Shukla Yajur Veda — Adhyaya 15, Mantra 53
Rishi: Unspecified (Agnicayana mantra-stratum)
Devata: Agni (as devayāna-path-maker); Pitṛs secondarily
Chandas: Triṣṭubh (likely)
Samhita Patha (Devanagari)
स॒म्प्रच्य॑वध्व॒मुप॑ स॒म्प्रया॒ताग्ने॑ प॒थो दे॑व॒याना॑न् कृणुध्वम् । पुन॑: कृण्वा॒ना पि॒तरा॒ युवा॑ना॒ऽन्वाता॑ᳪसी॒त् त्वयि॒ तन्तु॑मे॒तम्
Transliteration
samprácyavadhvam úpa sampráyātāgne pátho devayā́nān kṛṇudhvm | púnaḥ kṛṇvā́nā pitáraḥ yúvānā́ ’nvātāṃ sīt tváyi tántum etám
Translation
सर्वांनी एकत्र चालावे, जवळ येऊन पुढे जावे; हे अग्ने, देवयान मार्ग निर्माण करावे. स्वतःला नवे करत, पितर पुन्हा तरुण होऊन अनुगमन करून आले आहेत; हा तंतु (सूत्र) तुझ्यातच दृढपणे बांधला आहे.
Padapatha (Word Analysis)
सम्-प्रच्यवध्वम् । उप । सम्-प्रयात । अग्ने । पथः । देव-यानान् । कृणुध्वम् । पुनः । कृण्वानाः । पितरः । युवानाः । अन्वाता॑म्-सीत् । त्वयि । तन्तुम् । एतम् ।
Word by Word
सम्together, completely
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग)
प्रच्यवध्वम्move forth / proceed
प्रच्यवध्वम्:
Kartā (युष्मद्-कर्तृक)
TypeVerb
Rootच्यु (धातु) + प्र (उपसर्ग)
उपtowards, near
उप:
—
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
सम्together, completely
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग)
प्रयातgo forth, set out
प्रयात:
Kartā (युष्मद्-कर्तृक)
TypeVerb
Rootया (धातु) + प्र (उपसर्ग)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
पथःpaths
पथः:
Karma
TypeNoun
Rootपथ्/पथिन् (प्रातिपदिक)
देवयानान्god-going / leading to the gods
देवयानान्:
Karma (पथः विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootदेवयान (प्रातिपदिक; देव + यान)
कृणुध्वम्make, prepare
कृणुध्वम्:
Kartā (युष्मद्-कर्तृक)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
पुनःagain
पुनः:
—
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
कृण्वानाःmaking, fashioning
कृण्वानाः:
Kartā (पितरः) / विशेषण
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
पितरःthe Fathers (ancestors)
पितरः:
Kartā
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
युवानाःyoung, youthful
युवानाः:
Kartā (पितरः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootयुवन् (प्रातिपदिक)
अनुalong, after
अनु:
—
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
आतंस्सीत्they stretched/extended
आतंस्सीत्:
Kartā (पितरः-समूहः) / क्रिया
TypeVerb
Rootतंस्/तंस् (धातु) + आ (उपसर्ग)
त्वयिin you
त्वयि:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
तन्तुम्thread, line
तन्तुम्:
Karma
TypeNoun
Rootतन्तु (प्रातिपदिक)
एतम्this
एतम्:
Karma (तन्तुम् विशेषणम्)
TypePronoun/Adjective
Rootएतद् (सर्वनाम)
Entities Mentioned
A
AgniP
Pitṛs (Fathers)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes