Kumārasya Krāuñcaparvatagamanam (Kumāra’s Departure to Mount Krāuñca)

Verse 1

सूत उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि मल्लिकार्जुनसंभवम् । यः श्रुत्वा भक्तिमान्धीमान्सर्वपापैः प्रमुच्यते

सूत म्हणाले—आता पुढे मी मल्लिकार्जुनाच्या प्राकट्याची पवित्र कथा सांगतो. जी भक्तीने व स्थिर, विवेकी बुद्धीने ऐकतो तो सर्व पापांतून मुक्त होतो.

Verse 2

पूर्वं चा कथितं यच्च तत्पुनः कथयाम्यहम् । कुमारचरितं दिव्यं सर्वपापविनाशनम्

जे पूर्वी सांगितले आहे ते मी पुन्हा सांगतो. मी कुमार (स्कंद) यांचे दिव्य चरित्र वर्णन करीन, जे सर्व पापांचा नाश करणारे आहे.

Verse 3

यदा पृथ्वीं समाक्रम्य कैलासं पुनरागतः । कुमारस्स शिवापुत्रस्तारकारिर्महाबलः

जेव्हा महाबली कुमार—शिवपुत्र, तारकासुराचा संहारक—पृथ्वीचा परिभ्रमण करून पुन्हा कैलासास परत आला.

Verse 4

तदा सुरर्षिरागत्य सर्वं वृत्तं जगाद ह । गणेश्वरविवाहादि भ्रामयंस्तं स्वबुद्धितः

तेव्हा देवर्षी तेथे येऊन जे काही घडले होते ते सर्व त्याला सांगितले—गणेश्वराच्या विवाहापासून आरंभ करून—आणि आपल्या विवेकबुद्धीने त्याला योग्य मार्ग दाखविला.

Verse 5

तच्छुत्वा स कुमारो हि प्रणम्य पितरौ च तौ । जगाम पर्वतं क्रौचं पितृभ्यां वारितोऽपि हि

ते ऐकून त्या दिव्य कुमाराने दोन्ही माता-पित्यांना प्रणाम केला; आणि त्यांनी रोखले तरी तो क्रौंच पर्वताकडे निघून गेला।

Verse 6

कुमारस्य वियोगेन तन्माता गिरिजा यदा । दुःखितासीत्तदा शंभुस्तामुवाच सुबोधकृत्

कुमाराच्या वियोगाने जेव्हा त्याची माता गिरिजा अत्यंत दुःखी झाली, तेव्हा सुबोध देणारे शंभू (भगवान शिव) तिला समजावून सांगू लागले।

Verse 7

कथं प्रिये दुःखितासि न दुःखं कुरु पार्वति । आयास्यति सुतः सुभ्रूस्त्यज्यतां दुःखमुत्कटम्

“प्रिये, तू का दुःखी आहेस? हे पार्वती, शोक करू नकोस। हे सुंदर भुवईंच्या, पुत्र नक्कीच परत येईल; म्हणून हा तीव्र दुःखभाव सोडून दे।”

Verse 8

सा यदा च न तन्मेने पार्वती दुःखिता भृशम् । तदा च प्रेषितास्तत्र शंकरेण सुरर्षयः

पार्वतीने ते मानले नाही आणि ती फार दुःखी झाली; तेव्हा शंकरांनी तेथे देवर्षींना पाठविले।

Verse 9

देवाश्च ऋषयस्सर्वे सगणा हि मुदान्विताः । कुमारानयनार्थं वै तत्र जग्मुः सुबुद्धयः

सर्व देव व सर्व ऋषी, आपल्या गणांसह, आनंदाने परिपूर्ण होऊन, दिव्य कुमारास आणण्यासाठी (आह्वान करण्यासाठी) सुबुद्धीने तेथे गेले।

Verse 10

तत्र गत्वा च ते सर्वे कुमारं सुप्रणम्य च । विज्ञाप्य बहुधाप्येनं प्रार्थनां चक्रुरादरात्

तेथे जाऊन त्या सर्वांनी कुमाराला उत्तम प्रकारे प्रणाम केला. मग वारंवार आदराने निवेदन करून त्यांनी भक्तिभावाने प्रार्थना केली.

Verse 11

देवादिप्रार्थनां तां च शिवाज्ञासंकुलां गुरुः । न मेने स कुमारो हि महाहंकारविह्वलः

देवांची ती प्रार्थना, जी शिवाज्ञेने युक्त होती, त्या गुरूने मान्य केली नाही; कारण महान अहंकाराने व्याकुळ झालेल्या कुमाराने तिची दखलच घेतली नाही.

Verse 12

ततश्च पुनरावृत्य सर्वे ते हि शिवांतिकम् । स्वंस्वं स्थानं गता नत्वा प्राप्य शंकरशासनम्

मग ते सर्व पुन्हा शिवाजवळ परत आले व प्रणाम केला. शंकरांची आज्ञा मिळवून ते आपापल्या स्थानांकडे निघून गेले.

Verse 13

तदा च गिरिजादेवी विरहं पुत्रसंभवम् । शंभुश्च परमं दुःखं प्राप तस्मिन्ननागते

तेव्हा गिरिजादेवी विरहामुळे पुत्रसंभवाची कारणीभूत झाली; आणि त्या काळी, पुत्र अजून न आल्याने, शंभूलाही परम दुःख प्राप्त झाले.

Verse 14

अथो सुदुःखितौ दीनौ लोकाचारकरौ तदा । जग्मतुस्तत्र सुस्नेहात्स्वपुत्रो यत्र संस्थितः

तेव्हा ते दोघे अत्यंत दुःखी व दीन झाले तरी लोकाचार पाळीत, गाढ स्नेहाने प्रेरित होऊन जिथे आपला पुत्र स्थित होता त्या ठिकाणी गेले।

Verse 15

इति श्रीशिवपुराणे चतुर्थ्यां कोटि रुद्रसंहिताया मल्लिकार्जुनद्वितीयज्योतिर्लिंगवर्णनंनाम पंचदशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीशिवपुराणाच्या चतुर्थ कोटिरुद्रसंहितेत ‘मल्लिकार्जुन—द्वितीय ज्योतिर्लिंगवर्णन’ नामक पंधरावा अध्याय समाप्त झाला.

Verse 16

क्रौंचे च पर्वते दूरं गते तस्मिन्स्वपुत्रके । तौ च तत्र समासीनौ ज्यो तीरूपं समाश्रितौ

तो आपल्या पुत्रासह दूर क्रौंच पर्वतावर गेला असता, ते दोघे तेथे आसनस्थ होऊन ज्योतीरूप—शिवतेजाचा आश्रय घेऊन बसले.

Verse 17

पुत्रस्नेहातुरौ तौ वै शिवौ पर्वणिपर्वणि । दर्शनार्थं कुमारस्य स्वपुत्रस्य हि गच्छतः

पुत्रस्नेहाने व्याकुळ झालेले शिव-पार्वती प्रत्येक पर्वणी व उत्सवाला आपल्या कुमाराचे—स्वतःच्या पुत्राचे—दर्शन घेण्यासाठी जात असत.

Verse 18

अमावास्यादिने शंभुस्स्वयं गच्छति तत्र ह । पौर्णमासीदिने तत्र पार्वती गच्छति ध्रुवम्

अमावास्येच्या दिवशी शंभू स्वतः निश्चयाने तेथे जातात; आणि पौर्णिमेच्या दिवशी पार्वती निःसंशय तेथे जाते।

Verse 19

तद्दिनं हि समारभ्य मल्लिकार्जुनसंभवम् । लिंगं चैव शिवस्यैकं प्रसिद्धं भुवनत्रये

त्या दिवसापासून मल्लिकार्जुन-रूपाने प्रकट झालेले भगवान् शिवांचे ते एकमेव लिंग त्रिभुवनात प्रसिद्ध झाले।

Verse 20

तल्लिंगं यः समीक्षेत स सर्वैः किल्बिषैरपि । मुच्यते नात्र सन्देहः सर्वान्कामानवाप्नुयात्

जो त्या शिवलिंगाचे दर्शन करतो तो सर्व पापांपासूनही मुक्त होतो—यात संशय नाही—आणि सर्व इच्छित कामना प्राप्त करतो।

Verse 21

दुःखं च दूरतो याति सुखमात्यंतिकं लभेत् । जननीगर्भसंभूतं कष्टं नाप्नोति वै पुनः

दुःख दूर निघून जाते आणि परम, अखंड सुख प्राप्त होते; पुन्हा मातृगर्भातून जन्म घेण्याचे दुःख (पुनर्जन्मबंधन) भोगावे लागत नाही।

Verse 22

धनधान्यसमृद्धिश्च प्रतिष्ठारोग्यमेव च । अभीष्टफलसिद्धिश्च जायते नात्र संशयः

धन-धान्याची समृद्धी, प्रतिष्ठा आणि आरोग्य प्राप्त होते; तसेच इच्छित फळाची सिद्धी होते—यात संशय नाही।

Verse 23

ज्योतिर्लिंगं द्वितीयं च प्रोक्तं मल्लिकसंज्ञितम् । दर्शनात्सर्वसुखदं कथितं लोकहेतवे

द्वितीय ज्योतिर्लिंग ‘मल्लिका’ या नावाने सांगितले आहे; त्याचे केवळ दर्शन सर्वसुखदायी—लोकहितासाठी हे कथन केले आहे।