Rig Veda 5.38.2 — Mandala 5, Sukta 38, Mantra 2

Sukta 5.38

Devata: Indra

Chandas: Gayatri (probable; requires metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

यदीमिन्द्र श्रवाय्यमिषं शविष्ठ दधिषे । पप्रथे दीर्घश्रुत्तमं हिरण्यवर्ण दुष्टरम् ॥

Transliteration

yád īm indra śravā́yyam íṣaṃ śaviṣṭha dadhíṣe | papráthe dīrgha-śrút-tamaṃ híraṇya-varṇa dúṣṭaram ||

Translation

जेव्हा, हे इंद्रा, हे शविष्ठा (अत्यंत बलवान), तू ते श्रवाय्य (ऐकण्यास योग्य) इषम् (प्रेरक शक्ती/बल) स्थापन करतोस, तेव्हा तू दीर्घश्रुत्तम—सर्वात दूर व सर्वात दीर्घ श्रवणापर्यंत—विस्तारतोस; हे हिरण्यवर्णा, शत्रुबलांसाठी दुस्तर (ओलांडणे अशक्य) होतोस.

Word by Word

• यद्: when/if
• यद्: —
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (यद्-प्रातिपदिक/सर्वनाम)

• ईम्: then/indeed (emphatic particle)
• ईम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: ईम् (निपात)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• श्रवाय्यम्: fame-worthy, to be celebrated
• श्रवाय्यम्: कर्म (विशेष्य-विशेषणभावेन)
• Type: Adjective
• Root: श्रवाय्य (श्रवस् + अय्य; ‘श्रवणीय/कीर्तनीय’)

• इषम्: refreshment; nourishment; strength
• इषम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: इष्/इषा (प्रातिपदिक) ‘बल/पोषण/आहार-रस’

• शविष्ठ: O most mighty
• शविष्ठ: सम्बोधन
• Type: Adjective
• Root: शविष्ठ (शवस्-तम/इष्ठ; अतिशयार्थक)

• दधिषे: you place/you bestow
• दधिषे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धातु) ‘धारणे/स्थापने’

• पप्रथे: you have spread out; you have expanded
• पप्रथे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: प्र-थॄ/थृ (धातु) ‘विस्तारे’

• दीर्घश्रुत्तमम्: most long-renowned; of widest fame
• दीर्घश्रुत्तमम्: कर्म (विशेष्य-विशेषणभावेन)
• Type: Adjective
• Root: दीर्घ-श्रुत्तम (समास; दीर्घ + श्रुत + तम)

• हिरण्यवर्ण: O golden-hued
• हिरण्यवर्ण: सम्बोधन
• Type: Adjective
• Root: हिरण्य-वर्ण (समास)

• दुष्टरम्: hard to overcome; irresistible
• दुष्टरम्: कर्म (विशेष्य-विशेषणभावेन)
• Type: Adjective
• Root: दुष्टर (दुर् + √तॄ/तॄ ‘तरणे’ → ‘अतितरितुं कठिन’)