Rig Veda 10.38.4: Mandala 10, Sukta 38, Mantra 4

Sukta 10.38

Rishi: Purūṣṭuta (traditional; verify per anukramaṇī)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

यो दभ्रेभिर्हव्यो यश्च भूरिभिर्यो अभीके वरिवोविन्नृषाह्ये । तं विखादे सस्निमद्य श्रुतं नरमर्वाञ्चमिन्द्रमवसे करामहे ॥

Transliteration

yó dabhrebhír hávyo yáś ca bhū́ribhir yó abhī́ke varivo-vín nṛsā́hye | táṃ vi-khā́de sásnim adyá śrutáṃ náram arvā́ñcam índram aváse karāmahe ||

Translation

जो थोड्याशा आणि पुष्कळ हविर्भागानेही आवाहनीय आहे, जो जवळच मनुष्य-विजयी संघर्षात मार्गाची विशालता जाणतो—त्या वेग-प्रेरक, आज प्रसिद्ध वीर इंद्राला आम्ही सहाय्यासाठी आपल्या निकट बोलावितो.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यः: who
• यः: कर्तृ (सम्बन्धः—यः… सः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दभ्रेभिः: with the few (with scant means)
• दभ्रेभिः: करण (सह/उपकरणभावः)
• Type: Adjective
• Root: दभ्र (प्रातिपदिक)

• हव्यः: to be invoked / worthy of oblation
• हव्यः: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: हव्य (प्रातिपदिक; √हु ‘to offer’ से)

• यः: who
• यः: कर्तृ (सम्बन्धः—यः… सः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च

• भूरिभिः: with the many (with abundant means)
• भूरिभिः: करण (सह/उपकरणभावः)
• Type: Adjective
• Root: भूरि (प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: कर्तृ (सम्बन्धः—यः… सः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अभीके: in nearness, at close quarters
• अभीके: अधिकरण (स्थान/सन्निधि)
• Type: Noun
• Root: अभीक (प्रातिपदिक)

• वरिवोवित्: finder of room/relief; bestower of favor
• वरिवोवित्: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: वरिवो-वित् (समास; वरिवस् ‘wide space/favor’ + वित् ‘finder/knower’ < √विद्)

• नृषाह्ये: in the helping of men
• नृषाह्ये: अधिकरण (विषय/क्षेत्र)
• Type: Noun
• Root: नृ-साह्य (समास; नृ ‘men’ + साह्य ‘help/aid’ < √सह)

• तम्: him
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• विखादे: in the cleaving/opening (of the way)
• विखादे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: वि-खाद (प्रातिपदिक; ‘cleaving/opening’ < √खाद/√खद् with वि-)

• सस्निम्: the victorious one / the winner (lit. ‘the conquering’)
• सस्निम्: कर्म (तम्… सस्निम्—विशेषणभावः)
• Type: Noun
• Root: सस्नि (प्रातिपदिक)

• अद्य: today
• अद्य: काल-अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य

• श्रुतम्: renowned, famed (heard-of)
• श्रुतम्: कर्म-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: श्रुत (कृदन्त; √श्रु ‘to hear’)

• नरम्: the man/hero
• नरम्: कर्म (तम्… नरम्—इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)

• अर्वाञ्चम्: coming hither, facing toward us
• अर्वाञ्चम्: कर्म-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: अर्वाञ्च् (प्रातिपदिक)

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• अवसे: for help, for aid
• अवसे: सम्प्रदान (हित/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: अवस् (प्रातिपदिक)

• करामहे: we make / we invoke (for ourselves)
• करामहे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)