Rig Veda 4.1.19: Mandala 4, Sukta 1, Mantra 19

Sukta 4.1

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

अच्छा वोचेय शुशुचानमग्निं होतारं विश्वभरसं यजिष्ठम् । शुच्यूधो अतृणन्न गवामन्धो न पूतं परिषिक्तमंशोः ॥

Transliteration

ácchā voceya śuśucā́nam agníṃ hótāraṃ viśvá-bharasaṃ yájiṣṭham | śucy-ū́dho atṛṇan ná gavā́m ándho ná pūtáṃ pári-siktam aṃśóḥ ||

Translation

मी त्या शुचिज्वल, निर्मळ तेजाने प्रज्वलित अग्नीचे स्तवन करीन—तो होता आहे, सर्वभारवाहक आहे आणि यज्ञासाठी सर्वाधिक योग्य आहे. त्याने उज्ज्वल ऊधर भरून टाकले आहे—जणू गायींचे दूध; जणू सर्वत्र परिषिक्त केलेला, शुद्ध केलेला सोमरस।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अच्छा: towards, unto
• अच्छा: Adhikaraṇa (गत्यर्थ-निर्देशः) / उपसर्गार्थ
• Type: Indeclinable
• Root: अञ्च् (अञ्चति) / प्रातिपदिक: अच्छā (अव्यय)

• वोचेय: may I speak / I would utter
• वोचेय: Kartā (अहं) अप्रकटः
• Type: Verb
• Root: वच् (वचति)

• शुशुचानम्: blazing, brightly shining
• शुशुचानम्: Karma (अग्निम् विशेषयति)
• Type: Adjective (participle)
• Root: शुच् (शोचति/शुच्यति) → शुशुचान (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• अग्निम्: Agni (fire-god)
• अग्निम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• होतारम्: the Hotṛ-priest, invoker
• होतारम्: Karma (अग्निम् apposition)
• Type: Noun
• Root: होतृ (प्रातिपदिक; √हु ‘to sacrifice’)

• विश्वभरसम्: all-supporting / bearing all
• विश्वभरसम्: Karma (अग्निम् विशेषयति)
• Type: Adjective
• Root: विश्व-भरस् (प्रातिपदिक; विश्व ‘all’ + भरस् ‘bearing/supporting’)

• यजिष्ठम्: most worthy of worship / best at sacrifice
• यजिष्ठम्: Karma (अग्निम् विशेषयति)
• Type: Adjective (superlative)
• Root: यजिष्ठ (प्रातिपदिक; यज्य ‘to worship/sacrifice’ से श्रेष्ठतम-भावः)

• शुच्यूधः: he of bright udders (i.e., the cow/stream of milk; epithet)
• शुच्यूधः: Kartā
• Type: Noun (bahuvrīhi/compound used as epithet)
• Root: शुचि-ऊधस् (प्रातिपदिक; शुचि ‘bright/pure’ + ऊधस् ‘udder’)

• अतृणन्: they pierced/overcame; they pressed forth
• अतृणन्: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तृ (तृणाति ‘to pierce/overcome’; aorist stem अतृण-)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• गवाम्: of the cows
• गवाम्: Sambandha (अन्धः/ऊधः-सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• अन्धः: the soma-juice / pressed draught
• अन्धः: Karma/Upameya (उपमान-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: अन्धस् (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• पूतम्: purified
• पूतम्: Karma (अन्धः विशेषयति)
• Type: Adjective (past participle)
• Root: पूत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पू ‘to purify’)

• परिषिक्तम्: sprinkled around / poured over
• परिषिक्तम्: Karma (अन्धः विशेषयति)
• Type: Adjective (past participle)
• Root: परि-√सिच् (सिञ्चति) → परिषिक्त (क्त)

• अंशोः: of the soma-stalk
• अंशोः: Sambandha (परिषिक्तम्—कस्य?)
• Type: Noun
• Root: अंशु (प्रातिपदिक; सोम-लता/डण्डः)