Rig Veda 3.29.3 — Mandala 3, Sukta 29, Mantra 3
Sukta 3.29
Rishi: Viśvāmitra Gāthina (family attribution)
Devata: Agni (born by manthana; also linked with Iḷā)
Chandas: Tr̥ṣṭubh (likely)
Samhita Patha (Devanagari)
उत्तानायामव भरा चिकित्वान्त्सद्यः प्रवीता वृषणं जजान । अरुषस्तूपो रुशदस्य पाज इळायास्पुत्रो वयुनेऽजनिष्ट ॥
Transliteration
uttānā́yām áva bharā cikitvā́n tsadyaḥ pravī́tā vṛ́ṣaṇaṃ jajāna | aruṣá-stūpo rúśad asya pā́ja íḷāyāḥ putró vayúne 'janiṣṭa ||
Translation
उत्तान (खालील) अरणी-लाकडावर ते खाली आणा—हे जाणकारा; प्रेरित मंथनाने तत्क्षणी बलवान वृषभ (अग्नी) जन्माला येतो. अरुण-शिखाधारी, ज्याचा तेज झळाळते—इळेचा पुत्र, यज्ञाच्या गूढ वयुनाने जन्मतो.
Word by Word
उत्तानायाम्in/at the outstretched (position)
उत्तानायाम्:
अधिकारण
TypeNoun/Adjective (used substantively)
Rootउत्तान (प्रातिपदिक) < उत्-तन्
अवdown; forth
अव:
—
TypeIndeclinable
Rootअव (उपसर्ग/निपात)
भरbear/bring!
भर:
—
TypeVerb
Root√भृ
चिकित्वान्the wise/knowing one
चिकित्वान्:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचिकित्वस्/चिकित्वन् (प्रातिपदिक; √चित् ‘to perceive/know’ का परिपूर्ण/परस्मैपदी परिप्रयोग)
सद्यःimmediately
सद्यः:
—
TypeIndeclinable
Rootसद्यः
प्रवीताःwell-impelled/led forth
प्रवीताः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective (past passive participle)
Rootप्र-√वी (या √वय्/√वी ‘to weave/lead/drive’ से; ‘प्रवीत’ = ‘well-led/impelled’)
वृषणम्the bull; the vigorous one
वृषणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवृषन् (प्रातिपदिक)
जजानhas begotten/produced
जजान:
—
TypeVerb
Root√जन्
अरुषःruddy; tawny
अरुषः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअरुष (प्रातिपदिक)
तूपःa tuft/crest; (ritual) plume
तूपः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootतूप (प्रातिपदिक; वैदिक)
रुशत्shining; bright
रुशत्:
—
TypeAdjective (present participial stem used adjectivally)
Rootरुशत् (प्रातिपदिक; √रुश्/√रुच् ‘to shine’)
अस्यof him/this
अस्य:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पाजःstrength; splendor
पाजः:
कर्तृ/विषय (नामपद)
TypeNoun
Rootपाजस् (प्रातिपदिक; वैदिक)
इळायाःof Iḷā (Idā)
इळायाः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootइळा (प्रातिपदिक)
पुत्रःson
पुत्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
वयुनेin (ritual) skill/wise order
वयुने:
अधिकारण
TypeNoun
Rootवयुन (प्रातिपदिक)
अजनिष्टwas born; came into being
अजनिष्ट:
—
TypeVerb
Root√जन्
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.