Sukta 109
Sukta 10.109
Unknown/unspecified in input (traditional Anukramaṇī assigns RV 10.109 to a specific seer; not provided here)
Āpaḥ (Waters) / Ṛta; with Mātariśvan invoked
Triṣṭubh (probable for RV 10.109)
हे सूक्त गंभीर “ब्रह्म-किल्बिष” (पवित्र ऋत-व्यवस्थेचा व ब्राह्मणिक पावित्र्याचा अपमान/अपराध) याचा विचार करते आणि त्या दोषाबद्दल व त्याच्या उपायाबद्दल—विशेषतः ऋतात प्रवाहित होणाऱ्या दिव्य आपः (जलदेवता)—प्रथम बोलतात असे दर्शवते. चुकीने घेतलेले परत देणे (भरपाई/प्रत्यर्पण), दिव्य आपःद्वारे शुद्धीकरण, आणि देवांशी पुन्हा सुसंवादात प्रवेश हे यातील मुख्य प्रतिपादन आहे; परिणामी नव्याने उपासना आणि ऋतात योग्य प्रतिष्ठा पुनःस्थापित होते, तसेच मातारिश्वानचेही आवाहन केलेले आहे.
Mantras
Mantra 1
तेऽवदन्प्रथमा ब्रह्मकिल्बिषेऽकूपारः सलिलो मातरिश्वा । वीळुहरास्तप उग्रो मयोभूरापो देवीः प्रथमजा ऋतेन ॥
ते प्रथम ब्रह्म-किल्बिष (पवित्र वाणीविरुद्ध अपराध) याविषयी बोलले—अकूपार (अपरिमित) सागर, आपः (जल), आणि मातरिश्वा। बळ धारण करणारे, उग्र तप, मयोभू (आनंददाता)—या देव्या आपः, ऋताने प्रथमजाता, ऋतानुसारच प्रवाहित होतात.
Mantra 2
सोमो राजा प्रथमो ब्रह्मजायां पुनः प्रायच्छदहृणीयमानः । अन्वर्तिता वरुणो मित्र आसीदग्निर्होता हस्तगृह्या निनाय ॥
सोम-राजाने सर्वप्रथम ब्रह्मजाया—वाणीची वधू—तिला पुन्हा परत दिले, अधर्म स्वीकारण्यास नकार देत. ऋताचे रक्षक वरुण व मित्र तिच्या मागोमाग होते; आणि अग्नी, होता, तिचा हात धरून तिला पुढे घेऊन गेला.
Mantra 3
हस्तेनैव ग्राह्य आधिरस्या ब्रह्मजायेयमिति चेदवोचन् । न दूताय प्रह्ये तस्थ एषा तथा राष्ट्रं गुपितं क्षत्रियस्य ॥
‘हातानेच तिचे ग्रहण-अधिकार आहे’ असे त्यांनी म्हटले—‘ही ब्रह्माची जाया आहे.’ दूताच्या हाताने पकडून नेण्यास ती उभी राहिली नाही. अशा रीतीने क्षत्रियाचे राष्ट्र ऋताच्या विधानात सुरक्षित—संरक्षित राहते.
Mantra 4
देवा एतस्यामवदन्त पूर्वे सप्तऋषयस्तपसे ये निषेदुः । भीमा जाया ब्राह्मणस्योपनीता दुर्धां दधाति परमे व्योमन् ॥
तिच्याविषयी प्राचीन देवांनी सांगितले; आणि तपसाच्या तेजात आसनस्थ झालेले ते सात ऋषीही सांगतात. ब्राह्मणाची जाया, जेव्हा विधिपूर्वक (धर्ममार्गात) उपनीता होते, तेव्हा सामर्थ्यात भीषण ठरते; ती परम व्योमात दुर्धर फल—कठीण दाय—स्थापित करते.
Mantra 5
ब्रह्मचारी चरति वेविषद्विषः स देवानां भवत्येकमङ्गम् । तेन जायामन्वविन्दद्बृहस्पतिः सोमेन नीतां जुह्वं न देवाः ॥
ब्रह्मचारी विष-शक्तींविरुद्ध थरथरत विचरतो; तो देवांचा एक अवयव होतो. त्या सामर्थ्याने बृहस्पतीने अनुगामिनी जाया पुन्हा प्राप्त केली; सोमाने नीत होऊन ती देवांसाठी जुहू (आहुतीची पळी) जशी—यज्ञकर्मास योग्य—अशी येऊन पोहोचली.
Mantra 6
पुनर्वै देवा अददुः पुनर्मनुष्या उत । राजानः सत्यं कृण्वाना ब्रह्मजायां पुनर्ददुः ॥
पुन्हा देवांनी तिला परत दिले; पुन्हा मनुष्यांनीही. राजे सत्यात स्थित होऊन ब्राह्मणाची जाया पुन्हा परत देतात.
Mantra 7
पुनर्दाय ब्रह्मजायां कृत्वी देवैर्निकिल्बिषम् । ऊर्जं पृथिव्या भक्त्वायोरुगायमुपासते ॥
ब्रह्मजायेला पुन्हा देऊन त्यांनी देवांसह आपले निष्किल्बिष (निर्दोषत्व) केले. पृथ्वीची ऊर्जाशक्ती वाटून घेऊन ते उरुगाय (विस्तृत-गामी) याच्या निकट उपासनेत येतात.
Frequently Asked Questions
It focuses on a serious sacred fault (brahma-kilbiṣa) and explains how Ṛta is restored through truth, purification by the divine Waters (Āpaḥ), and especially by giving back what was wrongly taken.
In the Veda, Waters are divine purifiers and carriers of Ṛta. Here they represent the power that washes away guilt and re-establishes right order when one makes proper restitution.
It means “giving back again”—restitution. The hymn presents restitution as the decisive act that removes the fault and allows one to return to worship and harmony with the gods.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.