
Sukta 5.86
Atri (Ātreya) (Indrāgnī hymns in Maṇḍala 5 are within Atri collection)
Indra-Agni (dual deity)
Gāyatrī (3 pādas of 8 syllables; typical for compact dual-invocations)
हे संक्षिप्त इंद्राग्नी सूक्त इंद्र आणि अग्नी यांना एकत्र आवाहन करते—बळ आणि धर्म्य कृतीच्या स्पर्धांत मर्त्याला आधार देणाऱ्या युग्म शक्ती म्हणून. ते अंतर्गत व बाह्य अडथळे भेदून टाकावेत, गतीच्या “रथांना” योग्य मार्गदर्शन करावे, आणि विधिपूर्वक अर्पिलेल्या हविर्भागामुळे गायकांसाठी व्यापक कीर्ती, संपत्ती व पोषण देणारे टिकाऊ अन्न स्थापन करावे, अशी प्रार्थना आहे.
Mantra 1
इन्द्राग्नी यमवथ उभा वाजेषु मर्त्यम् । दृळ्हा चित्स प्र भेदति द्युम्ना वाणीरिव त्रितः ॥
हे इंद्र–अग्नी! बलसमृद्धींमध्ये (वाजेषु) ज्याला तुम्ही दोघेही आधार देता, तो मर्त्य दृढपणे स्थिर असलेलेही फोडून टाकतो—जसा त्रित (Trita) तेजस्वी वाणी प्रकट करतो.
Mantra 2
या पृतनासु दुष्टरा या वाजेषु श्रवाय्या । या पञ्च चर्षणीरभीन्द्राग्नी ता हवामहे ॥
जी शक्ती रणांत दुस्तर आहे, जी बलसमृद्धींमध्ये (वाजेषु) श्रवणीय कीर्ती देते, जी पाच जनांना (पञ्च चर्षणीः) समोर उभी राहून उन्नत करते—त्या इंद्रा–अग्नीला आम्ही आवाहन करतो.
Mantra 3
तयोरिदमवच्छवस्तिग्मा दिद्युन्मघोनोः । प्रति द्रुणा गभस्त्योर्गवां वृत्रघ्न एषते ॥
त्या दोघांचेच हे बळ महाशक्तिमान आहे; दानशीलांचे (मघोनोः) विद्युत्-तेज तीक्ष्ण चमकते. त्यांच्या हस्तांत ते लाकडी कुंपणाकडे (द्रुणा) झेपावते; वृत्रघ्न शक्ती गायींकडे—प्रकाशाकडे—आकांक्षेने धाव घेते.
Mantra 4
ता वामेषे रथानामिन्द्राग्नी हवामहे । पती तुरस्य राधसो विद्वांसा गिर्वणस्तमा ॥
हे इंद्र–अग्नी! रथांचे अग्रणी, गतीचे नायक—आम्ही तुम्हा दोघांना हाक देतो. त्वरित राधस (समृद्धी)चे पती, विद्वान, गिर्वणस्तम (स्तुती-वाणी सर्वाधिक स्वीकारणारे) तुम्ही—या; आमच्या यात्रेचे शासन करा, जेणेकरून आमचे कर्म ऋताच्या बळाने पुढे जाईल आणि तुम्ही देत असलेली परिपूर्णता प्राप्त होईल.
Mantra 5
ता वृधन्तावनु द्यून्मर्ताय देवावदभा । अर्हन्ता चित्पुरो दधेंऽशेव देवावर्वते ॥
ते दोन्ही देव आपल्या सामर्थ्यात वाढत, दिवसेंदिवस मर्त्यासाठी पुढे सरकतात; अछेद्य असे ते त्याच्या पुढे प्राप्तीचे अग्र-मोर्चे उभे करतात—जणू आपल्या न्याय्य अंशाप्रमाणे—जेणेकरून यात्रेचा अश्व, म्हणजेच जीवन-प्राण, पुढे जाईल.
Mantra 6
एवेन्द्राग्निभ्यामहावि हव्यं शूष्यं घृतं न पूतमद्रिभिः । ता सूरिषु श्रवो बृहद्रयिं गृणत्सु दिधृतमिषं गृणत्सु दिधृतम् ॥
अशा रीतीने इंद्र–अग्नींसाठी हवि ओतले गेले आहे—अद्रि (दाब-पाषाण)ांनी शुद्ध केलेल्या घृतासारखे, परिपक्व होणारे सामर्थ्य। ते दोघे सूरीषु (प्रकाशित नेते) यांच्यात महान् श्रवस् (यश) आणि रयि (समृद्धी) स्थापन करो; आणि जे गातात त्यांच्यात पोषणाची इष (प्रेरक आवेग) धारण करो—गाणाऱ्यांत ती धारण करो.
They are a paired deity: Indra represents victorious force that overcomes obstacles, and Agni is the sacrificial fire who carries the offering. Together they unite victory and sacrificial effectiveness for the worshipper.
It refers to overcoming strong resistances—outer difficulties and inner blocks. With Indra-Agni’s support, the doer gains the power to break through and bring forth a bright, effective word and action.
It asks for guidance in movement and action, protection and victory, and also lasting results: wide fame (śravas), wealth/plenitude (rayi), and sustaining nourishment/impulsion (iṣ) for the singers and patrons.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.