Rig Veda 5.8.2 — Mandala 5, Sukta 8, Mantra 2

Sukta 5.8

Rishi: Atri (Ātreya tradition) (traditional ascription for RV 5.8)

Devata: Agni

Chandas: Jagati (likely; verify by syllable count in critical edition)

Samhita Patha (Devanagari)

त्वामग्ने अतिथिं पूर्व्यं विशः शोचिष्केशं गृहपतिं नि षेदिरे । बृहत्केतुं पुरुरूपं धनस्पृतं सुशर्माणं स्ववसं जरद्विषम् ॥

Transliteration

tvā́m agne átithiṃ pū́rvyaṃ víśaḥ śocíṣ-keśaṃ gṛhá-patiṃ ní ṣedire | bṛhát-ketuṃ puru-rū́paṃ dhana-spṛ́taṃ su-śármāṇaṃ su-vávasaṃ jarad-víṣam ||

Translation

हे अग्ने! तुला—प्राचीन अतिथीला—जनांनी गृहात बसविले आहे; शोचिष्केश (ज्वाला-केश) गृहपती म्हणून. तू बृहत्केतु (प्रकाश-ध्वजा) असलेला, बहुरूपी, धनस्पृत् (संपत्तीला स्पर्श करणारा), सुशर्मा (उत्तम आश्रय) देणारा, स्ववस् (उदार दाता) आणि जरद्विष् (जीर्ण विष/दोष भक्षण करणारा) आहेस.

Word by Word

• त्वाम्: you (as object)
• त्वाम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• अतिथिम्: guest
• अतिथिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अतिथि (प्रातिपदिक)

• पूर्व्यम्: ancient; of old
• पूर्व्यम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: पूर्व्य (प्रातिपदिक; पूर्व + य)

• विशः: the clans/settlements (the people)
• विशः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: विश् (प्रातिपदिक)

• शोचिष्केशम्: flame-haired; with blazing hair
• शोचिष्केशम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: शोचिष्केश (समास-प्रातिपदिक; शोचिस् + केश)

• गृहपतिम्: lord of the house; householder
• गृहपतिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: गृहपति (समास-प्रातिपदिक; गृह + पति)

• नि: down; in; (prefix)
• नि: —
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/निपात)

• षेदिरे: they have sat down; they seated (him)
• षेदिरे: —
• Type: Verb
• Root: षद् (धातु; वैदिके ‘षद्’ = ‘सद्’ उपवेशनार्थः)

• बृहत्केतुम्: having lofty/brilliant banner; of great radiance
• बृहत्केतुम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: बृहत्केतु (समास-प्रातिपदिक; बृहत् + केतु)

• पुरुरूपम्: many-formed
• पुरुरूपम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: पुरुरूप (समास-प्रातिपदिक; पुरु + रूप)

• धनस्पृतम्: winning/attaining wealth; wealth-bestowing
• धनस्पृतम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: धनस्पृत् (समास-प्रातिपदिक; धन + स्पृत् < √स्पृश्/स्पृ ‘to touch, win’ वैदिके ‘स्पृत्’ = ‘प्राप्त/स्पर्शक’)

• सुशर्माणम्: of good shelter/protection
• सुशर्माणम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सुशर्मन् (समास-प्रातिपदिक; सु + शर्मन्)

• स्ववसम्: self-powerful; possessing good wealth/strength
• स्ववसम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: स्ववस् (समास-प्रातिपदिक; स्व + वस् ‘good, wealth/power’)

• जरद्विषम्: hating old age; warding off senility
• जरद्विषम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: जरद्विष् (समास-प्रातिपदिक; जरत्/जरद् ‘old age’ + द्विष् ‘hating’)