Sukta 33
Sukta 10.33
Pūṣan (inner guide) with Viśve Devāḥ as protectors
या सूक्तात पूषनाला “आत” वाहून नेला जाणारा अंतर्गत मार्गदर्शक म्हणून मांडले आहे, तर विश्वे देवाः हे सामूहिक रक्षक म्हणून उभे राहून संकटे व शत्रुत्वपूर्ण शक्तींविरुद्ध संरक्षण देतात. प्रवास–संरक्षण हा भाव येथे नैतिक शिकवणीशी जोडला आहे: देवतांचे व्रत (विश्वधर्म/ऋत) ओलांडू नये; आणि खरी वाढ ही योग्य युजनातून—दैवी व्यवस्थेशी शिस्तबद्ध संरेखनातून—घडते.
Mantras
Mantra 1
प्र मा युयुज्रे प्रयुजो जनानां वहामि स्म पूषणमन्तरेण । विश्वे देवासो अध मामरक्षन्दुःशासुरागादिति घोष आसीत् ॥
मनुष्यांतील अग्रणी मला पुढे जूतीत; मी अंतरी पूषणाला धारण करून वाहत होतो. तेव्हा सर्व देवांनी माझे रक्षण केले—“दुःशासु आला!”—असा घोष उठला.
Mantra 2
सं मा तपन्त्यभितः सपत्नीरिव पर्शवः । नि बाधते अमतिर्नग्नता जसुर्वेर्न वेवीयते मतिः ॥
माझ्या बरगड्या सर्व बाजूंनी मला तापवितात, जणू सवत-मायांसारख्या; अमति (अज्ञान) मला दाबते—नग्नता, क्षीणता. माझी मती भयासारखी थरथरून दूर पळत नाही.
Mantra 3
मूषो न शिश्ना व्यदन्ति माध्य स्तोतारं ते शतक्रतो । सकृत्सु नो मघवन्निन्द्र मृळयाधा पितेव नो भव ॥
हे शतक्रतो! उंदीर जसे कुरतडतात तसे ते माझ्या मध्यस्थ—माझ्याच बळाला—आणि तुझ्या स्तोत्याला कुरतडत आहेत. हे मघवन् इंद्रा! एकदातरी आमच्यावर दया कर; मग तू आम्हांला पित्याप्रमाणे हो.
Mantra 4
कुरुश्रवणमावृणि राजानं त्रासदस्यवम् । मंहिष्ठं वाघतामृषिः ॥
ऋषीने कुरुश्रवण—त्रासदस्यव राजाला—निवडले; तो वाणीच्या गायक स्तोतृजनांसाठी अत्यंत उदार, सर्वाधिक दानशूर होता.
Mantra 5
यस्य मा हरितो रथे तिस्रो वहन्ति साधुया । स्तवै सहस्रदक्षिणे ॥
ज्याचा रथ तीन हरित अश्व वाहतात—तो सहस्र-दक्षिण, दानसमर्थ प्रभू, साधु व कुशल मार्गाने चालणारा—आमच्या स्तवनाने स्तुत होवो.
Mantra 6
यस्य प्रस्वादसो गिर उपमश्रवसः पितुः । क्षेत्रं न रण्वमूचुषे ॥
ज्याच्या वाणीला सतत अधिकाधिक माधुर्य येत जाते—पित्याचा पुत्र उपमश्रवस् याच्या त्या गिरा—त्या रम्य क्षेत्रासारख्या उच्चारल्या गेल्या; विस्तीर्ण, मनोहर शेताप्रमाणे ती वाणी वाढ व कल्याण यांचा आधार ठरते.
Mantra 7
अधि पुत्रोपमश्रवो नपान्मित्रातिथेरिहि । पितुष्टे अस्मि वन्दिता ॥
हे पुत्र उपमश्रवस्, मित्रातिथीचा नपात्, इथे ये. पित्याच्या आधारावर स्थित राहून मी तुझे वंदन करणारा स्तोता आहे; तुला नमस्कार अर्पितो.
Mantra 8
यदीशीयामृतानामुत वा मर्त्यानाम् । जीवेदिन्मघवा मम ॥
जर मी अमृतांमध्ये—किंवा मर्त्यांमध्येही—ईशित्व प्राप्त करू शकलो, तर माझा मघवन् (मघवान्) माझ्या अंतरी निश्चय जिवंत राहो; समृद्धीचा स्वामी माझा प्राण धारण करो.
Mantra 9
न देवानामति व्रतं शतात्मा चन जीवति । तथा युजा वि वावृते ॥
जो देवांच्या व्रताचा अतिक्रम करतो, तो—जणू शंभर आत्मा असल्या तरी—जगत नाही. केवळ सम्यक् युजन (युजा) यानेच मनुष्य विस्तार पावून सत्य-भवनात प्रवृत्त होतो.
Frequently Asked Questions
Pūṣan is the Vedic guide of paths and safe passages. In this hymn he is presented as an inner guide—something the worshipper ‘carries within’ while moving through danger.
The Viśve Devāḥ are the ‘All-Gods,’ a collective form of divine protection. They represent the unified powers that guard the worshipper when threats arise and when one stays aligned with ṛta.
It teaches that no one truly thrives by crossing the gods’ law (vrata). Real growth and freedom come from ‘right yoking’—disciplined alignment of action and mind with divine order.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.