Rig Veda Sukta 4
Mandala 5Sukta 49 Mantras

Sukta 4

Sukta 5.4

Rishi

Atri (Ātreya tradition) (traditional ascription for RV 5.4)

Devata

Agni

Chandas

Trishtubh (probable; needs metrical verification)

आत्रेय परंपरेतील हा सूक्त अग्नीची स्तुती करतो—त्यांना वसुपती (धनांचा स्वामी) आणि यज्ञावर अधिराज्य करणारी राजसत्ता म्हणून, ज्यांचे अध्वरात आनंदाने आवाहन केले जाते. यात प्रार्थना आहे की अग्नी वाज (विजयी ऊर्जा व समृद्धी) अधिक प्रबळ करो, मानवांच्या संघर्षांत विजय सुनिश्चित करो, आणि उपासकात ‘सुखद लोक-स्थान’ (स्योन लोक) तसेच व्यापक ऐश्वर्य—पुत्र, बळ, गो-धन आणि कल्याण—स्थापित करो.

Mantras

Mantra 1

त्वामग्ने वसुपतिं वसूनामभि प्र मन्दे अध्वरेषु राजन् । त्वया वाजं वाजयन्तो जयेमाभि ष्याम पृत्सुतीर्मर्त्यानाम् ॥

हे अग्ने, वसूंंचा स्वामी, हे राजन्, अध्वर-यज्ञांत मी आनंदाने तुझे आवाहन करतो. तुझ्यामुळे, वाज (बल-समृद्धी) वाढवीत आम्ही विजय मिळवू; मर्त्यांच्या रणदडपणांत आम्ही अधिजयी होऊ.

Mantra 4

जुषस्वाग्न इळया सजोषा यतमानो रश्मिभिः सूर्यस्य । जुषस्व नः समिधं जातवेद आ च देवान्हविरद्याय वक्षि ॥

हे अग्ने, इळेसह एकरूप होऊन स्वीकार कर—सूर्याच्या रश्मींनी यत्नशील होत. हे जातवेद, आमची समिधा स्वीकार कर; आणि आज हविर्भक्षणासाठी देवांना येथे, आमच्या कर्मात, घेऊन ये.

Mantra 5

जुष्टो दमूना अतिथिर्दुरोण इमं नो यज्ञमुप याहि विद्वान् । विश्वा अग्ने अभियुजो विहत्या शत्रूयतामा भरा भोजनानि ॥

हे अग्ने! गृहात वास करणारा, तृप्त, सर्वज्ञ अतिथी होऊन—या आमच्या यज्ञाजवळ ये. जे शत्रुत्वाने आम्हांवर तुटून पडतात, त्यांना परास्त करून आमच्यासाठी भोग्य अन्न-रस, पोषण आणि समृद्धी घेऊन ये.

Mantra 6

वधेन दस्युं प्र हि चातयस्व वयः कृण्वानस्तन्वे स्वायै । पिपर्षि यत्सहसस्पुत्र देवान्त्सो अग्ने पाहि नृतम वाजे अस्मान् ॥

तुझ्या वधबलाने दस्युला—जो अंतरीही अडथळा होऊन उभा राहतो—हाकलून दे व चुरडून टाक; आमच्या स्वदेहधारणेसाठी विस्तीर्ण अवकाश व मुक्त गती निर्माण कर. हे सहसपुत्रा! तू देवांना धारण करतोस, म्हणून हे अग्ने—नरश्रेष्ठ नेता—बलसमृद्धीत आमचे रक्षण कर.

Mantra 7

वयं ते अग्न उक्थैर्विधेम वयं हव्यैः पावक भद्रशोचे । अस्मे रयिं विश्ववारं समिन्वास्मे विश्वानि द्रविणानि धेहि ॥

हे अग्ने! आम्ही उक्थांनी तुझी उपासना करतो; हे पावक, शुभज्योतीधारा! आम्ही हविर्भागांनी तुझी सेवा करतो. आमच्यात सर्वार्थाने वांछनीय रयि वाढव; आमच्यात सत्याची सर्व द्रविणे—सर्व संपत्ती—स्थापित कर.

Mantra 8

अस्माकमग्ने अध्वरं जुषस्व सहसः सूनो त्रिषधस्थ हव्यम् । वयं देवेषु सुकृतः स्याम शर्मणा नस्त्रिवरूथेन पाहि ॥

हे अग्ने, आमचा अध्वर (यज्ञमार्ग) स्वीकार कर; हे सहसः-सूनो, त्रिषधस्थ (त्रिधाम-आसीन), हे हव्य (हविर्द्रव्य) ग्रहण कर. देवांमध्ये आम्ही सुकृत (सत्कर्म करणारे) होवो; तुझ्या शर्म (शांती/आश्रय) ने आणि तुझ्या त्रिवरूथ (त्रिविध रक्षक आवरण) ने आमचे रक्षण कर.

Mantra 9

विश्वानि नो दुर्गहा जातवेदः सिन्धुं न नावा दुरिताति पर्षि । अग्ने अत्रिवन्नमसा गृणानोऽस्माकं बोध्यविता तनूनाम् ॥

हे जातवेद, आमची सर्व दुर्गह (कठीण) वाट—जशी नाव सिंधू पार नेते—तशी आम्हाला दुरित (विपत्ती/दुःख) ओलांडून ने. हे अग्ने, अत्रिप्रमाणे नमस्काराने स्तुत होत, आमच्या तनूनाम् (देहधारकांच्या) अविता (रक्षक) म्हणून जागृत हो.

Mantra 10

यस्त्वा हृदा कीरिणा मन्यमानोऽमर्त्यं मर्त्यो जोहवीमि । जातवेदो यशो अस्मासु धेहि प्रजाभिरग्ने अमृतत्वमश्याम् ॥

जो मर्त्य हृदयाने आणि कीरि (गान-वाणी) ने तुला अमर्त्य मानून हाक देतो—त्या मर्त्याच्या वतीने मी तुला जोहवीमि (आह्वान करतो). हे जातवेद, आमच्यात यशस् (तेज/कीर्ती) धारण कर; आणि हे अग्ने, प्रजाभिः (संतति-शक्तींनी युक्त होऊन) आम्ही अमृतत्व प्राप्त करो.

Mantra 11

यस्मै त्वं सुकृते जातवेद उ लोकमग्ने कृणवः स्योनम् । अश्विनं स पुत्रिणं वीरवन्तं गोमन्तं रयिं नशते स्वस्ति ॥

ज्याच्यासाठी, हे जातवेदस् अग्ने, तू सुकृत (पुण्यकर्मी) असल्यामुळे सुखद, सुरक्षित लोक-आश्रय निर्माण करतोस—तो स्वस्तीत अश्विन-तुल्य वेग, पुत्र-समृद्धी, वीर-बल, गो-समृद्धी आणि रयि (समृद्धी) प्राप्त करतो.

Frequently Asked Questions

It praises Agni as the ruling power of sacrifice and asks him to bring victory-energy (vāja), prosperity (rayi), and protection, so the worshipper can thrive with well-being (svasti).

“Vasupati” means “lord of treasures.” The hymn treats Agni as the power that governs and distributes riches—both material wealth and inner strength—through the sacrificial order.

It means a pleasant, secure “space” or “world-room.” The idea is that Agni establishes a safe and auspicious condition of life for the person who performs good actions and worships rightly.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App