Rig Veda 4.6.8: Mandala 4, Sukta 6, Mantra 8

Sukta 4.6

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable; verify in critical edition)

Samhita Patha (Devanagari)

द्विर्यं पञ्च जीजनन्त्संवसानाः स्वसारो अग्निं मानुषीषु विक्षु । उषर्बुधमथर्यो न दन्तं शुक्रं स्वासं परशुं न तिग्मम् ॥

Transliteration

dvír yaṃ páñca jī́janan saṃ-vásānāḥ svásāro agníṃ mā́nuṣīṣu víkṣu | uṣár-búdham atharyó ná dántaṃ śukráṃ sv-ā́saṃ paraśúṃ ná tigmáṃ ||

Translation

एकाच संमतीने आवृत त्या पाच भगिनी—दोनदा—मानवी कुळांच्या वस्तींत अग्नीला जन्म देतात. तो उषेसह जागणारा; अथर्वणाच्या दातासारखा दीप्त, सु-मुख (स्वास), आणि तीक्ष्ण धार असलेल्या परशु (कुऱ्हाड) प्रमाणे प्रखर आहे.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• द्विः: twice
• द्विः: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: द्वि (संख्या-प्रातिपदिक) / द्विस् (अव्यय-रूप)

• यम्: whom / which
• यम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पञ्च: five
• पञ्च: Viśeṣaṇa (संख्याविशेषण)
• Type: Numeral
• Root: पञ्चन् (संख्या-प्रातिपदिक)

• जीजनन्: (they) generated / produced
• जीजनन्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √जन् (जनँ प्रादुर्भावे) [causative/intensive stem: जीजन-]

• संवसानाः: clad together / wearing (garments)
• संवसानाः: Kartā (जीजनन्-क्रियायाः कर्तृविशेषणम्)
• Type: Adjective/Participle
• Root: सम् + √वस् (वसँ आच्छादने) → संवसाना (कृदन्त)

• स्वसारः: sisters
• स्वसारः: Kartā
• Type: Noun
• Root: स्वसृ (प्रातिपदिक)

• अग्निम्: Agni (fire)
• अग्निम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• मानुषीषु: among human (women) / in human (dwellings)
• मानुषीषु: Adhikaraṇa
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: मानुषी (प्रातिपदिक; ‘human (f.)’)

• विक्षु: in the settlements / among the clans
• विक्षु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: विश् (प्रातिपदिक; ‘clan, settlement’)

• उषर्बुधम्: dawn-awaking / early-awake
• उषर्बुधम्: Karma (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: उषर्बुध (प्रातिपदिक; उषर् + बुध ‘dawn-awake/early-awaking’)

• अथर्यः: the Atharvan (priest)
• अथर्यः: Kartā (उपमान-कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: अथर्वन्/अथर्य (प्रातिपदिक; ‘Atharvan priest’)

• न: like
• न: Adverbial (उपमान-सूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• दन्तम्: tooth
• दन्तम्: Karma (उपमान-पद)
• Type: Noun
• Root: दन्त (प्रातिपदिक; ‘tooth’)

• शुक्रम्: bright, shining
• शुक्रम्: Karma (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: शुक्र (प्रातिपदिक)

• स्वासम्: own / with (its) own breath (epithet)
• स्वासम्: Karma (विशेषण/उपमानाङ्ग)
• Type: Adjective/Noun (contextual epithet)
• Root: स्वास (प्रातिपदिक; ‘breath/one’s own mouth/one’s own’)

• परशुम्: axe
• परशुम्: Karma (उपमान-पद)
• Type: Noun
• Root: परशु (प्रातिपदिक)

• न: like
• न: Adverbial (उपमान-सूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• तिग्मम्: sharp, keen
• तिग्मम्: Karma (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: तिग्म (प्रातिपदिक)