Rig Veda 10.7.5: Mandala 10, Sukta 7, Mantra 5

Sukta 10.7

Devata: Agni

Chandas: Trishtubh (probable; needs verification)

Samhita Patha (Devanagari)

द्युभिर्हितं मित्रमिव प्रयोगं प्रत्नमृत्विजमध्वरस्य जारम् । बाहुभ्यामग्निमायवोऽजनन्त विक्षु होतारं न्यसादयन्त ॥

Transliteration

dyúbhir hitáṃ mitrám iva práyogaṃ pratnám ṛtvíjam adhvarásya jārám | bāhúbhyām agním ā́yavo 'jananta víkṣu hótāraṃ ny àsādayanta ||

Translation

द्युलोकाच्या प्रकाशांत प्रतिष्ठित, मित्रासारखा अग्रगामी, अध्वरयज्ञाचा प्राचीन ऋत्विज्, यज्ञाचा प्रिय—अग्नी. आयवांनी त्याला आपल्या बाहूंनी उत्पन्न केले आणि जनांमध्ये (कुळांमध्ये) होतृला बसविले—मानवी वस्तींत दिव्य संकल्प (केतु) स्थापन करीत.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• द्युभिः: with the heavens / with the lights (of heaven)
• द्युभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: द्यु (प्रातिपदिक) / दिव् (धातु, ‘दीप्तौ/द्युतौ’)

• हि: indeed, for
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• हितम्: placed, set
• हितम्: Karma (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: धा (धातु) → हित (कृदन्त, क्त) / ‘स्थापित/निहित’

• मित्रम्: (like) a friend / Mitra
• मित्रम्: Karma (उपमान-शब्दः, इव-योगे)
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)

• इव: like, as
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव (उपमा-अव्यय)

• प्रयोगम्: the yoking/setting in motion; the application (ritual employment)
• प्रयोगम्: Karma
• Type: Noun
• Root: प्र-युज् (धातु) → प्रयोग (प्रातिपदिक)

• प्रत्नम्: ancient, primeval
• प्रत्नम्: Karma (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: प्रत्न (प्रातिपदिक)

• ऋत्विजम्: the officiating priest (ṛtvij)
• ऋत्विजम्: Karma
• Type: Noun
• Root: ऋत्विज् (प्रातिपदिक; ऋतु + विज्/यज्-सम्बन्धः ‘ऋतौ यजति’)

• अध्वरस्य: of the sacrifice (adhvara)
• अध्वरस्य: Sambandha (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अध्वर (प्रातिपदिक)

• जारम्: the lover / intimate (epithet of Agni)
• जारम्: Karma
• Type: Noun
• Root: जार (प्रातिपदिक)

• बाहुभ्याम्: with (their) two arms
• बाहुभ्याम्: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: बाहु (प्रातिपदिक)

• अग्निम्: Agni (the fire)
• अग्निम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• आयवः: the Āyus / men (the people)
• आयवः: Kartā
• Type: Noun
• Root: आयु/आय (प्रातिपदिक; ‘जीवन/आयु’ से; RV में ‘आयवः’ = मनुष्याः/जनाः) অথবা ‘आयु’ जन-नाम

• अजनन्त: they generated, produced
• अजनन्त: —
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) + अ (अङ्-आगम) → अजनन्

• विक्षु: among the clans/settlements
• विक्षु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: विś् (प्रातिपदिक ‘जन/कुल/ग्राम’) → विक्षु (सप्त. बहु.)

• होतारम्: the Hotṛ-priest / invoker
• होतारम्: Karma
• Type: Noun
• Root: होतृ (प्रातिपदिक)

• नि: down, into position
• नि: —
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/अव्यय)

• असादयन्त: they caused (him) to sit; they installed
• असादयन्त: —
• Type: Verb
• Root: सद् (धातु ‘सीदति/उपवेशन’) + नि/आ (अर्थानुसार) → असादयत् (णिच्)