पञ्चावरणमार्गस्थं योगेश्वरस्तोत्रम् (Pañcāvaraṇa-mārga Stotra to Yogeśvara Śiva)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । स्तोत्रं वक्ष्यामि ते कृष्ण पञ्चावरणमार्गतः । योगेश्वरमिदं पुण्यं कर्म येन समाप्यते

उपमन्यु म्हणाले—हे कृष्णा, पञ्चावरण-मार्गानुसार मी तुला एक स्तोत्र सांगतो. हे योगेश्वर शिवांचे पवित्र उपदेश आहे; याने व्रत-तपश्चर्या व कर्म यांची यथार्थ पूर्तता होते.

Verse 2

जय जय जगदेकनाथ शंभो प्रकृतिमनोहर नित्यचित्स्वभाव । अतिगतकलुषप्रपञ्चवाचामपि मनसां पदवीमतीततत्त्वम्

जय जय, हे जगदेकनाथ शंभो! प्रकृतीलाही मोहित करणारे, ज्यांचा स्वभाव नित्य चैतन्य आहे. वाणी व मन यांच्या कक्षेपलीकडील, कलुषित प्रपंचाच्या विस्तारापलीकडील ते परतत्त्व आपणच आहात।

Verse 3

स्वभावनिर्मलाभोग जय सुन्दरचेष्टित । स्वात्मतुल्यमहाशक्ते जय शुद्धगुणार्णव

जय हो—आपला स्वभाव निर्मळ, आपला आनंद-भोग शुद्ध; जय हो—आपली चेष्टा परम सुंदर. जय हो, हे स्वात्मतुल्य महाशक्ती! जय हो, हे शुद्ध गुणांचा सागर!

Verse 4

अनन्तकांतिसंपन्न जयासदृशविग्रह । अतर्क्यमहिमाधार जयानाकुलमंगल

हे अनंत कांतिसंपन्न प्रभो, ज्यांचे रूपच जणू जयस्वरूप आहे; अचिंत्य महिमेचा आधार—आपण सदैव विजयात अविचल, परम मंगलमय आहात।

Verse 5

निरंजन निराधार जय निष्कारणोदय । निरन्तरपरानन्द जय निर्वृतिकारण

जय असो, हे निरंजन; हे निराधार, स्वयंसिद्ध। जय असो, ज्यांचा उदय निष्कारण आहे। जय असो, हे निरंतर परमानंद; जय असो, हे निर्वृती-मोक्षाचे कारण।

Verse 6

जयातिपरमैश्वर्य जयातिकरुणास्पद । जय स्वतंत्रसर्वस्व जयासदृशवैभव

जय असो, ज्यांचे परम ऐश्वर्य अतुल आहे; जय असो, जे करुणेचे परम धाम आहेत। जय असो, जे पूर्ण स्वतंत्र व सर्वस्व आहेत; जय असो, ज्यांचे वैभव अनुपम आहे।

Verse 7

जयावृतमहाविश्व जयानावृत केनचित् । जयोत्तर समस्तस्य जयात्यन्तनिरुत्तर

आपणच जयस्वरूप आहात, जे महाविश्वाला आवृत करता; तरीही आपण कोणत्याही गोष्टीने आवृत होत नाही. आपण सर्वांवर सर्वोच्च विजय; आपली जय परम, निरुत्तर आहे।

Verse 8

जयाद्भुत जयाक्षुद्र जयाक्षत जयाव्यय । जयामेय जयामाय जयाभाव जयामल

जय असो, हे अद्भुत; जय असो, हे अक्षुद्र—कधीही क्षुद्र नसणारे। जय असो, हे अक्षत—अघातित। जय असो, हे अव्यय—अविनाशी। जय असो, हे अमेय। जय असो, हे अमाय—मायेपलीकडे। जय असो, हे अभावातीत सत्। जय असो, हे अमल—निर्मळ।

Verse 9

महाभुज महासार महागुण महाकथ । महाबल महामाय महारस महारथ

हे महाभुज! हे महासार! हे महागुणसम्पन्न! हे महाकथांचा आदिस्रोत! हे महाबल! हे महामायास्वरूप! हे महारस (परमानंद) दाता! हे महारथ (अद्वितीय वीर)!

Verse 10

नमः परमदेवाय नमः परमहेतवे । नमश्शिवाय शांताय नमश्शिवतराय ते

परमदेवाला नमस्कार, परम कारणाला नमस्कार। शांतस्वरूप शिवाला नमस्कार; हे परम शिवतर (अतिमंगल) तुम्हाला नमस्कार।

Verse 11

त्वदधीनमिदं कृत्स्नं जगद्धि ससुरासुरम् । अतस्त्वद्विहितामाज्ञां क्षमते को ऽतिवर्तितुम्

हे प्रभो! देवासुरांसह हे सर्व जगत् तुझ्याच अधीन आहे. म्हणून तुझ्या विधिनिर्दिष्ट आज्ञेचे उल्लंघन करण्यास कोण समर्थ होईल?

Verse 13

अयं पुनर्जनो नित्यं भवदेकसमाश्रयः । भवानतो ऽनुगृह्यास्मै प्रार्थितं संप्रयच्छतु

हा जन नित्य तुझ्याच एकमेव आश्रयाला धरतो. म्हणून हे प्रभो, कृपा करून यास अनुग्रह कर आणि त्याने मागितलेले पूर्णपणे प्रदान कर.

Verse 14

जयांबिके जगन्मातर्जय सर्वजगन्मयि । जयानवधिकैश्वर्ये जयानुपमविग्रहे

जय असो, हे अंबिके, जगन्माते! जय असो, हे सर्वजगन्मयी! जय असो, हे अनंत ऐश्वर्यवती! जय असो, हे अनुपम दिव्य-विग्रहिणी!

Verse 15

जय वाङ्मनसातीते जयाचिद्ध्वांतभंजिके । जय जन्मजराहीने जय कालोत्तरोत्तरे

जय हो, वाणी-मनाच्या पलीकडे असणाऱ्या! जय हो, अज्ञानांधार भेदिणाऱ्या! जय हो, जन्म-जरा-रहिते! जय हो, काळाच्या पलीकडील परात्परे!

Verse 16

जयानेकविधानस्थे जय विश्वेश्वरप्रिये । जय विश्वसुराराध्ये जय विश्वविजृंभिणि

जय हो, अनेक प्रकारे स्थित असणाऱ्या! जय हो, विश्वेश्वरप्रिये! जय हो, सर्व देवांनी आराध्ये! जय हो, विश्वरूपाने विस्तारिणी!

Verse 17

जय मंगलदिव्यांगि जय मंगलदीपिके । जय मंगलचारित्रे जय मंगलदायिनि

जय जय, हे मंगलमयी दिव्यांगिनी! जय, हे मंगलदीपिका! जय, हे मंगलमय चरित्रवती! जय, हे मंगलदायिनी!

Verse 18

नमः परमकल्याणगुणसंचयमूर्तये । त्वत्तः खलु समुत्पन्नं जगत्त्वय्येव लीयते

नमस्कार असो तुम्हांला, ज्यांचे स्वरूप परम कल्याणगुणांचा निधी आहे। खरोखर तुमच्यापासूनच हे जग उत्पन्न होते आणि तुमच्यातच विलीन होते।

Verse 19

त्वद्विनातः फलं दातुमीश्वरोपि न शक्नुयात् । जन्मप्रभृति देवेशि जनोयं त्वदुपाश्रितः

हे देवेशी देवी! तुमच्याविना फळ देण्यास ईश्वरही समर्थ होणार नाही. जन्मापासून हा सर्व लोकसमुदाय तुमच्याच आश्रयाला आहे.

Verse 20

अतो ऽस्य तव भक्तस्य निर्वर्तय मनोरथम् । पञ्चवक्त्रो दशभुजः शुद्धस्फटिकसन्निभः

म्हणून आपल्या या भक्ताचा मनोरथ पूर्ण करा; (तो) प्रभूला पंचवक्त्र, दशभुज, शुद्ध स्फटिकासारखा तेजस्वी प्रकट रूपात पाहतो।

Verse 21

भक्त्या मयार्चितो मह्यं प्रार्थितं शं प्रयच्छतु । सदाशिवांकमारूढा शक्तिरिच्छा शिवाह्वया

ज्याची मी भक्तिभावाने पूजा केली व ज्याला प्रार्थना केली, तो मंगलमय शंभू मला कल्याण देवो. सदाशिवांच्या अंकावर आरूढ ‘शिवा’ नावाने प्रसिद्ध अशी इच्छाशक्ती विराजते.

Verse 22

जननी सर्वलोकानां प्रयच्छतु मनोरथम् । शिवयोर्दयिता पुत्रौ देवौ हेरंबषण्मुखौ

सर्व लोकांची जननी देवी भक्तांचे मनोरथ पूर्ण करो. शिव-पार्वतीचे प्रिय दोन दिव्य पुत्र—हेरंब (गणेश) आणि षण्मुख (कार्त्तिकेय) आहेत.

Verse 23

शिवानुभावौ सर्वज्ञौ शिवज्ञानामृताशिनौ । तृप्तौ परस्परं स्निग्धौ शिवाभ्यां नित्यसत्कृतौ

ते दोघेही शिवानुभवात स्थित, सर्वज्ञ आणि शिवज्ञानामृताने पोषित होते. सदैव तृप्त, परस्पर स्नेही, शिव व त्यांच्या शक्तीकडून नित्य सत्कृत होत.

Verse 24

सत्कृतौ च सदा देवौ ब्रह्माद्यैस्त्रिदशैरपि । सर्वलोकपरित्राणं कर्तुमभ्युदितौ सदा

ते दोन्ही देव ब्रह्मा आदी त्रिदशांनीही सदैव सत्कृत होत; आणि सर्व लोकांचे परित्राण करण्यास ते नेहमीच उद्यत असत।

Verse 25

स्वेच्छावतारं कुर्वंतौ स्वांशभेदैरनेकशः । ताविमौ शिवयोः पार्श्वे नित्यमित्थं मयार्चितौ

ते स्वेच्छेने अवतार धारण करीत, आपल्या अंशांच्या अनेक भेदांनी विविध रूपे प्रकट करतात; ते दोघे शिवाच्या पार्श्वभागी नित्य असतात—अशा प्रकारे मी त्यांचे सतत अर्चन करतो।

Verse 26

तयोराज्ञां पुरस्कृत्य प्रार्थितं मे प्रयच्छताम् । शुद्धस्फटिकसंकाशमीशानाख्यं सदाशिवम्

त्या दोघांच्या आज्ञेला अग्रस्थानी मानून माझी प्रार्थना पूर्ण करा—ईशान नामक सदाशिव, जो शुद्ध स्फटिकासारखा तेजस्वी आहे।

Verse 27

मूर्धाभिमानिनी मूर्तिः शिवस्य परमात्मनः । शिवार्चनरतं शांतं शांत्यतीतं मखास्थितम्

ही परमात्मा शिवाची ती मूर्ती आहे जी मूर्धेची अधिष्ठात्री व अभिमानिनी आहे; ती शिवार्चनात रत, शांत, शांतीपलीकडील, आणि यज्ञात स्थित असूनही असंग आहे।

Verse 28

पञ्चाक्षरांतिमं बीजं कलाभिः पञ्चभिर्युतम् । प्रथमावरणे पूर्वं शक्त्या सह समर्चितम्

पञ्चाक्षरी मंत्रातील अंतिम बीजाक्षर, जो पाच कलांनी युक्त आहे, प्रथम आवरणात सर्वप्रथम शक्तीसह सम्यक् अर्चिला जातो।

Verse 29

पवित्रं परमं ब्रह्म प्रार्थितं मे प्रयच्छतु । बालसूर्यप्रतीकाशं पुरुषाख्यं पुरातनम्

परम पवित्र परब्रह्म माझी प्रार्थना पूर्ण करो। उगवत्या बालसूर्यासारखा तेजस्वी, तो प्राचीन ‘पुरुष’ मला कृपा करो।

Verse 30

पूर्ववक्त्राभिमानं च शिवस्य परमेष्ठिनः । शांत्यात्मकं मरुत्संस्थं शम्भोः पादार्चने रतम्

परमेष्ठी शिवाच्या पूर्वमुखाचा अधिष्ठाता-अहंभाव तोच आहे—शांतीस्वरूप, मरुत्-लोकात स्थित, आणि शंभूच्या पादपूजेत सदैव रत।

Verse 31

प्रथमं शिवबीजेषु कलासु च चतुष्कलम् । पूर्वभागे मया भक्त्या शक्त्या सह समर्चितम्

शिवबीजांमध्ये व कलांमध्ये प्रथम, पूर्वभागी स्थित चतुष्कलाचे मी भक्तीने—शक्तीसह—सम्यक् पूजन केले।

Verse 32

पवित्रं परमं ब्रह्म प्रार्थितं मे प्रयच्छतु । अञ्जनादिप्रतीकाशमघोरं घोरविग्रहम्

परम पवित्र परब्रह्म माझी प्रार्थना पूर्ण करो। अंजनासारखा श्याम तेजस्वी, तो अघोर—बंधननाशासाठी घोर विग्रह धारण करणारा—मला कृपा करो।

Verse 33

देवस्य दक्षिणं वक्त्रं देवदेवपदार्चकम् । विद्यापादं समारूढं वह्निमण्डलमध्यगम्

देवाचे दक्षिण मुख—देवाधिदेवाच्या पादांचे अर्चक—विद्यापादावर आरूढ असून अग्निमंडळाच्या मध्यभागी स्थित आहे।

Verse 34

द्वितीयं शिवबीजेषु कलास्वष्टकलान्वितम् । शंभोर्दक्षिणदिग्भागे शक्त्या सह समर्चितम्

शिवाच्या बीजमंत्रांमध्ये दुसरे बीज अष्टकलांनी युक्त आहे। शंभूच्या दक्षिण दिशाभागी शक्तीसह त्याचे विधिपूर्वक समर्चन करावे।

Verse 35

पवित्रं मध्यमं ब्रह्म प्रार्थितं मे प्रयच्छतु । कुंकुमक्षोदसंकाशं वामाख्यं वरवेषधृक्

मी ज्याची प्रार्थना केली तो पवित्र मध्यम ब्रह्म माझी याचना पूर्ण करो. तो कुंकुमचूर्णासारखा तेजस्वी, ‘वाम’ नामाने प्रसिद्ध, आणि शुभ उत्तम वेश धारण करणारा आहे.

Verse 36

वक्त्रमुत्तरमीशस्य प्रतिष्ठायां प्रतिष्ठितम् । वारिमंडलमध्यस्थं महादेवार्चने रतम्

ईश्वराचे उत्तरेकडील मुख प्रतिष्ठाविधीत प्रतिष्ठित होते. ते जलमंडळाच्या मध्यभागी स्थित राहून महादेवाच्या अर्चनेत रत असते.

Verse 37

तुरीयं शिवबीजेषु त्रयोदशकलान्वितम् । देवस्योत्तरदिग्भागे शक्त्या सह समर्चितम्

शिवाच्या बीजमंत्रांमध्ये ‘तुरीय’ चौथे बीज त्रयोदश कलांनी युक्त आहे. देवाच्या उत्तर दिशाभागी शक्तीसह त्याचे विधिपूर्वक समर्चन करावे.

Verse 38

पवित्रं परमं ब्रह्म प्रार्थितं मे प्रयच्छतु । शंखकुंदेंदुधवलं संध्याख्यं सौम्यलक्षणम्

जो परम पवित्र परब्रह्म आहे, तो माझी प्रार्थना पूर्ण करो. जो शंख, कुंद व चंद्रासारखा धवल, ‘संध्या’ नामाने प्रसिद्ध, सौम्य व शुभ लक्षणांनी युक्त आहे.

Verse 39

शिवस्य पश्चिमं वक्त्रं शिवपादार्चने रतम् । निवृत्तिपदनिष्ठं च पृथिव्यां समवस्थितम्

शिवाचे पश्चिम मुख शिवपादार्चनेत रत आहे. ते ‘निवृत्ती’ पदात निष्ठ असून पृथ्वी-तत्त्वावर प्रतिष्ठित आहे.

Verse 40

तृतीयं शिवबीजेषु कलाभिश्चाष्टभिर्युतम् । देवस्य पश्चिमे भागे शक्त्या सह समर्चितम्

शिवबीजांतील तिसरे, आठ कलांनी युक्त, देवाच्या पश्चिम भागी शक्तीसह विधिपूर्वक समर्चित होते.

Verse 41

पवित्रं परमं ब्रह्म प्रार्थितं मे प्रयच्छतु । शिवस्य तु शिवायाश्च हृन्मूर्तिशिवभाविते

परम पवित्र परब्रह्म माझी प्रार्थना पूर्ण करो। हे शिव व शिवा यांची हृदयमूर्ती, शिवभावाने परिपूर्ण!

Verse 42

तयोराज्ञां पुरस्कृत्य ते मे कामं प्रयच्छताम् । शिवस्य च शिवायाश्च शिखामूर्तिशिवाश्रिते

त्या दोघांची आज्ञा अग्रस्थानी मानून ते माझी इच्छा पूर्ण करो। हे शिव-शिवा यांची शिखामूर्ती, शिवाश्रिते!

Verse 43

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां ते मे कामं प्रयच्छताम् । शिवस्य च शिवायाश्च वर्मणा शिवभाविते

शिव-शिवा यांच्या आज्ञेचा सत्कार करून ते माझी मनोकामना देऊ देत। हे शिव-शिवा यांच्या रक्षक कवचाने युक्त, शिवभाविते!

Verse 44

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां ते मे कामं प्रयच्छताम् । शिवस्य च शिवायाश्च नेत्रमूर्तिशिवाश्रिते

शिव व शिवा यांच्या आज्ञेचा सत्कार करून ते मला इच्छित वर देऊ देत. हे शिव-शिवेच्या नेत्रमूर्ती-रूप शिवात आश्रित असणाऱ्या, तुला नमस्कार.

Verse 45

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां ते मे कामं प्रयच्छताम् । अस्त्रमूर्ती च शिवयोर्नित्यमर्चनतत्परे

शिव-शिवा यांच्या आज्ञेचा सत्कार करून ते मला माझी अभिलाषा देऊ देत. आणि अस्त्रमूर्ती शिवाच्या नित्य अर्चनेत मी सदैव तत्पर राहो.

Verse 46

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां ते मे कामं प्रयच्छताम् । वामौ ज्येष्ठस्तथा रुद्रः कालो विकरणस्तथा

शिव-शिवा या उभयांच्या आज्ञेचा सत्कार करून ती स्वीकारून त्यांनी मला माझा इच्छित वर द्यावा—वाम, ज्येष्ठ, रुद्र, काल व विकरण।

Verse 47

बलो विकरणश्चैव बलप्रमथनः परः । सर्वभूतस्य दमनस्तादृशाश्चाष्टशक्तयः

बला, विकरण आणि परम बलप्रमथन; तसेच सर्वभूतांचे दमन करणारी दमना—अशा त्या (शिवाच्या) अष्टशक्ती आहेत।

Verse 48

प्रार्थितं मे प्रयच्छंतु शिवयोरेव शासनात् । अथानंतश्च सूक्ष्मश्च शिवश्चाप्येकनेत्रकः

शिव-शिवा यांच्या आज्ञेनेच त्यांनी मला माझे प्रार्थित वर द्यावे. पुढे ते तत्त्व अनंतही आहे, सूक्ष्मही आहे, आणि एकनेत्रधारी स्वयं शिवही आहे।

Verse 49

एक रुद्राख्यमर्तिश्च श्रीकण्ठश्च शिखंडकः । तथाष्टौ शक्तयस्तेषां द्वितीयावरणे ऽर्चिताः

एक ‘रुद्र’ नावाची मूर्ती आहे; तसेच ‘श्रीकंठ’ आणि ‘शिखंडक’ही आहेत. आणि त्यांच्या आठ शक्तीही द्वितीय आवरणात पूजिल्या जातात.

Verse 50

ते मे कामं प्रयच्छंतु शिवयोरेव शासनात् । भवाद्या मूर्तयश्चाष्टौ तासामपि च शक्तयः

शिव-शक्तीच्या आज्ञेने भवा इत्यादी आठ मूर्ती व त्यांच्या-त्यांच्या शक्ती मला इच्छित वर प्रदान करो.

Verse 51

महादेवादयश्चान्ये तथैकादशमूर्तयः । शक्तिभिस्सहितास्सर्वे तृतीयावरणे स्थिताः

महादेव इत्यादी अन्य देवस्वरूप व एकादश मूर्ती—हे सर्व आपल्या-आपल्या शक्तीं सहित तृतीय आवरणात स्थित आहेत.

Verse 52

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां दिशंतु फलमीप्सितम् । वृक्षराजो महातेजा महामेघसमस्वनः

शिवाच्या आज्ञेचा सत्कार करून, महातेजस्वी व महामेघासारखा नाद करणारा वृक्षराज मला इच्छित फल देवो.

Verse 53

मेरुमंदरकैलासहिमाद्रिशिखरोपमः । सिताभ्रशिखराकारः ककुदा परिशोभितः

तो मेरु, मंदर, कैलास व हिमालयाच्या शिखरांसारखा—पांढऱ्या मेघशिखराच्या आकाराचा आणि तेजस्वी ककुदाने शोभित होता.

Verse 54

महाभोगींद्रकल्पेन वालेन च विराजितः । रक्तास्यशृंगचरणौ रक्तप्रायविलोचनः

महान नागराजासारख्या विशाल शेपटीने तो शोभून दिसत होता. त्याचे मुख, शिंगे व चरण रक्तवर्ण होते आणि डोळे जवळजवळ पूर्णपणे तांबडे होते.

Verse 55

पीवरोन्नतसर्वांगस्सुचारुगमनोज्ज्वलः । प्रशस्तलक्षणः श्रीमान्प्रज्वलन्मणिभूषणः

त्याचे सर्व अंग पुष्ट, सुबक व उन्नत होते; त्याची चाल मनोहर व तेजस्वी होती. शुभ लक्षणांनी युक्त, श्रीसमृद्ध तो जणू ज्वलंत मणिभूषणांनी झळकत होता.

Verse 56

शिवप्रियः शिवासक्तः शिवयोर्ध्वजवाहनः । तथा तच्चरणन्यासपावितापरविग्रहः

तो शिवाचा प्रिय आणि शिवात पूर्ण आसक्त आहे; तो शिवध्वज धारण करणारा आहे. तसेच शिवाच्या चरणन्यासाने त्याचा संपूर्ण विग्रह परम पावन झाला आहे.

Verse 57

गोराजपुरुषः श्रीमाञ्छ्रीमच्छूलवरायुधः । तयोराज्ञां पुरस्कृत्य स मे कामं प्रयच्छतु

श्रीमंत गोराजपुरुष, ज्याचे श्रेष्ठ आयुध तेजस्वी त्रिशूल आहे, त्या दिव्य दांपत्याची आज्ञा अग्रस्थानी मानून मला इच्छित वर प्रदान करो.

Verse 58

नन्दीश्वरो महातेजा नगेन्द्रतनयात्मजः । सनारायणकैर्देवैर्नित्यमभ्यर्च्य वंदितः

नंदीश्वर महातेजस्वी, पर्वतराजाच्या कन्येपासून उत्पन्न; ते नारायणासह देवांनी नित्य पूजिले व वंदिले जातात।

Verse 59

शर्वस्यांतःपुरद्वारि सार्धं परिजनैः स्थितः । सर्वेश्वरसमप्रख्यस्सर्वासुरविमर्दनः

शर्व (शिव) यांच्या अंतःपुराच्या द्वारी तो परिजनांसह उभा होता। तो सर्वेश्वरासारखा तेजस्वी दिसत होता आणि सर्व असुरसमूहांचा मर्दन करणारा होता।

Verse 60

सर्वेषां शिवधर्माणामध्यक्षत्वे ऽभिषेचितः । शिवप्रियश्शिवासक्तश्श्रीमच्छूलवरायुधः

तो सर्व शिवधर्मांचा अध्यक्ष म्हणून अभिषिक्त झाला—शिवप्रिय, शिवासक्त, आणि उत्तम आयुध त्रिशूळ धारण करून शोभणारा।

Verse 61

शिवाश्रितेषु संसक्तस्त्वनुरक्तश्च तैरपि । सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे कामं प्रयच्छतु

जो शिवाश्रितांवर अनुरक्त आहे आणि तेही त्याच्यावर प्रेम करतात—तो शिवाची आज्ञा सत्कारून मला इच्छित वर प्रदान करो।

Verse 62

महाकालो महाबाहुर्महादेव इवापरः । महादेवाश्रितानां १ तु नित्यमेवाभिरक्षतु

महाबाहु महाकाळ—जणू दुसराच महादेव—महादेवाच्या आश्रितांची सदैव रक्षा करो।

Verse 63

शिवप्रियः शिवासक्तश्शिवयोरर्चकस्सदा । सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु कांक्षितम्

जो शिवप्रिय, शिवासक्त आणि शिव-शिवा या दिव्य दांपत्याचा सदैव अर्चक आहे—तो शिव-शिवेची आज्ञा सत्कारून मला इच्छित वर देवो।

Verse 64

तयोराज्ञां पुरस्कृत्य स मे कामं प्रयच्छतु । ब्रह्माणी चैव माहेशी कौमारी वैष्णवी तथा

त्या दोघांच्या आज्ञेला अग्रस्थानी मानून तो माझी इच्छा पूर्ण करो. तसेच ब्रह्माणी, माहेशी, कौमारी आणि वैष्णवीही (अनुमोदन करून) सहाय्य करो.

Verse 65

वाराही चैव माहेंद्री चामुंडा चंडविक्रमा । एता वै मातरः सप्त सर्वलोकस्य मातरः

वाराही, माहेंद्री आणि चंडविक्रमा चामुंडा—या खरोखरच सप्त मातृका, सर्व लोकांच्या माता आहेत.

Verse 66

प्रार्थितं मे प्रयच्छंतु परमेश्वरशासनात् । मत्तमातंगवदनो गंगोमाशंकरात्मजः

परमेश्वराच्या आज्ञेने त्यांनी मला मागितलेले वरदान द्यावे—गंगा, उमा आणि शंकर यांचा तो पुत्र, ज्याचे मुख मदमत्त हत्तीप्रमाणे आहे.

Verse 67

आकाशदेहो दिग्बाहुस्सोमसूर्याग्निलोचनः । ऐरावतादिभिर्दिव्यैर्दिग्गजैर्नित्यमर्चितः

ज्याचे देह आकाशस्वरूप आहे, दिशा ज्याच्या भुजा आहेत, चंद्र-सूर्य-अग्नी ज्याचे नेत्र आहेत; तो ऐरावतादी दिव्य दिग्गजांनी नित्य पूजिला जातो.

Verse 68

शिवज्ञानमदोद्भिन्नर्स्त्रिदशानामविघ्नकृत् । विघ्नकृच्चासुरादीनां विघ्नेशः शिवभावितः

शिवज्ञानाच्या मदाने उन्नत झालेला तो देवांसाठी विघ्ननाशक होतो; पण असुरादींसाठी विघ्नकर्ता होतो—असा हा विघ्नेश सदैव शिवभावाने भावित आहे।

Verse 69

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु कांक्षितम् । षण्मुखश्शिवसम्भूतः शक्तिवज्रधरः प्रभुः

शिवाच्या आज्ञेचा सत्कार करून तो प्रभू—शिवसम्भूत षण्मुख, शक्ती व वज्र धारण करणारा—मला इच्छित फल प्रदान करो।

Verse 70

अग्नेश्च तनयो देवो ह्यपर्णातनयः पुनः । गंगायाश्च गणांबायाः कृत्तिकानां तथैव च

तो देव अग्नीचा पुत्रही म्हणतात आणि पुन्हा अपर्णा (पार्वती)चा पुत्रही म्हणतात. तसेच गंगा, गणांबा (गणांची माता) आणि कृत्तिकांपासूनही त्याचा जन्म सांगितला आहे।

Verse 71

विशाखेन च शाखेन नैगमेयेन चावृतः । इंद्रजिच्चंद्रसेनानीस्तारकासुरजित्तथा

तो विशाख, शाख आणि नैगमेय यांनी वेढलेला होता; तसेच इंद्रजित, चंद्रसेनानी आणि तारकासुरजितही (त्याच्याबरोबर होते)।

Verse 72

शैलानां मेरुमुख्यानां वेधकश्च स्वतेजसा । तप्तचामीकरप्रख्यः शतपत्रदलेक्षणः

तो आपल्या स्वतेजाने मेरू आदी पर्वतांनाही भेदणारा होता. तो तप्त सुवर्णासारखा दीप्तिमान होता आणि त्याचे नेत्र शतदल-कमळाच्या पाकळ्यांसारखे होते.

Verse 73

कुमारस्सुकुमाराणां रूपोदाहरणं महत् । शिवप्रियः शिवासक्तः शिवपदार्चकस्सदा

कुमार हा सुकुमारांमध्ये महान् रूपाचा आदर्श आहे। तो शिवप्रिय, शिवासक्त आणि सदैव शिवचरणांचा उपासक आहे।

Verse 74

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु कांक्षितम् । ज्येष्ठा वरिष्ठा वरदा शिवयोर्यजनेरता

शिव-शक्तीच्या आज्ञेचा सत्कार करून, ती मला इच्छित फल देवो—जी ज्येष्ठा, वरिष्ठा, वरदायिनी आणि शिव-शक्तीच्या यजनात रत आहे।

Verse 75

तयोराज्ञां पुरस्कृत्य सा मे दिशतु कांक्षितम् । त्रैलोक्यवंदिता साक्षादुल्काकारा गणांबिका

त्या दोघांची आज्ञा अग्रस्थानी मानून ती मला इच्छित वर देओ. त्रैलोक्यात वंदिता, उल्कास्वरूपाने साक्षात् प्रकट झालेली गणांबिका।

Verse 76

जगत्सृष्टिविवृद्ध्यर्थं ब्रह्मणा ऽभ्यर्थिता शिवात् । शिवायाः प्रविभक्ताया भ्रुवोरन्तरनिस्सृताः

जगाच्या सृष्टी व वृद्धीसाठी ब्रह्म्याने शिवाची प्रार्थना केली; तेव्हा विभक्तरूपाने प्रकट झालेल्या शिवेच्या भुवयांच्या मधून ते प्रकट झाले.

Verse 77

दक्षायणी सती मेना तथा हैमवती ह्युमा । कौशिक्याश्चैव जननी भद्रकाल्यास्तथैव च

ती दक्षायणी सती आहे; तीच मेना, हिमवताची कन्या उमा आहे. तीच कौशिकीची जननी आणि तसेच भद्रकालीचीही.

Verse 78

अपर्णायाश्च जननी पाटलायास्तथैव च । शिवार्चनरता नित्यं रुद्राणी रुद्रवल्लभा

ती अपर्णा व पाटला यांचीही जननी आहे. नित्य शिवपूजनात रत ती रुद्राणी—रुद्राची प्रियसी।

Verse 79

सत्कृट्य शिवयोराज्ञां सा मे दिशतु कांक्षितम् । चंडः सर्वगणेशानः शंभोर्वदनसंभवः

शिव व दिव्य दांपत्याची आज्ञा आदराने स्वीकारून ती मला इच्छित वर देओ. चंड—सर्व गणांचा अधिपती—शंभूच्या मुखातून उत्पन्न झाला.

Verse 80

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु कांक्षितम् । पिंगलो गणपः श्रीमाञ्छिवासक्तः शिवप्रियः

शिव व देवीची आज्ञा आदराने स्वीकारून तो मला इच्छित फल देवो. पिंगल नावाचा तो श्रीमान् गणप शिवासक्त व शिवप्रिय आहे.

Verse 81

आज्ञया शिवयोरेव स मे कामं प्रयच्छतु । भृंगीशो नाम गणपः शिवराधनतत्परः

शिव व देवीच्या आज्ञेनेच तो माझी इच्छा पूर्ण करो. भृंगीश नावाचा तो गणप शिव-आराधनेत तत्पर आहे.

Verse 82

सम्बन्धसामान्यविवक्षया कर्मणि पष्ठी । प्रयच्छतु स मे कामं पत्युराज्ञा पुरःसरम् । वीरभद्रो महातेजा हिमकुंदेंदुसन्निभः

येथे क्रियेच्या संदर्भात सामान्य संबंध दर्शविण्यासाठी षष्ठीचा प्रयोग आहे. माझ्या स्वामीच्या आज्ञेला अग्रस्थानी ठेवून महातेजस्वी वीरभद्र मला इच्छित फल देवो; तो हिम, कुंद व चंद्रासारखा उज्ज्वल आहे.

Verse 83

भद्रकालीप्रियो नित्यं मात्ःणां चाभिरक्षिता । यज्ञस्य च शिरोहर्ता दक्षस्य च दुरात्मनः

तो नित्य भद्रकालीस प्रिय असून मातृकांनी रक्षित आहे। तोच यज्ञाचे शिर हरिणारा आणि दुष्टबुद्धी दक्षाचे मस्तक छेदणारा आहे।

Verse 84

उपेंद्रेंद्रयमादीनां देवानामंगतक्षकः । शिवस्यानुचरः श्रीमाञ्छिवशासनपालकः

तो उपेंद्र, इंद्र, यम इत्यादी देवांच्या देहाचा जागरूक रक्षक आहे। तो श्रीमान् शिवाचा अनुचर असून शिवशासनाचा पालनकर्ता आहे।

Verse 85

शिवयोः शासनादेव स मे दिशतु कांक्षितम् । सरस्वती महेशस्य वाक्सरोजसमुद्भवा

शिव-शिवेच्या आज्ञेने ती मला इच्छित फल देवो—महेशाच्या वाणी-सरोजातून प्रकट झालेली सरस्वती।

Verse 86

शिवयोः पूजने सक्ता स मे दिशतु कांक्षितम् । विष्णोर्वक्षःस्थिता लक्ष्मीः शिवयोः पूजने रता

जी शिव-शिवेच्या पूजेत आसक्त आहे, ती मला इच्छित देओ. विष्णूच्या वक्षस्थळी वसणारी लक्ष्मीही शिव-शिवेच्या पूजेत रत असते।

Verse 87

शिवयोः शासनादेव सा मे दिशतु कांक्षितम् । महामोटी महादेव्याः पादपूजापरायणा

शिव-शक्तीच्या आज्ञेने ती मला माझे इच्छित प्रदान करो—महामोटी, जी महादेवीच्या चरणपूजेत पूर्णतः तत्पर आहे।

Verse 88

तस्या एव नियोगेन सा मे दिशतु कांक्षितम् । कौशिकी सिंहमारूढा पार्वत्याः परमा सुता

तिच्याच आज्ञेने ती मला अभिलषित फल देवो—सिंहारूढ कौशिकी, पार्वतीची परम कन्या।

Verse 89

विष्णोर्निद्रामहामाया महामहिषमर्दिनी । निशंभशुंभसंहत्री मधुमांसासवप्रिया

ती विष्णूची योगनिद्रा-रूप महामाया आहे; महामहिषमर्दिनी, निशुंभ-शुंभसंहारी, आणि मधु, मांस व आसव-नैवेद्यात प्रीती धरणारी आहे।

Verse 90

सत्कृत्य शासनं मातुस्सा मे दिशतु कांक्षितम् । रुद्रा रुद्रसमप्रख्याः प्रथमाः प्रथितौजसः

मातेच्या आज्ञेचा यथोचित सत्कार करून, ती मला इच्छित वर देओ. ते रुद्र स्वतः रुद्रासमान तेजस्वी, अग्रणी व महान् पराक्रमाने प्रसिद्ध होते।

Verse 91

भूताख्याश्च महावीर्या महादेवसमप्रभाः । नित्यमुक्ता निरुपमा निर्द्वन्द्वा निरुपप्लवाः

‘भूत’ म्हणून प्रसिद्ध ते गण महावीर्यवान व महादेवासमान प्रभायुक्त होते। ते नित्यमुक्त, अनुपम, द्वंद्वरहित आणि कोणत्याही विघ्न-पतनापासून अछूते होते।

Verse 92

सशक्तयस्सानुचरास्सर्वलोकनमस्कृताः । सर्वेषामेव लोकानां सृष्टिसंहरणक्षमाः

ते आपल्या-आपल्या दिव्य शक्तींनी युक्त, अनुचरांसह, सर्व लोकांनी नमस्कारिलेले होते; आणि सर्व लोकांची सृष्टी व संहार करण्यास समर्थ होते।

Verse 93

परस्परानुरक्ताश्च परस्परमनुव्रताः । परस्परमतिस्निग्धाः परस्परनमस्कृताः

ते परस्पर अनुरक्त होते, एकमेकांच्या व्रताचे पालन करणारे होते; परस्पर अत्यंत स्नेहयुक्त होते आणि एकमेकांना सतत नमस्कार करीत.

Verse 94

शिवप्रियतमा नित्यं शिवलक्षणलक्षिताः । सौम्याधारास्तथा मिश्राश्चांतरालद्वयात्मिकाः

ते नित्य शिवास अत्यंत प्रिय, शिवलक्षणांनी चिन्हित आहेत। काही सौम्य आधाराचे, तर काही मिश्र स्वभावाचे—द्विविध अंतरावस्थायुक्त आहेत।

Verse 95

विरूपाश्च सुरूपाश्च नानारूपधरास्तथा । सत्कृत्य शिवयोराज्ञां ते मे कामं दिशंतु वै

ते विरूप असोत वा सुरूप, तसेच नानाविध रूप धारण करणारे असोत—शिव-शिवा यांची आज्ञा सत्कृत्य, त्यांनी निश्चय माझी अभिलाषा पूर्ण करावी.

Verse 96

देव्या प्रियसखीवर्गो देवीलक्षणलक्षितः । सहितो रुद्रकन्याभिः शक्तिभिश्चाप्यनेकशः

देवीच्या प्रिय सख्यांचा समूह, देवी-लक्षणांनी विभूषित, रुद्रकन्यांसह तसेच अनेक शक्तिरूपांसहही एकत्र उभा होता।

Verse 97

तृतीयावरणे शंभोर्भक्त्या नित्यं समर्चितः । सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु मंगलम्

जो शंभूच्या तृतीय आवरणात भक्तीने नित्य पूजिला जातो, आणि शिव-शिवा यांची आज्ञा सत्कृत्य मानतो—तो मला मंगल प्रदान करो.

Verse 98

दिवाकरो महेशस्य मूर्तिर्दीप्तिसुमंडलः । निर्गुणो गुणसंकीर्णस्तथैव गुणकेवलः

दिवाकर हा महेश्वराची साक्षात् मूर्ती असून तेजाच्या उज्ज्वल मंडलाने वेढलेला आहे। तो प्रभू निर्गुण असूनही गुणसंकीर्ण आणि तसेच गुणकेवल रूपानेही प्रकट होतो।

Verse 99

अविकारात्मकश्चाद्य एकस्सामान्यविक्रियः । असाधारणकर्मा च सृष्टिस्थितिलयक्रमात्

तो अविकारस्वरूप, आद्य आणि एकमेव आहे; तरीही सामान्य विकारांसारखा परिवर्तनशील भासतो। सृष्टी-स्थिती-लय या क्रमाने प्रवर्तणारे त्याचे कर्म अद्वितीय व अनुपम आहे।

Verse 100

एवं त्रिधा चतुर्धा च विभक्ताः पञ्चधा पुनः । चतुर्थावरणे शंभोः पूजितश्चानुगैः सह

अशा रीतीने ते त्रिधा, चतुर्धा आणि पुन्हा पञ्चधा असे विभागले जातात। शंभूच्या चतुर्थ आवरणात तो आपल्या अनुगां (गणां) सहित पूजिला जातो।

Verse 101

शिवप्रियः शिवासक्तः शिवपादार्चने रतः । सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु मंगलम्

जो शिवप्रिय, शिवासक्त आणि शिवपादार्चने रत आहे; जो शिव-शिवेच्या आज्ञेचा सत्कार करतो—तो मला मंगल प्रदान करो।

Verse 102

दिवाकरषडंगानि दीप्ताद्याश्चाष्टशक्तयः । आदित्यो भास्करो भानू रविश्चेत्यनुपूर्वशः

दिवाकराची सहा अंगे आहेत आणि ‘दीप्ता’ इत्यादी आठ शक्तीही आहेत। क्रमाने तो आदित्य, भास्कर, भानू आणि रवि या नावांनी ओळखला जातो।

Verse 103

अर्को ब्रह्मा तथा रुद्रो विष्नुश्चादित्यमूर्तयः । विस्तरासुतराबोधिन्याप्यायिन्यपराः पुनः

अर्क (सूर्य), ब्रह्मा, रुद्र आणि विष्णु—हे आदित्याचे रूप आहेत. पुन्हा इतरही असे उपदेश/प्रकाश आहेत जे अधिक विस्तारयुक्त, अधिक स्पष्ट बोध देणारे आणि साधकाला पोषण करणारे आहेत।

Verse 104

उषा प्रभा तथा प्राज्ञा संध्या चेत्यपि शक्तयः । सोमादिकेतुपर्यंता ग्रहाश्च शिवभाविताः

उषा, प्रभा, प्राज्ञा आणि संध्या—या देखील शक्ती आहेत; आणि सोमापासून केतूपर्यंत सर्व ग्रह शिवभावाने व्यापलेले, प्रेरित व नियंत्रीत आहेत।

Verse 105

शिवयोराज्ञयानुन्ना मंगलं प्रदिशंतु मे । अथवा द्वादशादित्यास्तथा द्वादश शक्तयः

शिव आणि देवी (शिवा) यांच्या आज्ञेने प्रेरित होऊन मला मंगल प्रदान करो. अथवा द्वादश आदित्य आणि तसेच द्वादश शक्ती मला कल्याण व आरोग्य देवोत।

Verse 106

ऋषयो देवगंधर्वाः पन्नगाप्सरसां गणाः । ग्रामण्यश्च तथा यक्षा राक्षसाश्चासुरास्तथा

ऋषी, देवगंधर्व, नाग व अप्सरांचे गण, ग्रामनायक, तसेच यक्ष, राक्षस आणि असुर—हे सर्व (तेथे) एकत्र जमले होते।

Verse 107

सप्तसप्तगणाश्चैते सप्तच्छंदोमया हयाः । वालखिल्या दयश्चैव सर्वे शिवपदार्चकाः

हे सात-सात गणसमूह आहेत आणि सात वैदिक छंदांनी निर्मिलेले अश्व आहेत. वालखिल्य आदि सर्व ऋषी भगवान् शिवांच्या पावन चरणांची आराधना करणारे आहेत.

Verse 108

सत्कृत्यशिवयोराज्ञां मंगलं प्रदिशंतु मे । ब्रह्माथ देवदेवस्य मूर्तिर्भूमण्डलाधिपः

शिवाच्या आज्ञेचा यथोचित सत्कार करून माझ्यासाठी मंगल होवो. देवदेवाची मूर्ती असलेले ब्रह्मा हेच या भूमंडळाचे अधिपती आहेत.

Verse 109

चतुःषष्टिगुणैश्वर्यो बुद्धितत्त्वे प्रतिष्ठितः । निर्गुणो गुणसंकीर्णस्तथैव गुणकेवलः

बुद्धितत्त्वात प्रतिष्ठित प्रभू चौंसष्ट दिव्य गुणांनी युक्त ऐश्वर्यवान आहेत. तरीही ते निर्गुण आहेत; आणि शास्त्रदृष्टीने ते गुणसंकीर्ण व गुणकेवल असेही कथिले जातात.

Verse 110

अविकारात्मको देवस्ततस्साधारणः पुरः । असाधारणकर्मा च सृष्टिस्थितिलयक्रमात्

तो देव (शिव) अविकारस्वरूप आहे; म्हणून तो सर्वसाधारण, सर्वव्यापी सत्यरूपाने सर्वांच्या अग्रभागी स्थित आहे. पण सृष्टी‑स्थिति‑लयाच्या क्रमात त्याचे कर्म असाधारण, अद्वितीय आहे.

Verse 111

भुवं त्रिधा चतुर्धा च विभक्तः पञ्चधा पुनः । चतुर्थावरणे शंभो पूजितश्च सहानुगैः

पृथ्वी-लोक प्रथम त्रिधा, मग चतुर्धा आणि पुन्हा पञ्चधा असा विभागला गेला। हे शंभो! चतुर्थ आवरणात तो आपल्या गणांसह पूजिला गेला।

Verse 112

शिवप्रियः शिवासक्तश्शिवपादार्चने रतः । सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु मंगलम्

जो शिवाचा प्रिय, शिवासक्त, शिवचरणार्चनात रत आणि शिव-शिवेच्या आज्ञेचा सत्कार करणारा आहे—तो मला मंगल प्रदान करो।

Verse 113

हिरण्यगर्भो लोकेशो विराट्कालश्च पूरुषः । सनत्कुमारः सनकः सनंदश्च सनातनः

तो हिरण्यगर्भ, लोकांचा ईश्वर; तोच विराट्, काळस्वरूप आणि परम पुरुष आहे. तोच सनत्कुमार, सनक, सनंद आणि सनातन—नित्य ऋषिरूपाने प्रकटतो.

Verse 114

प्रजानां पतयश्चैव दक्षाद्या ब्रह्मसूनवः । एकादश सपत्नीका धर्मस्संकल्प एव च

प्रजांचे अधिपती—दक्ष आदि—हे ब्रह्मदेवांचे मानसपुत्रच होते. असे अकरा प्रजापती होते, प्रत्येक आपल्या पत्नींसह; आणि त्यांत धर्म व संकल्पही होते.

Verse 115

शिवार्चनरताश्चैते शिवभक्तिपरायणाः । शिवाज्ञावशगास्सर्वे दिशंतु मम मंगलम्

शिवार्चनात रत, शिवभक्तीत परायण आणि शिवाज्ञेच्या अधीन असलेले हे सर्व भक्त मला मंगल प्रदान करो.

Verse 116

चत्वारश्च तथा वेदास्सेतिहासपुराणकाः । धर्मशास्त्राणि विद्याभिर्वैदिकीभिस्समन्विताः

चार वेद, इतिहास-पुराणांसह, आणि वैदिकी विद्यांनी युक्त धर्मशास्त्रे—ही सर्व धर्मज्ञान व प्रभूच्या कृपेने मोक्षपर्यंतच्या मार्गाच्या बोधासाठी प्रमाणभूत आधार मानली आहेत।

Verse 117

परस्परविरुद्धार्थाः शिवप्रकृतिपादकाः । सत्कृत्य शिवयोराज्ञां मंगलं प्रदिशंतु मे

जरी त्यांचे अर्थ परस्परविरोधी वाटतात, तरीही ते अखेरीस शिवाच्या तत्त्वस्वरूपाचेच प्रतिपादन करतात। शिवाज्ञेचा सत्कार करून ते मला मंगल प्रदान करो।

Verse 118

अथ रुद्रो महादेवः शंभोर्मूर्तिर्गरीयसी । वाह्नेयमण्डलाधीशः पौरुषैश्वर्यवान्प्रभुः

तेव्हा रुद्र महादेव शंभूची अतिश्रेष्ठ मूर्ती म्हणून प्रकट झाले—अग्निमंडलाचे अधीश्वर, सर्वशक्तिमान प्रभू, परम दैवी ऐश्वर्ययुक्त।

Verse 119

शिवाभिमानसंपन्नो निर्गुणस्त्रिगुणात्मकः । केवलं सात्त्विकश्चापि राजसश्चैव तामसः

शिवाभिमानाने संपन्न तो निर्गुण असूनही त्रिगुणात्मक आहे; तो कधी केवळ सात्त्विक, तर कधी राजस आणि तामस रूपही धारण करतो।

Verse 120

अविकाररतः पूर्वं ततस्तु समविक्रियः । असाधारणकर्मा च सृष्ट्यादिकरणात्पृथक्

प्रथम तो तो अविकारात रमतो; नंतर समभावाने विक्रिया—प्रकटीकरण—यात प्रवृत्त होतो. त्याचे कर्म असाधारण असून सृष्टीआदी करणाऱ्या सामान्य साधनांपासून भिन्न आहे।

Verse 121

ब्रह्मणोपि शिरश्छेत्ता जनकस्तस्य तत्सुतः । जनकस्तनयश्चापि विष्णोरपि नियामकः

ज्याने ब्रह्म्याचेही शिर छेदिले, तोच त्याचा जनकही आहे आणि त्याचा पुत्रही; आणि त्या जनकाचा पुत्र तर विष्णूचाही नियामक आहे.

Verse 122

बोधकश्च तयोर्नित्यमनुग्रहकरः प्रभुः । अंडस्यांतर्बहिर्वर्ती रुद्रो लोकद्वयाधिपः

तो प्रभू त्या दोघांना नित्य बोध देणारा व सतत अनुग्रह करणारा आहे; तो रुद्र दोन्ही लोकांचा अधिपती असून ब्रह्मांडाच्या अंड्यातही आणि त्याबाहेरही वर्ततो.

Verse 123

शिवप्रियः शिवासक्तः शिवपादार्चने रतः । शिवस्याज्ञां पुरस्कृत्य स मे दिशतु मंगलम्

जो शिवाचे प्रिय, शिवासक्त, शिवपादार्चनात रत आणि शिवाची आज्ञा अग्रस्थ ठेवून वागतो—तो मला मंगल प्रदान करो.

Verse 124

तस्य ब्रह्म षडंगानि विद्येशांतं तथाष्टकम् । चत्वारो मूर्तिभेदाश्च शिवपूर्वाः शिवार्चकाः

त्या परब्रह्मासाठी षडंग (सहा अंग) आहेत, तसेच विद्येशपर्यंतचे अष्टकही आहे; आणि शिवापासून आरंभ होणारे चार मूर्तिभेदही आहेत—जे शिवाचे अर्चक आहेत.

Verse 125

शिवो भवो हरश्चैव मृडश्चैव तथापरः । शिवस्याज्ञां पुरस्कृत्य मंगलं प्रदिशंतु मे

शिव—भव, हर व मृड या नावांनी प्रसिद्ध—आणि अन्य दिव्य रूपे, शिवाची आज्ञा अग्रस्थानी ठेवून मला मंगल प्रदान करो.

Verse 126

अथ विष्णुर्महेशस्य शिवस्यैव परा तनुः । वारितत्त्वाधिपः साक्षादव्यक्तपदसंस्थितः

आता विष्णु हा महेशाचा—म्हणजेच स्वयं शिवाचा—परम देह आहे; तो साक्षात् वारि-तत्त्वाचा अधिपती असून अव्यक्त-पदात स्थित आहे.

Verse 127

निर्गुणस्सत्त्वबहुलस्तथैव गुणकेवलः । अविकाराभिमानी च त्रिसाधारणविक्रियः

तो निर्गुण आहे, तरी प्रकट-लीलेसाठी सत्त्वप्रधान मानला जातो; तोच गुणांचा आधार आहे. खरे तर अविकार असूनही लोकशिक्षेसाठी ‘मी करतो’ असा अभिमान धारण करतो आणि त्रिगुण-साधारण विकार प्रकट करतो, पण स्वतः विकृत होत नाही.

Verse 128

असाधारणकर्मा च सृष्ट्यादिकरणात्पृथक् । दक्षिणांगभवेनापि स्पर्धमानः स्वयंभुवा

तो असाधारण कर्मशक्तीने युक्त होता, सृष्टी आदींच्या सामान्य कारणांपासून भिन्न; आणि प्रभूच्या दक्षिण अंगातून उत्पन्न होऊनही स्वयंभू (ब्रह्मा) यांच्याशी स्पर्धा करीत होता।

Verse 129

आद्येन ब्रह्मणा साक्षात्सृष्टः स्रष्टा च तस्य तु । अंडस्यांतर्बहिर्वर्ती विष्णुर्लोकद्वयाधिपः

आद्य ब्रह्म्याने विष्णूंची साक्षात् सृष्टी केली; आणि तेही त्या व्यवस्थेत स्रष्टा झाले। अंडाच्या आत व बाहेर वसून विष्णू दोन्ही लोकांचे अधिपती आहेत; परंतु शैव दृष्टीने परम पति शिवच सर्व अधिकारांच्या पलीकडील परम कारण आहे।

Verse 130

असुरांतकरश्चक्री शक्रस्यापि तथानुजः । प्रादुर्भूतश्च दशधा भृगुशापच्छलादिह

येथे चक्रधारी, असुरांचा अंत करणारा आणि शक्र (इंद्र) याचा अनुज, भृगूच्या शापाच्या निमित्ताने दहा रूपांनी प्रकट झाला।

Verse 131

भूभारनिग्रहार्थाय स्वेच्छयावातरक्षितौ । अप्रमेयबलो मायी मायया मोहयञ्जगत्

पृथ्वीवरील भार दडपण्यासाठी त्याने स्वेच्छेने अवतार धारण केला। अपरिमित बलवान तो मायाधीश आपल्या मायेनें जगाला मोहित करतो।

Verse 132

मूर्तिं कृत्वा महाविष्णुं सदाशिष्णुमथापि वा । वैष्णवैः पूजितो नित्यं मूर्तित्रयमयासने

महाविष्णूची—किंवा सदाशिवाचीही—मूर्ती करून, त्रिमूर्तिमय आसनावर विराजमान त्याची वैष्णव नित्य पूजा करतात।

Verse 133

शिवप्रियः शिवासक्तः शिवपादार्चने रतः । शिवस्याज्ञां पुरस्कृत्य स मे दिशतु मंगलम्

जो शिवाला प्रिय, शिवभक्त, शिवपादपूजेत सदैव रत आणि शिवाची आज्ञा अग्रस्थानी मानणारा आहे—तो मला मंगल प्रदान करो.

Verse 134

वासुदेवो ऽनिरुद्धश्च प्रद्युम्नश्च ततः परः । संकर्षणस्समाख्याताश्चतस्रो मूर्तयो हरेः

वासुदेव, अनिरुद्ध, प्रद्युम्न आणि त्यानंतर संकर्षण—या हरिच्या चार मूर्ती (व्यूह) म्हणून सांगितल्या आहेत.

Verse 135

मत्स्यः कूर्मो वराहश्च नारसिंहो ऽथ वामनः । रामत्रयं तथा कृष्णो विष्णुस्तुरगवक्त्रकः

मत्स्य, कूर्म, वराह, नंतर नरसिंह व वामन; रामत्रय आणि कृष्ण—तसेच अश्वमुख हयग्रीव—हे विष्णूचे अवतार मानले जातात. शैव दृष्टीने हे रूपे प्रभूच्या विश्वनियमात कार्य करतात; परंतु मोक्ष अखेरीस परम पति शिवभक्तीनेच सिद्ध होतो.

Verse 136

चक्रं नारायणस्यास्त्रं पांचजन्यं च शार्ङ्गकम् । सत्कृत्य शिवयोराज्ञां मंगलं प्रदिशंतु मे

नारायणाचे चक्रास्त्र, पाञ्चजन्य शंख आणि शार्ङ्ग धनुष्य—शिव-शिवेच्या आज्ञेचा सत्कार करून—मला मंगल प्रदान करो.

Verse 137

प्रभा सरस्वती गौरी लक्ष्मीश्च शिवभाविता । शिवयोः शासनादेता मंगलं प्रदिशंतु मे

प्रभा, सरस्वती, गौरी आणि लक्ष्मी—शिवभावाने भावित—शिव व शिवेच्या शासनाने मला मंगल प्रदान करो.

Verse 138

इन्द्रो ऽग्निश्च यमश्चैव निरृतिर्वरुणस्तथा । वायुः सोमः कुबेरश्च तथेशानस्त्रिशूलधृक्

इंद्र, अग्नी आणि यम; तसेच निरृति व वरुण; वायू, सोम व कुबेर—आणि त्रिशूलधारी ईशानही (येथे उपस्थित/गणित आहेत).

Verse 139

सर्वे शिवार्चनरताः शिवसद्भावभाविताः । सत्कृत्य शिवयोराज्ञां मंगलं प्रदिशंतु मे

जे सर्व शिवपूजनात रत आहेत आणि ज्यांचे चित्त शिवाच्या सद्भावाने भावित आहे, त्यांनी शिव-शिवा (दिव्य दांपत्य) यांच्या आज्ञेचा सत्कार करून मला मंगल प्रदान करावे.

Verse 140

त्रिशूलमथ वज्रं च तथा परशुसायकौ । खड्गपाशांकुशाश्चैव पिनाकश्चायुधोत्तमः

मग त्रिशूल व वज्र; तसेच परशु व बाण; खड्ग, पाश व अंकुशही—आणि आयुधांमध्ये श्रेष्ठ पिनाक (शिवाचे धनुष्य).

Verse 141

दिव्यायुधानि देवस्य देव्याश्चैतानि नित्यशः । सत्कृत्य शिवयोराज्ञां रक्षां कुर्वंतु मे सदा

देवाची ही दिव्य आयुधे आणि देवीचीही ही आयुधे नित्य कार्यरत राहोत. शिव व शिवा यांच्या आज्ञेचा सत्कार करून ती सदैव माझे रक्षण करो.

Verse 142

वृषरूपधरो देवः सौरभेयो महाबलः । वडवाख्यानलस्पर्धां पञ्चगोमातृभिर्वृतः

सुरभीपासून जन्मलेला तो महाबली देव वृषभरूप धारण करून प्रकट झाला. पंच गोमातांनी वेढलेला तो वडवाग्नीच्या दाहक तेजाशीही स्पर्धा करीत होता।

Verse 143

वाहनत्वमनुप्राप्तस्तपसा परमेशयोः । तयोराज्ञां पुरस्कृत्य स मे कामं प्रयच्छतु

परमेश्वर-परमेश्वरीच्या तपाने ज्याने वाहनत्व प्राप्त केले, तो त्यांच्या आज्ञेला अग्र मानून मला इच्छित वर देओ।

Verse 144

नंदा सुनंदा सुरभिः सुशीला सुमनास्तथा । पञ्चगोमातरस्त्वेताश्शिवलोके व्यवस्थिताः

नंदा, सुनंदा, सुरभि, सुशीला आणि सुमना—या पाच गोमाता शिवलोकी प्रतिष्ठित होऊन वास करतात।

Verse 145

शिवभक्तिपरा नित्यं शिवार्चनपरायणाः । शिवयोः शासनादेव दिशंतु मम वांछितम्

जे नित्य शिवभक्तीत तत्पर व शिवार्चनात परायण आहेत, त्यांनी शिव-शक्तीच्या आज्ञेनेच मला माझे वांछित प्रदान करावे।

Verse 146

क्षेत्रपालो महातेजा नील जीमूतसन्निभः । दंष्ट्राकरालवदनः स्फुरद्रक्ताधरोज्ज्वलः

महातेजस्वी क्षेत्रपाल निळ्या पावसाळी मेघसमूहासारखा दिसला; त्याचे मुख दंष्ट्रांनी भयानक होते आणि रक्तवर्ण ओठ चमकत होते।

Verse 147

रक्तोर्ध्वमूर्धजः श्रीमान्भ्रुकुटीकुटिलेक्षणः । रक्तवृत्तत्रिनयनः शशिपन्नगभूषणः

तो श्रीमान होता; त्याचे रक्तवर्ण केस वर उभे होते, भृकुटी वाकडी होऊन दृष्टी उग्र होती। त्याचे तीन नेत्र गोल व लाल होते आणि तो चंद्र व नागभूषणांनी विभूषित होता।

Verse 148

नग्नस्त्रिशूलपाशासिकपालोद्यतपाणिकः । भैरवो भैरवैः सिद्धैर्योगिनीभिश्च संवृतः

नग्न, त्रिशूल, पाश, खड्ग आणि कपालपात्र उचललेल्या हातांनी धारण करणारा भैरव, भैरव, सिद्ध आणि योगिनी यांनी वेढलेला उभा होता।

Verse 149

क्षेत्रेक्षेत्रे समासीनः स्थितो यो रक्षकस्सताम् । शिवप्रणामपरमः शिवसद्भावभावितः

तो प्रत्येक तीर्थक्षेत्री आसनस्थ होऊन तेथेच प्रतिष्ठित राहतो, सत्पुरुषांचा रक्षक आहे। शिवप्रणामात परम, त्याचे अंतःकरण शिवसद्भावाने परिपूर्ण आहे।

Verse 150

शिवश्रितान्विशेषेण रक्षन्पुत्रानिवौरसान् । सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु मङ्गलम्

जो शिवशरणागतांचे विशेषत्वाने रक्षण करतो, जणू स्वतःचे औरस पुत्र; आणि शिव-शिवा (दिव्य दांपत्य) यांची आज्ञा सत्कारून पाळतो—तो मला मंगळ प्रदान करो।

Verse 151

तालजङ्घादयस्तस्य प्रथमावरणेर्चिताः । सत्कृत्य शिवयोराज्ञां चत्वारः समवन्तु माम्

त्याच्या प्रथम आवरणात तालजंघ इत्यादींची पूजा झाली. शिव-शिवा यांची आज्ञा सत्कारून ते चारही जण माझ्याकडे येऊन मला आधार देवोत.

Verse 152

भैरवाद्याश्च ये चान्ये समंतात्तस्य वेष्टिताः । ते ऽपि मामनुगृह्णंतु शिवशासनगौरवात्

भैरव आदि आणि जे अन्य सर्व त्याला चहूबाजूंनी वेढून आहेत, तेही शिवशासनाच्या गौरवामुळे माझ्यावर अनुग्रह करो.

Verse 153

नारदाद्याश्च मुनयो दिव्या देवैश्च पूजिताः । साध्या मागाश्च ये देवा जनलोकनिवासिनः

नारदादि दिव्य मुनी—ज्यांची देवताही पूजा करतात—तसेच साध्य व माग, जे जनलोकात वास करणारे देव आहेत, (तेथे उपस्थित होते)।

Verse 154

विनिवृत्ताधिकाराश्च महर्लोकनिवासिनः । सप्तर्षयस्तथान्ये वै वैमानिकगुणैस्सह

महर्लोकातील निवासी—जे लौकिक अधिकार-कर्मातून निवृत्त झाले—सप्तर्षी आणि इतरही, वैमानिक गुणांनी युक्त दिव्य जनांसह (तेथे होते)।

Verse 155

सर्वे शिवार्चनरताः शिवाज्ञावशवर्तिनः । शिवयोराज्ञया मह्यं दिशंतु मम कांक्षितम् १

जे सर्व शिवपूजनात रत असून शिवाज्ञेच्या अधीन आहेत, ते शिव-शक्ती या दिव्य युगुलाच्या आज्ञेने मला माझे अभिलषित प्रदान करो।

Verse 156

गंधर्वाद्याः पिशाचांताश्चतस्रो देवयोनयः । सिद्धा विद्याधराद्याश्च ये ऽपि चान्ये नभश्चराः

गंधर्वांपासून पिशाचांपर्यंत—या देवयोनीच्या चार श्रेणी; तसेच सिद्ध, विद्याधर इत्यादी आणि इतर आकाशचारी जनही (समाविष्ट होते)।

Verse 157

असुरा राक्षसाश्चैव पातालतलवासिनः । अनंताद्याश्च नागेन्द्रा वैनतेयादयो द्विजाः

पाताळतलात वास करणारे असुर व राक्षसही; तसेच अनंतादि नागेंद्र; आणि वैनतेय (गरुड) इत्यादी द्विजही—सर्व (तेथे समाविष्ट होते)।

Verse 158

कूष्मांडाः प्रेतवेताला ग्रहा भूतगणाः परे । डाकिन्यश्चापि योगिन्यः शाकिन्यश्चापि तादृशाः

कूष्मांड, प्रेत व वेताळ, क्रूर ग्रह आणि इतर भूतगण—डाकिणी, योगिणी तसेच शाकिणी व त्याच प्रकारचे अन्य जीव।

Verse 159

क्षेत्रारामगृहादीनि तीर्थान्यायतनानि च । द्वीपाः समुद्रा नद्यश्च नदाश्चान्ये सरांसि च

क्षेत्र, उद्यान व गृह इत्यादी; तीर्थे व आयतनेही; द्वीप, समुद्र, नद्या व ओढे, तसेच इतर सरोवरेही—(हे सर्व समाविष्ट).

Verse 160

गिरयश्च सुमेर्वाद्याः कननानि समंततः । पशवः पक्षिणो वृक्षाः कृमिकीटादयो मृगाः

सुमेरु आदि पर्वत, सर्वत्रची अरण्ये; पशू, पक्षी, वृक्ष, तसेच कृमी-कीटक व विविध वन्य मृग—हे सर्व (त्या व्यापक दृश्यात) उपस्थित होते।

Verse 161

भुवनान्यपि सर्वाणि भुवनानामधीश्वरः । अण्डान्यावरणैस्सार्धं मासाश्च दश दिग्गजाः

तो सर्व भुवनांचा अधीश्वर आहे. आवरणांसह ब्रह्मांडे, मास आणि दहा दिग्गज—हे सर्व त्याच्या अधिपत्याखाली आहे।

Verse 162

वर्णाः पदानि मंत्राश्च तत्त्वान्यपि सहाधिपैः । ब्रह्मांडधारका रुद्रा रुद्राश्चान्ये सशक्तिकाः

वर्ण, पदे व मंत्र; तसेच अधिपतींसह तत्त्वेही—ब्रह्मांड धारण करणाऱ्या रुद्रांनी धारण केली आहेत; आणि इतर रुद्रही, स्वस्व शक्तींनी युक्त, (तेच धारण करतात)।

Verse 163

यच्च किंचिज्जगत्यस्मिन्दृष्टं चानुमितं श्रुतम् । सर्वे कामं प्रयच्छन्तु शिवयोरेव शासनात्

या जगतात जे काही दिसले, अनुमानाने जाणले किंवा ऐकले गेले आहे—ते सर्व केवळ शिव व त्यांच्या शक्तीच्या आज्ञेने इच्छित फल प्रदान करो।

Verse 164

अथ विद्या परा शैवी पशुपाशविमोचिनी । पञ्चार्थसंज्ञिता दिव्या पशुविद्याबहिष्कृता

आता परम शैवी विद्या सांगितली जाते—जी बंधित जीवाला पाशबंधनातून मुक्त करते। ही ‘पञ्चार्थ’ नावाची दिव्य तत्त्वविद्या असून पशुविद्या (निम्न, बंधनकारी ज्ञान) यापासून परे आहे।

Verse 165

शास्त्रं च शिवधर्माख्यं धर्माख्यं च तदुत्तरम् । शैवाख्यं शिवधर्माख्यं पुराणं श्रुतिसंमितम्

‘शिवधर्म’ नावाचे एक शास्त्र आहे, आणि त्याचा उत्तरभाग ‘धर्म’ म्हणून ओळखला जातो. हे पुराण ‘शैव’ तसेच ‘शिवधर्म’ या नावांनी प्रसिद्ध असून श्रुती (वेद) यांच्या प्रमाणाशी सुसंगत आहे।

Verse 166

शैवागमाश्च ये चान्ये कामिकाद्याश्चतुर्विधाः । शिवाभ्यामविशेषेण सत्कृत्येह समर्चिताः

येथे शैव आगम आणि इतरही—कामिकादी चतुर्विध आगम—कसलाही भेद न ठेवता, शिव व देवी यांनी समान रीतीने सत्कृत व सम्यक् पूजित केले आहेत।

Verse 167

ताभ्यामेव समाज्ञाता ममाभिप्रेतसिद्धये । कर्मेदमनुमन्यंतां सफलं साध्वनुष्ठितम्

माझ्या अभिप्रेत सिद्धीसाठी त्या दोघांच्या द्वारेच ही आज्ञा दिली आहे। ते या कर्मास अनुमती देवोत—हे साधुप्रकारे अनुष्ठित होवो आणि फलदायी ठरो।

Verse 168

श्वेताद्या नकुलीशांताः सशिष्याश्चापि देशिकाः । तत्संततीया गुरवो विशेषाद्गुरवो मम

श्वेतापासून नकुलीशापर्यंत ते देशिक आचार्य शिष्यांसह पूज्य गुरु आहेत; आणि त्यांच्या परंपरेतील गुरु तर विशेषतः माझे परमगुरु आहेत।

Verse 169

शैवा माहेश्वराश्चैव ज्ञानकर्मपरायणाः । कर्मेदमनुमन्यंतां सफलं साध्वनुष्ठितम्

ज्ञान व कर्म या दोन्हींत परायण असलेले शैव व माहेश्वर हे अनुष्ठान अनुमोदित करो; हे विधिपूर्वक झाले असून निश्चयच फलदायी आहे।

Verse 170

लौकिका ब्राह्मणास्सर्वे क्षत्रियाश्च विशः क्रमात् । वेदवेदांगतत्त्वज्ञाः सर्वशास्त्रविशारदाः

सर्व लौकिक जन—ब्राह्मण, आणि क्रमाने क्षत्रिय व वैश्य—वेद व वेदांगांचे तत्त्व जाणणारे आणि सर्व शास्त्रांत निष्णात होते।

Verse 171

सांख्या वैशेषिकाश्चैव यौगा नैयायिका नराः । सौरा ब्रह्मास्तथा रौद्रा वैष्णवाश्चापरे नराः

काही पुरुष सांख्य व वैशेषिक मताचे; काही योगी व नैयायिक. काही सौर, काही ब्रह्मभक्त, काही रौद्र (रुद्रोपासक) आणि इतर वैष्णव आहेत।

Verse 172

शिष्टाः सर्वे विशिष्टा च शिवशासनयंत्रिताः । कर्मेदमनुमन्यंतां ममाभिप्रेतसाधकम्

शिवशासनाच्या अनुशासनात बांधलेले सर्व शिष्ट व विशिष्ट जन हे कर्म अनुमोदित करो; हे माझ्या अभिप्रेत हेतूची सिद्धी करते।

Verse 173

शैवाः सिद्धांतमार्गस्थाः शैवाः पाशुपतास्तथा । शैवा महाव्रतधराः शैवाः कापालिकाः परे

काही शैव सिद्धान्तमार्गात स्थित आहेत, काही पाशुपतही आहेत. काही शैव महाव्रतधारी आहेत आणि काही अन्य कापालिक—अशा रीतीने शिवभक्तांचे अनेक प्रकार आहेत.

Verse 174

शिवाज्ञापालकाः पूज्या ममापि शिवशासनात् । सर्वे ममानुगृह्णंतु शंसंतु सफलक्रियाम्

शिवाची आज्ञा पाळणारे शिवशासनाने—माझ्याद्वारेही—पूज्य आहेत. ते सर्व मला अनुग्रह करो आणि माझी क्रिया सफल आहे असे घोषित करो.

Verse 175

दक्षिणज्ञाननिष्ठाश्च दक्षिणोत्तरमार्गगाः । अविरोधेन वर्तंतां मंत्रश्रेयो ऽर्थिनो मम

जे दक्षिण-ज्ञानधारेत निष्ठावान आहेत आणि जे दक्षिण-उत्तर दोन्ही मार्गांनी चालतात, त्यांनी परस्पर विरोध न करता वागावे—माझ्यासाठी मंत्रजन्य परम-श्रेयाचे साधक होऊन।

Verse 176

नास्तिकाश्च शठाश्चैव कृतघ्नाश्चैव तामसाः । पाषंडाश्चातिपापाश्च वर्तंतां दूरतो मम

नास्तिक, शठ, कृतघ्न आणि तामसी बुद्धीचे; पाखंडी व अतिपापी—हे सर्व माझ्यापासून दूरच राहोत.

Verse 177

बहुभिः किं स्तुतैरत्र ये ऽपि के ऽपिचिदास्तिकाः । सर्वे मामनुगृह्णंतु संतः शंसंतु मंगलम्

इथे अनेक स्तुतींचा काय उपयोग? जे कोणीही आस्तिक आहेत, ते सर्व मला अनुग्रह करो; आणि सत्पुरुषांनी मंगलाचा घोष करावा.

Verse 178

नमश्शिवाय सांबाय ससुतायादिहेतवे । पञ्चावरणरूपेण प्रपञ्चेनावृताय ते

आदि-कारण असलेल्या, अंबेसह व पुत्रासह असलेल्या शिवाला नमस्कार. हे प्रभो, पंच-आवरणरूपाने प्रपंचाने आच्छादित भासणाऱ्या तुला नमः।

Verse 179

इत्युक्त्वा दंडवद्भूमौ प्रणिपत्य शिवं शिवाम् । जपेत्पञ्चाक्षरीं विद्यामष्टोत्तरशतावराम्

असे म्हणत दंडवत् भूमीवर पडून शिव व शिवा (पार्वती) यांना प्रणाम करावा. नंतर पंचाक्षरी विद्या ‘नमः शिवाय’ याचा १०८ वेळा जप करावा.

Verse 180

तथैव शक्तिविद्यां च जपित्वा तत्समर्पणम् । कृत्वा तं क्षमयित्वेशं पूजाशेषं समापयेत्

त्याचप्रमाणे शक्तिविद्येचा जप करून ते प्रभूस अर्पण करावे. मग ईश (शिव) यांची क्षमा मागून पूजेचे उरलेले विधी यथाविधी पूर्ण करावेत.

Verse 181

एतत्पुण्यतमं स्तोत्रं शिवयोर्हृदयंगमम् । सर्वाभीष्टप्रदं साक्षाद्भुक्तिमुक्त्यैकसाधनम्

हे स्तोत्र अत्यंत पुण्यदायक असून शिव-शिवेच्या हृदयास प्रिय आहे. हे प्रत्यक्ष सर्व अभिष्ट फल देणारे, तसेच भुक्ती व मुक्ती यांचे एकमेव साधन आहे.

Verse 182

य इदं कीर्तयेन्नित्यं शृणुयाद्वा समाहितः । स विधूयाशु पापानि शिवसायुज्यमाप्नुयात्

जो हे नित्य कीर्तन करतो किंवा एकाग्रचित्ताने ऐकतो, तो शीघ्र पापे झटकून शिवसायुज्य—भगवान् शिवाशी एकरूपता—प्राप्त करतो.

Verse 183

गोघ्नश्चैव कृतघ्नश्च वीरहा भ्रूणहापि वा । शरणागतघाती च मित्रविश्रंभघातकः

कोणी गोहत्या करणारा, कृतघ्न, वीरहंता किंवा भ्रूणहंता असो; शरण आलेल्याचा घात करणारा किंवा विश्वासू मित्राचा विश्वासघात करणारा—अशा घोर पाप्यांचा येथे निर्देश आहे।

Verse 184

दुष्टपापसमाचारो मातृहा पितृहापि वा । स्तवेनानेन जप्तेन तत्तत्पापात्प्रमुच्यते

जो दुष्ट व पापमय आचरणात गुंतलेला असे—तो मातृहंता असो वा पितृहंता—या स्तवनाचा जप केल्याने तो त्या-त्या पापांतून मुक्त होतो।

Verse 185

दुःस्वप्नादिमहानर्थसूचकेषु भयेषु च । यदि संकीर्तयेदेतन्न ततो नार्थभाग्भवेत्

दुःस्वप्न इत्यादी महान अनर्थ सूचित करणाऱ्या भयांमध्ये जर कोणी याचे संकीर्तन करीत राहिला, तर त्यांतून कोणताही अनर्थ होत नाही।

Verse 186

आयुरारोग्यमैश्वर्यं यच्चान्यदपि वाञ्छितम् । स्तोत्रस्यास्य जपे तिष्ठंस्तत्सर्वं लभते नरः

या स्तोत्राच्या जपात जो मनुष्य निष्ठेने स्थिर राहतो, तो आयुष्य, आरोग्य, ऐश्वर्य आणि इतर जे काही वांछित असेल ते सर्व प्राप्त करतो।

Verse 187

असंपूज्य शिवस्तोत्रं जपात्फलमुदाहृतम् । संपूज्य च जपे तस्य फलं वक्तुं न शक्यते

शिवस्तोत्राचे विधिवत् पूजन न करता जप केल्याचे फळ सांगितले आहे; पण पूजन करून जप केल्यास त्याचे फळ सांगणे शक्य नाही—ते अपरिमित आहे।

Verse 188

आस्तामियं फलावाप्तिरस्मिन्संकीर्तिते सति । सार्धमंबिकया देवः श्रुत्यैवं दिवि तिष्ठति

या स्तोत्राचे संकीर्तन झाले असता एवढेच प्रतिज्ञात फळ—देवाधिदेव अंबिकेसह स्वर्गात प्रतिष्ठित राहतो, असे श्रुतीने सांगितले आहे।

Verse 189

तस्मान्नभसि संपूज्य देवं देवं सहोमया । कृतांजलिपुटस्तिष्ठंस्तोत्रमेतदुदीरयेत्

म्हणून उघड्या आकाशाखाली होमसहित देवाधिदेवाची विधिवत पूजा करून, हात जोडून उभा राहून हे स्तोत्र उच्चारावे।