Rig Veda 1.95.6: Mandala 1, Sukta 95, Mantra 6

Sukta 1.95

Devata: Enigmatic sovereign power (the ‘lion/child’) becoming dákṣa-pati; consecrated by offerings

Samhita Patha (Devanagari)

उभे भद्रे जोषयेते न मेने गावो न वाश्रा उप तस्थुरेवैः । स दक्षाणां दक्षपतिर्बभूवाञ्जन्ति यं दक्षिणतो हविर्भिः ॥

Transliteration

ubhé bhadré joṣayete ná mene gā́vo ná vāśrā́ úpa tasthur évaiḥ | sá dakṣā́ṇāṃ dákṣa-patir babhūvā́ñ jánti yáṃ dakṣiṇató havírbhiḥ ||

Translation

त्या दोन मंगलमय शक्ती त्याला प्रेमाने स्वीकारतात; तो डगमगत नाही. रंभणाऱ्या गायींसारख्या, आपल्या-आपल्या प्रेरणा-वेगांसह त्या त्याच्या जवळ येऊन उभ्या राहतात. तो कौशल्यशक्तींचा स्वामी—दक्षपती—झाला आहे; त्याला ते उजव्या बाजूने हवि-आहुत्यांनी अभिषिक्त करतात.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• उभे: both (two, f.)
• उभे: कर्तृ (जोṣयेते इत्यस्य) / विशेषणम्
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: उभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / उभय

• भद्रे: auspicious, good
• भद्रे: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)

• जोṣयेते: they two enjoy/are pleased (with), take delight
• जोṣयेते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: जुष् (धातु; सेवने/प्रीतौ) → जोषयति (णिच्)

• न: not
• न: सम्बन्ध/निषेध
• Type: Indeclinable
• Root: न

• मेने: he has thought/deemed
• मेने: क्रिया
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु; मन्यते/मन्यते ‘to think, deem’)

• गावः: cows
• गावः: कर्तृ (तस्थुरे इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• न: like
• न: सम्बन्ध (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: न

• वाश्राः: lowing, bellowing
• वाश्राः: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: वाश्र (प्रातिपदिक; ‘lowing/bleating’—विशेषणरूपेण)

• उप: near, up to
• उप: क्रियाविशेषण (तस्थुरे सह)
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: उप

• तस्थुरे: they have stood, have taken their place
• तस्थुरे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु; तिष्ठति) → स्था-परफेक्ट

• एवैः: indeed, just, precisely
• एवैः: सम्बन्ध/निपात (बलवचनम्)
• Type: Indeclinable (particle with Vedic inflectional ending)
• Root: एव (निपात) + इः/ए (वेदिक-विभक्ति-प्रत्ययः) → एवैः

• सः: he
• सः: कर्तृ (बभूवान् इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दक्षाणाम्: of the skilled/able ones; of the powers
• दक्षाणाम्: सम्बन्ध (षष्ठी: ‘of the…’)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)

• दक्षपतिः: lord/master of skill (or of the capable ones)
• दक्षपतिः: कर्तृ (बभूवान् इत्यस्य; सः इत्यस्य विधेयः)
• Type: Noun
• Root: दक्षपति (समास: दक्ष + पति)

• बभूवान्: has become, became
• बभूवान्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: भू (धातु; भवति) → परफेक्ट

• जन्ति: they beget/produce
• जन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु; जनति ‘to beget/produce’) / वैदिक-प्रयोगः

• यम्: whom
• यम्: कर्म (जन्ति इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दक्षिणतः: from the right/southern side
• दक्षिणतः: अधिकरण/दिशा-निर्देश (हविर्भिः सह ‘from the south/right’)
• Type: Indeclinable (adverb)
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित-अव्यय)

• हविर्भिः: with oblations
• हविर्भिः: करण (यजन/जनन-क्रियायाः साधनम्)
• Type: Noun
• Root: हविस् (प्रातिपदिक)