Rig Veda 3.27.13: Mandala 3, Sukta 27, Mantra 13

Sukta 3.27

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

ईळेन्यो नमस्यस्तिरस्तमांसि दर्शतः । समग्निरिध्यते वृषा ॥

Transliteration

īḷényo namasyás tirás tamā́ṃsi darśatáḥ | sám agnír idhyate vṛ́ṣā ||

Translation

ईळनीय व नमस्कारार्ह, तमसांच्या पलीकडे दर्शन देणारा—अग्नी पूर्णत्वाने प्रज्वलित होतो; वृषभासारखा बलवान व प्रेरक.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ईळेन्यः: praiseworthy, worthy of invocation
• ईळेन्यः: विशेषणम् (कर्तृपदस्य—अग्नेः)
• Type: Adjective
• Root: ईळेन्य (प्रातिपदिक; from √ईळ्/√इल् ‘to praise, invoke’)

• नमस्यः: to be reverenced, venerable
• नमस्यः: विशेषणम् (कर्तृपदस्य—अग्नेः)
• Type: Adjective
• Root: नमस्य (प्रातिपदिक; from √नम् ‘to bow, revere’)

• तिरः: through, beyond
• तिरः: क्रियाविशेषणम् (गत्यर्थ/व्याप्त्यर्थ—‘through/beyond’)
• Type: Indeclinable
• Root: तिरस् (अव्यय/उपसर्गार्थ; ‘across, beyond, through’)

• तमांसि: darknesses, dark regions
• तमांसि: कर्म (तिरः-गमन/व्याप्तेः)
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)

• दर्शतः: visible, splendid to behold
• दर्शतः: विशेषणम् (कर्तृपदस्य—अग्नेः)
• Type: Adjective
• Root: दृश् (धातु) → दर्शत (कृदन्त-प्रातिपदिक ‘visible, splendid’)

• सम्: together, fully (intensifier)
• सम्: क्रियाविशेषणम्/उपसर्गः (√इध् सह)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग/अव्यय)

• अग्निः: Agni (fire)
• अग्निः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• इध्यते: is kindled, blazes
• इध्यते: क्रिया (कर्तरि प्रयोगः—‘is kindled/blazes’)
• Type: Verb
• Root: √इध् (दीप्तौ/प्रदीप्तौ ‘to kindle, blaze’)

• वृषा: the bull; the mighty one
• वृषा: कर्ता-सम्बन्धि विशेषणम्/अपपद-सम्बोधनम् (अग्नेः)
• Type: Noun (used appositionally) / Adjective
• Root: वृषन्/वृष (प्रातिपदिक ‘bull; virile, mighty’)