Shukla Yajur Veda — Adhyaya 15, Mantra 40
Rishi: As above: RV-derived victory/protection complex; liturgically appropriated by the Adhvaryu.
Devata: Indra (protector and victor), with protective aspect foregrounded.
Chandas: Triṣṭubh.
Samhita Patha (Devanagari)
येना॑ स॒मत्सु॑ सा॒सहोऽव॑ स्थि॒रा त॑नुहि॒ भूरि॒ शर्ध॑ताम् । व॒नेमा॑ ते अ॒भिष्टि॑भिः ।
Transliteration
yéna samátsu sāsáho'vá sthirā́ tanúhi bhū́ri śárdhatām | vanémā te abhíṣṭibhiḥ ||
Translation
ज्यायोगे तू संग्रामांत विजयी होतोस—रक्षणासाठी स्थिर (दृढ) प्रतिरक्षा पसरवून, अनेक दलांच्या विरुद्ध (आम्हाला) दृढ कर. तुझ्या अभिष्टि (सहाय्यां) मुळे आम्ही विजय मिळवू.
Padapatha (Word Analysis)
येन॑ । स॒मत्सु॑ । सा॒सहः॑ । अव॑ । स्थि॒राः । त॒नुहि॑ । भूरि॑ । शर्ध॑ताम् । व॒नेम॑ । ते॒ । अ॒भिष्टि॑भिः ।
Word by Word
येनby which
येन:
Karaṇa
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → य-
समत्सुin battles
समत्सु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootसमत् (प्रातिपदिक; ‘सम्+अत्/समत्’ = युद्ध/समर) अथवा ‘समत्सु’ = ‘समत्’ का सप्तमी बहुवचन
सासहःthe conquering/overpowering one
सासहः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसह् (धातु) → सासह् (परिपूर्ण/अभ्यास-रूप; ‘सासह’ = अत्यन्तं सहमान/विजयी)
अवdown; away; (as preverb)
अव:
—
TypeIndeclinable
Rootअव (उपसर्ग/निपात)
स्थिराःfirm; steady
स्थिराः:
Kartā
TypeAdjective
Rootस्थिर (प्रातिपदिक)
तनुहिstretch/spread (you)
तनुहि:
Kriyā
TypeVerb
Rootतन् (धातु)
भूरिmuch; abundantly
भूरि:
—
TypeIndeclinable
Rootभूरि (अव्यय/विशेषण-प्रातिपदिक)
शर्धताम्of the hosts/troops
शर्धताम्:
—
TypeNoun
Rootशर्ध (प्रातिपदिक; ‘शर्ध’ = समूह/सेना/दल)
वनेमmay we win/obtain
वनेम:
Kriyā
TypeVerb
Rootवन् (धातु; ‘वन्’ = प्राप्तौ/जये)
तेof you; your
ते:
—
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → त्वद्/ते
अभिष्टिभिःwith (your) aids/protections
अभिष्टिभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootअभिष्टि (प्रातिपदिक; ‘अभि+स्था/इष्टि’ परम्परया = सहायता/रक्षा/आश्रय)
Entities Mentioned
I
IndraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes