Rig Veda Sukta 22
Mandala 4Sukta 2211 Mantras

Sukta 22

Sukta 4.22

Rishi

Vāmadeva Gautama

Devata

Indra

Chandas

Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)

वामदेवाचे हे सूक्त इंद्राची स्तुती करते—तो असा महाबली सिद्धिकर्ता आहे की जो प्रार्थना, सोम आणि स्तोत्र स्वीकारून उपासकाचे अभिष्ट उद्देश सामर्थ्याने पूर्ण करतो. यात इंद्राच्या ओसंडून वाहणाऱ्या वीर्यशक्तीचे आणि विश्व-व्यवस्था घडविणाऱ्या बळाचे स्मरण आहे—वृषभाच्या थनातून दुधाच्या धारांसारखी समृद्धी उधळणे आणि नद्यांना पुढे प्रवाहित करणे—आणि इंद्राच्या कृपेने कवीची प्रेरणा व कार्यसामर्थ्य नद्यांसारखे फुगून वाढो अशी याचना आहे.

Mantras

Mantra 1

यन्न इन्द्रो जुजुषे यच्च वष्टि तन्नो महान्करति शुष्म्या चित् । ब्रह्म स्तोमं मघवा सोममुक्था यो अश्मानं शवसा बिभ्रदेति ॥

इंद्र आमच्याकडून जे स्वीकारतो आणि जे तो इच्छितो—ते महान् तो आमच्यासाठी सिद्ध करतो, आपल्या शुष्म (उग्र वेग-शक्ती) नेही. तो मगवा (दानशील) ब्रह्म, स्तोम, सोम, उक्थ—हे सर्व धारण करतो; तोच जो बळाने अश्मान (दाब-पत्थर) उचलून पुढे जातो.

Mantra 2

वृषा वृषन्धिं चतुरश्रिमस्यन्नुग्रो बाहुभ्यां नृतमः शचीवान् । श्रिये परुष्णीमुषमाण ऊर्णां यस्याः पर्वाणि सख्याय विव्ये ॥

वृषभ—चार-धार, दृढ-संधि (अस्त्र) फेकणारा; उग्र, नृतम (अतिवीर), शचीवान्—भुजाबळाने परिपूर्ण। तो श्री (तेज/समृद्धी) साठी परुष्णी (बहुधारा नदी) ला लोकरासारखे पांघरतो; जिची पर्वे (सांधे) त्याने सख्यासाठी विणून ठेवली आहेत.

Mantra 3

यो देवो देवतमो जायमानो महो वाजेभिर्महद्भिश्च शुष्मैः । दधानो वज्रं बाह्वोरुशन्तं द्याममेन रेजयत्प्र भूम ॥

जो देव जन्मताच देवांमध्ये परम देवतुल्य आहे—महान् बलसमृद्धी व प्रचंड शुष्म (पराक्रम) यांनी महान—तो आपल्या बाहूंमध्ये अभिलषित वज्र धारण करून द्यौ (आकाश) कंपित करतो आणि भूमीला उचंबळून पुढे उसळवितो.

Mantra 4

विश्वा रोधांसि प्रवतश्च पूर्वीर्द्यौॠष्वाज्जनिमन्रेजत क्षाः । आ मातरा भरति शुष्म्या गोर्नृवत्परिज्मन्नोनुवन्त वाताः ॥

सर्व अडथळे आणि प्राचीन उतार—उच्च जन्मस्थानापासून द्यौ (आकाश) थरथरला, आणि क्षा (पृथ्वी)ही। तो शुष्मयुक्त प्रकाशासह त्या दोन मातांना पुढे आणतो; मनुष्याप्रमाणे परिभ्रमण करणारे वारे पुढे ढकलत नेतात.

Mantra 5

ता तू त इन्द्र महतो महानि विश्वेष्वित्सवनेषु प्रवाच्या । यच्छूर धृष्णो धृषता दधृष्वानहिं वज्रेण शवसाविवेषीः ॥

हे इंद्रा, हीच तुझी—महानाची—महान कर्मे आहेत, जी प्रत्येक सवनात (सोमपेषणात) उच्चारण्यास योग्य आहेत। कारण हे शूर, धृष्णु—धृषता बलाने धिटाईने धाडसी, सर्वथा निर्भय—तू आपल्या पराक्रमाने वज्राने अहि (सर्प)ला घाव घालून ठार केलेस.

Mantra 6

ता तू ते सत्या तुविनृम्ण विश्वा प्र धेनवः सिस्रते वृष्ण ऊध्नः । अधा ह त्वद्वृषमणो भियानाः प्र सिन्धवो जवसा चक्रमन्त ॥

हीच तुझी सत्य, महापुरुषार्थाने परिपूर्ण अशी पराक्रमशक्ती आहे; वृषभाच्या ऊधातून सर्व धेनू धारांसारख्या वाहू लागतात. मग तुझ्या उग्र वेगवान बळाने प्रेरित होऊन नद्या देखील, जणू तुझ्या भयाने, झपाट्याने पुढे धाव घेतात.

Mantra 7

अत्राह ते हरिवस्ता उ देवीरवोभिरिन्द्र स्तवन्त स्वसारः । यत्सीमनु प्र मुचो बद्बधाना दीर्घामनु प्रसितिं स्यन्दयध्यै ॥

इथे, हरिवान् (हरी-युक्त) स्वामी! हे इंद्रा, दिव्य भगिनी (नद्या) आपल्या सहाय्यांसह तुझे स्तवन करतात—जेव्हा तू त्याच्या मागोमाग जाऊन बांधलेल्याला मुक्त करतोस, तेव्हा दीर्घ पसरलेली प्रवाहधारा वाहू लागते.

Mantra 8

पिपीळे अंशुर्मद्यो न सिन्धुरा त्वा शमी शशमानस्य शक्तिः । अस्मद्र्यक्छुशुचानस्य यम्या आशुर्न रश्मिं तुव्योजसं गोः ॥

सोम-अंशु मदिरा-नदीसारखा परिपूर्ण होऊन फुलला आहे; तो तुझ्याकडे येतो—ही यत्नाने साधना करणाऱ्या साधकाची शक्ती आहे. आणि तो आमच्याकडे ज्वलंत तेजाच्या युग्मनाला ओढून आणतो—महाबलवान् गायीच्या वेगवान रश्मीसारखा.

Mantra 9

अस्मे वर्षिष्ठा कृणुहि ज्येष्ठा नृम्णानि सत्रा सहुरे सहांसि । अस्मभ्यं वृत्रा सुहनानि रन्धि जहि वधर्वनुषो मर्त्यस्य ॥

आमच्यात तुझ्या अतिवर्षिणी, तुझ्या ज्येष्ठ शक्ती प्रस्थापित कर—सतत संग्रामात जिंकणारी वीर-शक्ती. हे वृत्रहन्, आमच्यासाठी शुभ-वधांची व्यवस्था कर; घाव घालू पाहणाऱ्या मर्त्याचे वध-शस्त्र ठेचून पाड.

Mantra 10

अस्माकमित्सु शृणुहि त्वमिन्द्रास्मभ्यं चित्राँ उप माहि वाजान् । अस्मभ्यं विश्वा इषणः पुरंधीरस्माकं सु मघवन्बोधि गोदाः ॥

हे इंद्रा, फक्त आमचेच ऐक; चित्रवर्ण, बहुविध वाज-समृद्धी आमच्याजवळ आण. आमच्यासाठी सर्व प्रेरणा आणि पुरंधी (पूर्णता) प्रवर्तित कर; हे मघवन्, आमच्यासाठी गोदाः—प्रकाश (गौ) देणारा—जागृत हो.

Mantra 11

नू ष्टुत इन्द्र नू गृणान इषं जरित्रे नद्यो न पीपेः । अकारि ते हरिवो ब्रह्म नव्यं धिया स्याम रथ्यः सदासाः ॥

आता स्तुत, हे इंद्रा—आता गान केलेला—तू स्तोत्यामध्ये इष (प्रेरक वेग) नद्यांप्रमाणे फुगव. हे हरिवः, तुझ्यासाठी नव्य ब्रह्म (नव-रचित स्तुति-वचन) घडविले आहे; धिया (दृष्टी)ने आम्ही सदा रथ्य—रथमार्गास योग्य—सदासाः (नित्य सहचर) होऊ.

Frequently Asked Questions

It praises Indra as the mighty power who accepts the worshipper’s prayer and Soma and then makes results happen—releasing abundance and driving the world’s energies into motion.

These are Vedic images for “flow” and abundance: Indra’s strength makes nourishment stream forth and makes the rivers surge, symbolizing the removal of blockage and the return of prosperity.

It means the poet fashions a fresh, inspired formulation of sacred speech—an original hymn/insight—so that Indra is invoked more effectively and the praiser’s inspiration grows strong.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App