पापभेदवर्णनम् (Classification of Sins / Taxonomy of Pāpa)
अध्याय ६ मध्ये पापभेदांचे तांत्रिक व उपदेशपर सूचीकरण आहे. सनत्कुमार समाजधर्म, वैदिक आचार आणि आश्रमजीवन यांना बाधक ठरणारे अपराध सांगतात—द्विज/ब्राह्मणांचे द्रव्य अपहरण, दाय-उल्लंघन, अति-अहंकार, क्रोध, दंभ, कृतघ्नता इत्यादी. विवाह व नातेसंबंधातील विकृती (परिवित्ति/परिवेत्ता), आश्रमपर्यावरणाची हानी (वृक्ष-उद्यान नाश, रहिवाशांना छळ), पशु-धान्य-धन चोरी, तसेच जलस्रोतांचे दूषणही पाप मानले आहे. यज्ञ-उद्यान/तळे विकणे, पत्नी-पुत्र विकणे, तीर्थ-उपवास-व्रत-दीक्षा-उपनयनातील दुराचार, स्त्री व स्त्रीधनाचे शोषण, कपटी उपजीविका, अभिचार, आणि कामना/कीर्तीकरिता दिखाऊ धर्माचरण यांचा निषेध केला आहे. पुढील प्रायश्चित्त, व्रत-परिष्कार व शुद्धीविधीसाठी हा अध्याय पापांची स्पष्ट वर्गवारी ठरवतो।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । द्विजद्रव्यापहरणमपि दायव्यतिक्रमः । अतिमानोऽतिकोपश्च दांभिकत्वं कृतघ्नता
सनत्कुमार म्हणाले— द्विजाचे धन चोरणे आणि योग्य दाय/वारसा मोडणे हे मोठे अपराध आहेत. अतिमान, अतिकोप, दांभिकपणा व कृतघ्नता हेही बंधनकारी दोष आहेत।
Verse 3
परिवित्तिः परिवेत्ता च यया च परिविद्यते । तयोर्दानं च कन्यायास्तयोरेव च याजनम्
‘परिवित्ति’ (मोठा भाऊ अविवाहित राहणारा), ‘परिवेत्ता’ (लहान भाऊ आधी विवाह करणारा) आणि जिच्यामुळे हा दोष घडतो ती स्त्री— या दोघांसाठीच कन्यादान करावे आणि त्यांच्यासाठीच याजन (पुरोहितकर्म) विहित आहे।
Verse 4
शिवाश्रमतरूणां च पुष्पारामविनाशनम् । यः पीडामाश्रमस्थानामाचरेदल्पिकामपि
जो शिवाश्रमातील वृक्ष तोडून पुष्पाराम नष्ट करतो, किंवा आश्रमात राहणाऱ्यांना अल्पशीही पीडा देतो— तो शिवधामाविरुद्ध भारी अपराध करतो।
Verse 5
सभृत्यपरिवारस्य पशुधान्यधनस्य च । कुप्यधान्यपशुस्तेयमपां व्यापावनं तथा
सेवक-परिवारासह गृहस्थाचे पशु, धान्य व धन चोरणे; मौल्यवान वस्तू, अन्न व पशु चोरी करणे; तसेच पाणी दूषित वा बिघडवणे—हीही घोर पापकर्मे आहेत।
Verse 6
इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्या मुमासंहितायां पापभेदवर्णनं नाम षष्ठोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीशिवमहापुराणाच्या पंचम ग्रंथ—उमासंहिता—यातील ‘पापभेदवर्णन’ नावाचा सहावा अध्याय समाप्त झाला।
Verse 7
स्त्रीधनान्युपजीवंति स्त्रीभिरप्यन्तनिर्जिताः । अरक्षणं च नारीणां मायया स्त्रीनिषेवणम्
ते स्त्रियांच्या धनावर उपजीविका करतात आणि स्त्रियांनीही पूर्णतः जिंकलेले असतात; ते नारींचे रक्षण करत नाहीत आणि मायेमुळे मोहित होऊन स्त्रीसंगात रमतात।
Verse 8
कालागताप्रदानं च धान्यवृद्ध्युपसेवनम् । निंदिताच्च धनादानं पण्यानां कूट जीवनम्
योग्य वेळ निघून गेल्यावरच दान देणे; धान्यवृद्धीच्या लोभाने साठवण व हेराफेरी करणे; निंद्य लोकांकडून धनदान स्वीकारणे; आणि व्यापारात कपट करून उपजीविका करणे—हे निंद्य जीवनमार्ग असून मलिनता बांधतात व शिवभक्तीस अडथळा आणतात।
Verse 9
विषमारण्यपत्राणां सततं वृषवाहनम् । उच्चाटनाभिचारं च धान्यादानं भिषक्क्रिया
विषारी अरण्यवनस्पतींची पाने वापरून आणि वृषवाहन (शिव) यांच्याकडे सतत कर्म वळवून लोक उच्चाटन व अभिचार असे घातक कृत्य करतात; तसेच धान्यदान व वैद्यकक्रिया यांसारख्या लौकिक गुंत्यातही अडकतात.
Verse 10
जिह्वाकामोपभोगार्थं यस्यारंभः सुकर्मसु । मूलेनख्यापको नित्यं वेदज्ञानादिकं च यत्
जो जिभेच्या लालसेच्या भोगासाठी सुकर्मांचाही आरंभ करतो, आणि तरीही मुळापासून नित्य ‘मला वेदज्ञान वगैरे आहे’ असे जाहीर करीत राहतो—तो भक्तीने नव्हे, कामना व दिखाव्याने प्रेरित असतो.
Verse 11
ब्राह्म्यादिव्रतसंत्यागश्चान्याचारनिषेवणम् । असच्छास्त्राधिगमनं शुष्कतर्कावलम्बनम्
ब्राह्म्यादी व्रतांचा त्याग, परकीय/अशास्त्रीय आचाराचे सेवन, असत् शास्त्रांचे अध्ययन आणि शुष्क तर्काचा आधार—हे सर्व साधकाला खऱ्या शैवमार्गापासून दूर नेतात।
Verse 12
देवाग्निगुरुसाधूनां निन्दया ब्राह्मणस्य च । प्रत्यक्षं वा परोक्षं वा राज्ञां मण्डलिनामपि
देव, पवित्र अग्नी, गुरु व साधू यांची निंदा, तसेच ब्राह्मणाचीही—प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष—आणि त्याचप्रमाणे राजे व शासकांची निंदा केल्यास महान दोष लागतो।
Verse 13
उत्सन्नपितृदेवेज्या स्वकर्म्मत्यागिनश्च ये । दुःशीला नास्तिकाः पापास्सदा वाऽसत्यवादिनः
जे पितृ-देवपूजा सोडतात, आपले नियत कर्म त्यागतात, दुष्शील, नास्तिक, पापी आणि सदैव असत्य बोलणारे असतात—ते शैवधर्मयुक्त जीवनातून पतित होतात।
Verse 14
पर्वकाले दिवा वाप्सु वियोनौ पशुयोनिषु । रजस्वलाया योनौ च मैथुनं यः समाचरेत्
जो मनुष्य निषिद्ध काळात, दिवसा, पाण्यात, अयोग्य ठिकाणी, पशूंशी किंवा रजस्वला स्त्रीशी मैथुन करतो, तो धर्माविरुद्ध वागतो आणि शिवकृपेपासून दूर जाऊन बंधनात अडकतो.
Verse 15
स्त्रीपुत्रमित्रसंप्राप्तावाशाच्छेदकराश्च ये । जनस्याप्रिय वक्तारः क्रूरा समयवेदिनः
जे स्त्री, पुत्र व मित्रांचा संग मिळवून परक्यांची आशा तोडतात, लोकांना अप्रिय वचन बोलतात, आणि क्रूर असूनही बाह्यतः मर्यादा जाणणारे भासतात—ते पाशबद्ध असून शिवाच्या शुभ मार्गापासून दूर आहेत, असे जाणावे।
Verse 16
भेत्ता तडागकूपानां संक्रयाणां रसस्य च । एकपंक्तिस्थितानां च पाकभेदं करोति यः
जो तळे व विहिरी फोडतो, माप-तोल व व्यवहारात फेरफार करतो, पदार्थांच्या रस/चवीत भेसळ करतो, आणि एकाच पंक्तीत बसलेल्यांच्या भोजनात भेद करतो—तो धर्मव्यवस्था भंग करणारा घोर अपराध करतो।
Verse 17
इत्येतैः स्त्रीनराः पापैरुपपातकिनः स्मृताः । युक्ता एभिस्तथान्येऽपि शृणु तांस्तु ब्रवीमि ते
या पापांनी कलुषित स्त्री-पुरुषांना ‘उपपातकी’ असे म्हटले आहे. याच प्रकारे दोषयुक्त इतरही काही आहेत; त्यांनाही ऐक—आता मी तुला सांगतो।
Verse 18
ये गोब्राह्मणकन्यानां स्वामिमित्रतपस्विनाम् । विनाशयंति कार्य्याणि ते नरा नारकाः स्मृताः
जे गो, ब्राह्मण, कन्या, आपला स्वामी, मित्र आणि तपस्वी यांचे योग्य कार्य व हित नष्ट करतात—ते नरकगामी नर आहेत, असे म्हटले आहे।
Verse 19
परस्त्रियाभितप्यंते ये परद्रव्यसूचकाः । परद्रव्यहरा नित्यं तौलमिथ्यानुसारकाः
जे परस्त्रीविषयी कामातुर होतात, जे परधनाची टेहळणी वा लोभ करतात, जे नित्य दुसऱ्यांचे धन चोरतात, आणि जे तौल-नापात खोटेपणा धरतात—ते आपल्या बंधनाच्या फळाने दुःखाने दग्ध होतात.
Verse 20
द्विजदुःखकरा ये च प्रहारं चोद्धरंति ये । सेवन्ते तु द्विजाश्शूद्रां सुरां बध्नंति कामतः
जे द्विजांना दुःख देतात व त्यांना मारहाण करतात; जे द्विज शूद्रा स्त्रीचा संग करतात; आणि जे कामवश सुरा तयार करून तिचा व्यवहार करतात—ते अधर्मकर्ते म्हणवले जातात व पाशबंधनात अधिकाधिक गुंततात.
Verse 21
ये पापनिरताः क्रूराः येऽपि हिंसाप्रिया नराः । वृत्त्यर्थं येऽपि कुर्वंति दानयज्ञादिकाः क्रियाः
जे पापात रत, क्रूर व हिंसाप्रेमी आहेत; आणि जे केवळ उपजीविकेसाठी दान-यज्ञादी कर्म करतात—तेही (शुद्ध भक्तिभाव नसल्याने) बंधनातून मुक्त होत नाहीत.
Verse 22
गोष्ठाग्निजलरथ्यासु तरुच्छाया नगेषु च । त्यजंति ये पुरीषाद्यानारामायतनेषु च
जे गोठ्यात, अग्निनिकट, पाण्यात, रस्त्यावर, वृक्षछायेत किंवा पर्वतांवर मल-मूत्रादी त्याग टाळतात; तसेच उद्यानांत व देवालय-परिसरांतही असे करत नाहीत—ते शौच व संयम पाळणारे (शिवमार्गी भक्त) मानले जातात.
Verse 23
लज्जाश्रमप्रासादेषु मयपानरताश्च ये । कृतकेलिभुजंगाश्च रन्ध्रान्वेषणतत्पराः
जे लज्जा व श्रम यांच्या प्रासादांत मद्यपानात रंगतात, खेळात सर्पांशी क्रीडा करतात, आणि परक्यांच्या दुर्बलता व उणिवा शोधण्यात तत्पर राहतात—ते असेच आहेत।
Verse 24
वंशेष्टका शिलाकाष्ठैः शृङ्गैश्शंकुभिरेव च । ये मार्गमनुरुंधंति परसीमां हरंति ये
जे बांबूच्या खुंट्या, दगड, लाकडाचे तुकडे, शिंगे व खुंटे यांद्वारे रस्ता अडवितात—ते मर्यादा ओलांडून परक्याचा हक्क अन्यायाने हिरावून घेतात.
Verse 25
कूटशासनकर्तारः कूटकर्मक्रियारताः । कूटपाकान्नवस्त्राणां कूटसंव्यवहारिणः
ते बनावट हुकूमनामे करणारे, बनावट कर्म-क्रियेत रत; बनावट शिजविलेले अन्न व वस्त्र यांचा व्यापार करणारे, आणि फसव्या व्यवहारात गुंतलेले असतात.
Verse 26
धनुषः शस्त्रशल्यानां कर्ता यः क्रयविक्रयी । निर्द्दयोऽतीवभृत्येषु पशूनां दमनश्च यः
जो धनुष्य व शस्त्र-शलाके तयार करतो आणि त्यांची खरेदी-विक्री करून उपजीविका करतो; जो सेवकांवर अत्यंत निर्दयी आहे, आणि पशूंनाही दमन करून छळतो.
Verse 27
मिथ्या प्रवदतो वाच आकर्णयति यश्शनैः । स्वामिमित्रगुरुद्रोही मायावी चपलश्शठः
जो खोटे बोलणाऱ्यांचे शब्द ऐकत राहतो, तो हळूहळू त्यांच्या प्रभावाने कलुषित होतो; मग तो स्वामी, मित्र व गुरुचा द्रोही—मायावी, चंचल आणि शठ स्वभावाचा बनतो.
Verse 28
ये भार्य्यापुत्रमित्राणि बालवृद्धकृशातुरान् । भृत्यानतिथिबंधूंश्च त्यक्त्वाश्नंति बुभुक्षितान्
जे स्वतः भुकेले असूनही पत्नी, पुत्र, मित्र, बालक, वृद्ध, कृश, आजारी, सेवक, अतिथी व बंधू यांना सोडून जेवतात, ते धर्मविरुद्ध पापाचे भागी ठरतात; कारण ते शिवप्रिय करुणाधर्माचा अवमान करतात।
Verse 29
यः स्वयं मिष्टमश्नाति विप्रेभ्यो न प्रयच्छति । वृथापाकस्स विज्ञेयो ब्रह्मवादिषु गर्हितः
जो स्वतः गोड अन्न खातो व विप्रांना देत नाही, तो व्यर्थ शिजविणारा समजावा; ब्रह्मवाद्यांत तो निंद्य ठरतो.
Verse 30
नियमान्स्वयमादाय ये त्यजंत्यजितेन्द्रियाः । प्रव्रज्यावासिता ये च हरस्यास्यप्रभेदकाः
जे स्वतः नियम स्वीकारूनही इंद्रिये न जिंकता ते सोडून देतात, आणि जे केवळ बाह्य प्रव्रज्या-वास धारण करतात—ते या हराच्या मार्गोपदेशाचे भेदक ठरतात.
Verse 31
ये ताडयंति गां क्रूरा दमयंते मुहुर्मुहुः । दुर्बलान्ये न पुष्णंति सततं ये त्यजंति च
जे क्रूर लोक गायीला मारतात, वारंवार तिला दडपून छळतात; जे दुर्बलांचे पोषण करत नाहीत व सतत त्यांना टाकून देतात—ते महापापी होऊन धर्ममार्गातून ढळतात.
Verse 32
पीडयंत्यतिभारेणाऽसहंतं वाहयंति च । योजयन्नकृताहारान्न विमुंचंति संयतान्
ते अतिभाराने छळतात आणि जे सहन करू शकत नाही त्यालाही वाहायला लावतात; ज्यांना अन्न दिलेले नाही त्यांना जुंपतात, आणि बांधलेल्यांना सोडत नाहीत.
Verse 33
ये भारक्षतरोगार्तान्गोवृषांश्च क्षुधातुरान् । न पालयंति यत्नेन गोघ्नास्ते नारकास्स्मृताः
जे भार, जखम किंवा रोगाने पीडित व भुकेने व्याकुळ गायी-वृषभांचे यत्नाने पालन करत नाहीत, ते गोघ्न समजले जातात व नरकगामी म्हणून स्मृत आहेत.
Verse 34
वृषाणां वृषणान्ये च पापिष्ठा गालयंति च । वाहयंति च गां वंध्यां महानारकिनो नराः
जे पापी पुरुष बैलांना खच्ची करतात, त्यांना त्रास देतात आणि वांझ गाईंकडूनही ओझे वाहून घेतात, ते महान नारकी ठरतात।
Verse 35
आशया समनुप्राप्तान्क्षुत्तृष्णाश्रमकर्शितान् । अतिथींश्च तथानाथान्स्वतन्त्रा गृहमागतान्
आशेने आलेल्या, भूक, तहान आणि थकव्याने व्याकुळ झालेल्या अतिथींचे आणि अनाथ व्यक्तींचे जे स्वतःहून घरी आले आहेत, त्यांचे स्वागत करावे।
Verse 36
अन्नाभिलाषान्दीनान्वा बालवृद्धकृशातुरान् । नानुकंपंति ये मूढास्ते यांति नरकार्णवम्
जे मूर्ख अन्नाची इच्छा करणाऱ्या दीन-दुबळ्यांवर, बालकांवर, वृद्धांवर आणि रोग्यांवर दया दाखवत नाहीत, ते नरकसागरात पडतात।
Verse 37
गृहेष्वर्था निवर्तन्ते स्मशानादपि बांधवाः । सुकृतं दुष्कृतं चैव गच्छंतमनुगच्छति
धन घरातच राहते आणि नातेवाईक स्मशानातून परत येतात; केवळ पुण्य आणि पापच जीवात्म्याच्या मागे मागे जातात।
Verse 38
अजाविको माहिषिकस्सामुद्रो वृषलीपतिः । शूद्रवत्क्षत्रवृत्तिश्च नारकी स्याद् द्विजाधमः
शेळ्या पाळणारा, म्हशींचा व्यापार करणारा, समुद्रपर्यटन करणारा, शूद्र स्त्रीचा पती आणि शूद्राप्रमाणे क्षत्रिय वृत्ती स्वीकारणारा ब्राह्मण नरकात जातो।
Verse 39
शिल्पिनः कारवो वैद्या हेमकारा नृपध्वजाः । भृतका कूटसंयुक्ताः सर्वे ते नारकाः स्मृताः
शिल्पी, कारागीर, वैद्य, सुवर्णकार आणि राजध्वज धारण करणारे—जर ते कूटता, छल व कपटाने युक्त असतील—तर ते सर्व नरकगामी मानले गेले आहेत।
Verse 40
यश्चोचितमतिक्रम्य स्वेच्छयै वाहरेत्करम् । नरके पच्यते सोऽपि योपि दण्डरुचिर्नरः
जो योग्य मर्यादा ओलांडून स्वेच्छेने कर वसूलतो, तोही नरकात तळमळतो; तसेच दंडातच आसक्त असलेला पुरुषही तेथे पीडित होतो।
Verse 41
उत्कोचकै रुचिक्रीतैस्तस्करैश्च प्रपीड्यते । यस्य राज्ञः प्रजा राष्ट्रे पच्यते नरकेषु सः
ज्या राजाच्या राज्यात प्रजा लाचखोर आणि पक्षपाताने विकत घेतलेल्या चोरांकडून पीडित होते, तो राजा स्वतः नरकांत तळमळतो; कारण त्याच्या राष्ट्रात त्याची प्रजा दुःखी होते।
Verse 42
ये द्विजाः परिगृह्णंति नृपस्यान्यायवर्तिनः । ते प्रयांति तु घोरेषु नरकेषु न संशयः
जे द्विज अन्यायमार्गी राजाचे दान व आश्रय स्वीकारतात, ते निःसंशय घोर नरकांत जातात।
Verse 43
अन्यायात्समुपादाय द्विजेभ्यो यः प्रयच्छति । प्रजाभ्यः पच्यते सोऽपि नरकेषु नृपो यथा
जो अन्यायाने धन जमवून ते द्विजांना (ब्राह्मणांना) दान देतो, तोही प्रजांवरील अपराधामुळे नरकांत तळतळतो—जसा प्रजेला पीडणारा राजा दंडित होतो.
Verse 44
पारदारिकचौराणां चंडानां विद्यते त्वघम् । परदाररतस्यापि राज्ञो भवति नित्यशः
परस्त्रीगामी, चोर व क्रूर जनांत पाप नक्कीच असते; आणि जो राजा परस्त्रीस आसक्त होतो, त्यालाही ते पाप नित्य लागते.
Verse 45
अचौरं चौरवत्पश्येच्चौरं वाचौररूपिणम् । अविचार्य नृपस्तस्माद्धातयन्नरकं व्रजेत्
राजा जर निर्दोषाला चोर समजेल, किंवा चोर अचोररूपाने आला तरी ओळखू शकला नाही, तर विचार न करता शिक्षा देऊन तो नरकास जातो.
Verse 46
घृततैलान्नपानानि मधुमांससुरासवम् । गुडेक्षुशाकदुग्धानि दधिमूलफलानि च
तूप-तेल, अन्न व पेये; मध, मांस, सुरा व आसव; गूळ, ऊस, शाक व दूध; तसेच दही, मुळे व फळे—हे शैवव्रतात नियमाने वर्ज्य/संयम्य मानले आहेत.
Verse 47
तृणं काष्ठं पत्रपुष्पमौषधं चात्मभोजनम् । उपानत्छत्रशकटमासनं च कमंडलुम्
तृण, काष्ठ, पाने, पुष्प व औषधी, तसेच स्वतःच्या साध्या उपायाने मिळालेले अन्न; पादुका, छत्र, शकट, आसन आणि कमंडलू—ही संयमी साधकाची अल्प आवश्यक सामग्री होय.
Verse 48
ताम्रसीसत्रपुः शस्त्रं शंखाद्यं च जलोद्भवम् । वैद्यं च वैणवं चान्यद्गृहोपस्करणानि च
तांबे, शिसे व कथिल (टिन) यांपासून बनलेली शस्त्रे; तसेच जलोत्पन्न शंखादी वस्तू; वैद्यकीय उपकरणे, बांबूपासून बनलेली वाद्य/साधने आणि इतर गृहउपस्कर—हे सर्वही (यात) येते.
Verse 49
और्ण्णकार्पासकौशेयपट्टसूत्रोद्भवानि च । स्थूलसूक्ष्माणि वस्त्राणि ये लोभाद्धि हरंति च
जे लोभाने ऊन, कापूस, रेशीम, पट्ट किंवा सूतापासून बनलेली—जाड किंवा बारीक—वस्त्रे चोरतात, ते निंद्य पाप करतात व कर्मबंधनात अडकतात.
Verse 50
एवमादीनि चान्यानि द्रव्याणि विविधानि च । नरकेषु ध्रुवं यान्ति चापहृत्याल्पकानि च
तसेच जे इतर अनेक प्रकारची द्रव्ये—अगदी लहानशी तुच्छ वस्तूही—चोरतात, ते चोरीच्या कर्माने बांधले जाऊन निश्चयच नरकात जातात.
Verse 51
तद्वा यद्वा परद्रव्यमपि सर्षपमात्रकम् । अपहृत्य नरा यांति नरकं नात्र संशयः
हे असो वा ते असो—जो मनुष्य परधन, अगदी मोहरीच्या दाण्याएवढे जरी, चोरतो तो नरकात जातो; यात संशय नाही.
Verse 52
एवमाद्यैर्नरः पापैरुत्क्रांतिसमनंतरम् । शरीरयातनार्थाय सर्वाकारमवाप्नुयात्
अशा पापांमुळे मनुष्य देहत्यागानंतर त्वरित, केवळ शारीरिक यातना भोगण्यासाठी, सर्व प्रकारची रूपे धारण करतो.
Verse 53
यमलोकं व्रजंत्येते शरीरेण यमाज्ञया । यमदूतैर्महाघोरैनीयमानास्सुदुःखिताः
यमाच्या आज्ञेने हे जीव देहाभिमानासह यमलोकास जातात; अतिभयंकर यमदूत त्यांना ओढत नेतात आणि ते घोर दुःखाने पीडित होतात।
Verse 54
देवतिर्यङ्मनुष्याणामधर्मनिरतात्मनाम् । धर्मराजः स्मृतश्शास्ता सुघोरैर्विविधैर्वधैः
देव, तिर्यक् (पशु) आणि मनुष्य—ज्यांची अंतःकरणे अधर्मात रत आहेत—त्यांच्यासाठी धर्मराज यम हा दंडकर्ता म्हणून स्मरणात आहे; तो अत्यंत घोर व विविध दंड देतो।
Verse 55
नियमाचारयुक्तानां प्रमादात्स्खलितात्मनाम् । प्रायश्चित्तैर्गुरुश्शास्ता न बुधैरिष्यते यमः
जे नियम व सदाचारात स्थित आहेत आणि केवळ प्रमादाने कधी स्खलित होतात, त्यांच्यासाठी ज्ञानी यमाला दंडकर्ता मानत नाहीत; गुरुच प्रायश्चित्तांनी त्यांचे शोधन करतो।
Verse 56
पारदारिकचौराणामन्यायव्यवहारिणाम् । नृपतिश्शासकः प्रोक्तः प्रच्छन्नानां स धर्म्मराट्
परस्त्रीगामी, चोर आणि अन्यायाने वागणाऱ्यांचा दंडकर्ता राजा असे सांगितले आहे. अशा गुप्त दुष्कर्म्यांना आवरून तोच खरा धर्मराज ठरतो.
Verse 57
तस्मात्कृतस्य पापस्य प्रायश्चित्तं समाचरेत् । नाभुक्तस्यान्यथानाशः कल्पकोटिशतैरपि
म्हणून केलेल्या पापाचे विधिपूर्वक प्रायश्चित्त करावे. ज्याचे फळ भोगलेले नाही, त्या कर्माचा नाश अन्यथा होत नाही—कोट्यवधी कल्पांतही नाही.
Verse 58
यः करोति स्वयं कर्म्म कारयेच्चानुमोदयेत् । कायेन मनसा वाचा तस्य पापगतिः फलम्
जो स्वतः कर्म करतो, दुसऱ्याकडून करवतो किंवा त्यास अनुमोदन देतो—काया, मन व वाणीने—त्याला पापगती देणारे फळ प्राप्त होते.
Frequently Asked Questions
Rather than a narrative episode, the chapter presents a normative-theological argument: dharma and Shaiva sādhana require an explicit taxonomy of pāpa, because transgressions against persons, property, āśrama spaces, and sacred institutions directly obstruct ritual efficacy and inner purification.
Its ‘rahasya’ is structural: tīrtha, vrata, upavāsa, and upanayana are treated as sacral systems whose power depends on ethical integrity. Pollution of water, commercialization of sacred assets, and hypocrisy are framed as subtle violations that degrade the invisible economy of merit (puṇya) and readiness for Śiva-jñāna.
No distinct Śiva or Umā iconographic manifestation is foregrounded in the sampled material; the chapter’s emphasis is ethical-ritual governance (pāpa classification) rather than a form-specific theology of Śiva/Devī.