Sukta 17

Mantra 1

त्वष्टा दुहित्रे वहतुं कृणोतीतीदं विश्वं भुवनं समेति । यमस्य माता पर्युह्यमाना महो जाया विवस्वतो ननाश ॥

त्वष्टा आपल्या कन्येसाठी विवाह-यात्रा (वहतु) घडवितो; म्हणून हे सर्व जग—हे अखिल भुवन—एकत्र येते. यमाची माता, नेली जात असता, विवस्वताची महती जाया, एका अवस्थेतून दुसऱ्या अवस्थेत प्रवेश करून अदृश्य झाली.

Mantra 2

अपागूहन्नमृतां मर्त्येभ्यः कृत्वी सवर्णामददुर्विवस्वते । उताश्विनावभरद्यत्तदासीदजहादु द्वा मिथुना सरण्यूः ॥

त्यांनी अमृताला मर्त्यांपासून लपविले; तिची सवर्णा—सदृश-रूप—घडवून विवस्वताला दिली. आणि अश्विनौ जे खरेच होते ते परत आणून दिले; सरण्युने मात्र दोन मिथुन—जुळी जोडी—मागे ठेवली.

Mantra 3

पूषा त्वेतश्च्यावयतु प्र विद्वाननष्टपशुर्भुवनस्य गोपाः । स त्वैतेभ्यः परि ददत्पितृभ्योऽग्निर्देवेभ्यः सुविदत्रियेभ्यः ॥

इथून तुला पुढे नेवो पूषन्—विद्वान, जगाचा गोपा, जो पशुधन हरवत नाही. तो तुला पितरांकडे सोपवो; आणि अग्नी तुला देवांकडे—सुविदत्रियांकडे—सोपवो.

Mantra 4

आयुर्विश्वायुः परि पासति त्वा पूषा त्वा पातु प्रपथे पुरस्तात् । यत्रासते सुकृतो यत्र ते ययुस्तत्र त्वा देवः सविता दधातु ॥

आयु—विश्वायू—तुला सर्व बाजूंनी वेढून रक्षण करो; अग्रपथावर, पुढेच, पूषन् तुझे रक्षण करो. जिथे सुकृत (पुण्यकर्मी) जन बसले आहेत, जिथे तुझे आप्त गेले आहेत, तिथेच देव सविता तुला स्थापन करो—प्रकाशमय लोकाकडे नेणाऱ्या सत्य-प्रेरणेत.

Mantra 5

पूषेमा आशा अनु वेद सर्वाः सो अस्माँ अभयतमेन नेषत् । स्वस्तिदा आघृणिः सर्ववीरोऽप्रयुच्छन्पुर एतु प्रजानन् ॥

पूषन् या सर्व दिशा जाणतात; ते आम्हांला सर्वाधिक निर्भय मार्गाने नेवोत. स्वस्तिदाता, आघृणि (दीप्तिमान), सर्ववीर्यसमृद्ध, अप्रयुच्छन् (अचूक/अव्यर्थ)—मार्ग जाणून ते आमच्या पुढे पुढे जावोत, जेणेकरून आमची यात्रा जागरूक कुशलतेत प्रगती होवो.

Mantra 6

प्रपथे पथामजनिष्ट पूषा प्रपथे दिवः प्रपथे पृथिव्याः । उभे अभि प्रियतमे सधस्थे आ च परा च चरति प्रजानन् ॥

पथांच्या प्रपथावर (उघड्या मार्गावर) पूषन् क्रियाशील होऊन प्रकट होतात—दिवाच्या प्रपथावर, पृथ्वीच्या प्रपथावर. मार्ग जाणून ते ‘आ’ आणि ‘परा’—दोन्हीकडे विचरतात; अस्तित्वाच्या दोन परमप्रिय सधस्थाने आलिंगून, उंची आणि आधार यांच्या मधील यात्रेला मार्गदर्शन करतात.

Mantra 7

सरस्वतीं देवयन्तो हवन्ते सरस्वतीमध्वरे तायमाने । सरस्वतीं सुकृतो अह्वयन्त सरस्वती दाशुषे वार्यं दात् ॥

जे देवभावाकडे वळलेले आहेत ते सरस्वतीला हाक मारतात; पुढे सरकणाऱ्या अध्वर-यज्ञात ते सरस्वतीचे आवाहन करतात. सुकृत—सत्कर्म करणारे—सरस्वतीला बोलावतात; सरस्वती दाशुष (दानकर्ता) यास वरणीय वर देवो—वाणीचे वैभव आणि तेजस्वी वाढ.

Mantra 8

सरस्वति या सरथं ययाथ स्वधाभिर्देवि पितृभिर्मदन्ती । आसद्यास्मिन्बर्हिषि मादयस्वानमीवा इष आ धेह्यस्मे ॥

हे सरस्वती, जी पितरांसह एकाच रथात प्रवास करतेस, स्वधा-शक्तींमध्ये आनंदित होणारी देवि—येऊन या बर्हिष् (पवित्र आसन)ावर बस आणि तृप्त हो. आमच्यात अनमीव—अहिंसित, निर्दोष—इषः, पोषणाच्या प्रेरणा स्थापन कर.

Mantra 9

सरस्वतीं यां पितरो हवन्ते दक्षिणा यज्ञमभिनक्षमाणाः । सहस्रार्घमिळो अत्र भागं रायस्पोषं यजमानेषु धेहि ॥

ज्या सरस्वतीला पितर हाक मारतात, दक्षिणेसह यज्ञ सिद्धीकडे सरकत असताना—ती येथे आमच्यासाठी सहस्रार्घ—हजार मूल्यांनी समृद्ध—योग्य भाग स्थापन करो; आणि यजमानांत रायस्-पोष—संपत्तीचे पोषण, अस्तित्वाची पूर्णता व तेजस्वी समृद्धी—धारण करवो.

Mantra 10

आपो अस्मान्मातरः शुन्धयन्तु घृतेन नो घृतप्वः पुनन्तु । विश्वं हि रिप्रं प्रवहन्ति देवीरुदिदाभ्यः शुचिरा पूत एमि ॥

हे आपः—आमच्या माता—आम्हांला शुद्ध करो; घृत-दीप्त, घृतप्वा जल घृत-प्रभेने आम्हांला पवित्र करो. कारण या देवी सर्व ‘रिप्र’ (दोष-कलुष) वाहून नेतात; त्यांच्यातून उदित होऊन मी शुचि—पूत—दीप्त असा बाहेर येतो.

Mantra 11

द्रप्सश्चस्कन्द प्रथमाँ अनु द्यूनिमं च योनिमनु यश्च पूर्वः । समानं योनिमनु संचरन्तं द्रप्सं जुहोम्यनु सप्त होत्राः ॥

द्रप्स (थेंब) उडी मारून बाहेर पडला—प्रथम दिवसांच्या अनुगामी, या योनि (उत्पत्तीचा आधार) च्या अनुगामी, आणि जे पूर्वी होते त्याच्याही अनुगामी। त्याच समान योनीच्या नियमानुसार संचार करणाऱ्या त्या द्रप्साला मी जुहोमि करतो—सप्त होतृ-शक्तींच्या अनुगमनाने.

Mantra 12

यस्ते द्रप्सः स्कन्दति यस्ते अंशुर्बाहुच्युतो धिषणाया उपस्थात् । अध्वर्योर्वा परि वा यः पवित्रात्तं ते जुहोमि मनसा वषट्कृतम् ॥

तुझा जो द्रप्स (थेंब) घसरून जातो, तुझा जो अंशु (किरण-रस) बाहूपासून—धीषणा उपस्थ (अंक) पासून—पडतो; किंवा अध्वर्यु कडून जो सांडतो, किंवा पवित्र (गाळणी) मधून जो निसटतो—तो मी मनसा, वषट्कृत (वषट् ने संस्कृत) करून, तुलाच अर्पण करतो.

Mantra 13

यस्ते द्रप्सः स्कन्नो यस्ते अंशुरवश्च यः परः स्रुचा । अयं देवो बृहस्पतिः सं तं सिञ्चतु राधसे ॥

हे (सोम), तुझा जो द्रप्सः—थेंब—सांडला, आणि तुझा जो अंशु—किरण-रस—स्रुचा (यज्ञ-चमचा) यांतून खाली वा पलीकडे पडून हरपला; तो सर्व हा देव बृहस्पति आमच्या राधस्—समृद्धी/सिद्धी—साठी गोळा करून एकत्र करून पुन्हा ओतू दे.

Mantra 14

पयस्वतीरोषधयः पयस्वन्मामकं वचः । अपां पयस्वदित्पयस्तेन मा सह शुन्धत ॥

हे पयस्वती ओषधींनो, माझे वचन पयस्वान्—दुग्ध-समृद्ध—करा. आणि अपां पयस्—जलांचे पोषक रस—तेही; त्या पयस् ने मला सह—संपूर्णपणे—शुन्धत, शुद्ध करा.