Rig Veda 10.5.6: Mandala 10, Sukta 5, Mantra 6

Sukta 10.5

Rishi: Dīrghatamas Āucathya (traditional for RV 10.5)

Devata: Skambha / the Supreme support (implicitly connected with Agni’s cosmogonic function in the surrounding hymn)

Chandas: Jagatī (probable for RV 10.5; many verses are Jagatī in indices)

Samhita Patha (Devanagari)

सप्त मर्यादाः कवयस्ततक्षुस्तासामेकामिदभ्यंहुरो गात् । आयोर्ह स्कम्भ उपमस्य नीळे पथां विसर्गे धरुणेषु तस्थौ ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.5.6

Transliteration

saptá maryā́dāḥ kaváyas tatakṣus tā́sām ékām íd abhí aṃhúro gā́t | āyór ha skambhá upamásya nīḷé pathā́ṃ visargé dharuṇéṣu tasthau ||

Translation

कवींनी (ऋषींनी) सत्तेत सात दृढ मर्यादा/सीमा घडवल्या; आणि त्यांपैकी एकच मार्ग आहे—जो ती संकीर्णता (अभ्यंहुरः) पार करू शकते. तेथेच उपम (परम) तत्त्वाचा स्कम्भ (आधार-स्तंभ) आपल्या गुप्त नीळात (रहस्य निवासस्थानी) उभा आहे—पथांच्या विसर्गात (मुक्ति/प्रसारात), धारण करणाऱ्या पायाभूत आधारांमध्ये (धरुणेषु) प्रतिष्ठित.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सप्त: seven
• सप्त: विशेषणम् (कर्तृपदस्य/कर्मपदस्य)
• Type: Adjective/Numeral
• Root: सप्तन् (संख्या-प्रातिपदिक)

• मर्यादाः: boundaries, limits, ordinances
• मर्यादाः: कर्तृ (ततक्षुः इत्यस्य कर्तृपदम्)
• Type: Noun
• Root: मर्यादा (प्रातिपदिक)

• कवयः: seers, sages
• कवयः: कर्तृ (ततक्षुः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: कवि (प्रातिपदिक)

• ततक्षुः: they fashioned, they hewed/constructed
• ततक्षुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: तक्ष् (धातु)

• तासाम्: of those (of them)
• तासाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• एकाम्: one (single)
• एकाम्: कर्म (आहुः/आहुर् इत्यस्य)
• Type: Adjective/Numeral
• Root: एक (संख्या-प्रातिपदिक)

• इत्: indeed, just
• इत्: निपात (एव/खलु-अर्थे)
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (निपात)

• अभि: towards, over
• अभि: दिशा/सम्बन्ध-प्रदर्शक
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• अंहुरः: narrow, constricted (one/way)
• अंहुरः: कर्तृ (गात् इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: अंहुर (प्रातिपदिक; ‘संकीर्ण/संकट/कुटिल’)

• गात्: went, proceeded
• गात्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: गा (धातु)

• आयोः: of the two lives / of lifetime(s)
• आयोः: सम्बन्ध/अधिकारण (सन्दर्भे ‘जीवनयोः/आयुषोः’)
• Type: Noun
• Root: आयु (प्रातिपदिक)

• ह: indeed
• ह: निपात (खलु/ह्यर्थे)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (निपात)

• स्कम्भः: support, prop, pillar
• स्कम्भः: कर्तृ (तस्थौ इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: स्कम्भ (प्रातिपदिक)

• उपमस्य: of the highest/uppermost, of the supreme
• उपमस्य: सम्बन्ध (नीळे इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: उपम (प्रातिपदिक)

• नीळे: in the nest, in the resting-place
• नीळे: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: नीळ (प्रातिपदिक)

• पथाम्: of paths
• पथाम्: सम्बन्ध (विसर्गे इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: पथ्/पन्था (प्रातिपदिक)

• विसर्गे: in the sending-forth, in the release/emanation
• विसर्गे: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: विसर्ग (प्रातिपदिक)

• धरुणेषु: in the supports, in the firm foundations
• धरुणेषु: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: धरुण (प्रातिपदिक)

• तस्थौ: stood, was established
• तस्थौ: क्रिया
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)