Sukta 9
Sukta 2.9
Gṛtsamada (Bhārgava)
Agni
Triṣṭubh
हा सहा-ऋचांचा त्रिष्टुभ सूक्त अग्नीला सर्वज्ञ होतृ म्हणून सिंहासनारूढ करतो—जो याज्ञिक स्थानी आसन घेऊन उपासकांच्या अंतःकरणात स्वतःची स्थापना करतो. त्याच्याकडे विनंती आहे की तो हविर्भाग ऐकून स्वीकारो, समृद्धीची पुष्टी करो, आणि यज्ञाचे नेतृत्व करणारा सर्वोत्तम यजमान/याजक म्हणून कर्म पार पाडो—अपायापासून रक्षण करो तसेच तेजस्वी प्राणशक्ती व धन प्रदान करो.
Mantras
Mantra 1
नि होता होतृषदने विदानस्त्वेषो दीदिवाँ असदत्सुदक्षः । अदब्धव्रतप्रमतिर्वसिष्ठः सहस्रम्भरः शुचिजिह्वो अग्निः ॥
होता होतृ-आसनात अधिष्ठित झाला; मार्ग जाणणारा, तेजस्वी, दीप्तिमान, सुदक्ष। अदब्ध-व्रत व निश्चित प्रज्ञा असलेला वसिष्ठ—शुचि-जिह्वा अग्नी, सहस्र-समृद्धी-धारक—आमच्या अंतरी प्रतिष्ठित झाला.
Mantra 2
त्वं दूतस्त्वमु नः परस्पास्त्वं वस्य आ वृषभ प्रणेता । अग्ने तोकस्य नस्तने तनूनामप्रयुच्छन्दीद्यद्बोधि गोपाः ॥
तू दूत आहेस; तू आमचा दूर-रक्षक आहेस; तू श्रेष्ठाकडे नेणारा नेता आहेस, हे बल-वृषभा। हे अग्ने, आमच्या संततीसाठी आणि आमच्या अस्तित्व-विस्तारासाठी—अप्रयुच्छ, प्रकाशमान—आमच्यात गोपा होऊन जागा हो.
Mantra 3
विधेम ते परमे जन्मन्नग्ने विधेम स्तोमैरवरे सधस्थे । यस्माद्योनेरुदारिथा यजे तं प्र त्वे हवींषि जुहुरे समिद्धे ॥
हे अग्ने! तुझ्या परम जन्मात आम्ही तुझी विधिपूर्वक सेवा करू; आणि प्रकटतेच्या अधः आसनात स्तोत्रांनीही तुझी आराधना करू. ज्या-ज्या योनीतून तू ऊर्ध्व होऊन प्रकट झालास, त्या योनीसाठीच तुला यज्ञ-समर्पण केले जाते; म्हणून तू समिद्ध (प्रज्वलित) झाल्यावर हवि तुझ्याकडेच अग्रसर होऊन आहुतीरूपाने अर्पिले जाते.
Mantra 4
अग्ने यजस्व हविषा यजीयाञ्छ्रुष्टी देष्णमभि गृणीहि राधः । त्वं ह्यसि रयिपती रयीणां त्वं शुक्रस्य वचसो मनोता ॥
हे अग्ने! हविने यजन कर, हे यज्ञास अत्यंत योग्य! श्रवणयुक्त (सावधान) होऊन दान स्वीकार आणि राधस् (समृद्धी) दृढ कर. कारण तूच रयींचा रयिपती आहेस; तूच शुक्ल (दीप्तिमय) वचनाचा मनोता—चिंतक व सिद्धकर्ता—आहेस.
Mantra 5
उभयं ते न क्षीयते वसव्यं दिवेदिवे जायमानस्य दस्म । कृधि क्षुमन्तं जरितारमग्ने कृधि पतिं स्वपत्यस्य रायः ॥
हे दस्म (अद्भुतकर्मी)! तुझे वसव्य (धन) द्विविध आहे आणि क्षीण होत नाही—दिवसेंदिवस, तू निरंतर जन्म घेत असताना. हे अग्ने! जरिता (गायक) याला क्षुमन्त (बलवान) कर; आणि स्वपत्य (सुपुत्रता) व योग्य अधिपत्य देणाऱ्या रयीचा पती त्याला कर.
Mantra 6
सैनानीकेन सुविदत्रो अस्मे यष्टा देवाँ आयजिष्ठः स्वस्ति । अदब्धो गोपा उत नः परस्पा अग्ने द्युमदुत रेवद्दिदीहि ॥
हे सुविदत्र (सुप्रज्ञ) अग्ने! तुझ्या सेनानी-रूप अग्रनेतृत्वाने आमच्यासाठी असा यष्टा हो, जो स्वस्तीसाठी देवांचे सर्वश्रेष्ठ यजन करील. अदब्ध (अपराजित) राहून ज्योतींचा गोपा (रक्षक) हो आणि आमचा दूरस्थ रक्षकही हो; हे अग्ने, द्युमत् (दीप्तिमान) व रेवत् (समृद्धियुक्त) तेजाने आमच्यावर प्रकाश टाक.
Frequently Asked Questions
It asks Agni to take his rightful seat as the priest of the sacrifice, carry the offering properly, listen to the worshippers, and grant well-being, protection, and abundance.
Hotṛ means the officiating priest who recites and performs the offering. The hymn treats Agni as the divine priest who knows the correct path of the rite and mediates between humans and the gods.
Along with the outer fire on the altar, it points to an inner fire—clarity, will, and discerning intelligence—through which prayer becomes effective and life gains light and strength.
Ask anything about Sukta 9 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.