्तृ-प्रत्यय (स्याम इति क्रियायाः पूरकः/प्रेडिकेट्-नाम)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
रयीणाम्of riches
रयीणाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootरयि (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
S
Soma (Indu)P
Pitaraḥ (Fathers/Ancestors)D
Dyāvā-Pṛthivī (Heaven and Earth)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes