Rig Veda 1.67.4: Mandala 1, Sukta 67, Mantra 4

Sukta 1.67

Rishi: Gṛtsamada

Devata: Agni (as awakener of dhī and shaper of mantra-power)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

विदन्तीमत्र नरो धियंधा हृदा यत्तष्टान्मन्त्राँ अशंसन् ॥

Transliteration

vidántīm átra náro dhiyam-dhā́ hṛdā́ yát taṣṭā́n mantrā́n áśaṃsan

Translation

इथे धियं-धा—विचार धारण करणारे नर—तिला (धिया/प्रज्ञा) प्राप्त करतात; हृदयाने ते तष्ट (घडविलेले/रचिलेले) मंत्र स्तुतितात—अंतरी घडविलेले सत्य-रूप.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• विदन्तीम्: the knowing/finding (one)
• विदन्तीम्: कर्म (object of अशंसन्) / विशेषण (धियम्)
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: विद् (√vid ‘to know, find’) → विदन्ती (वर्तमान-कृदन्त, शतृ) + -म्

• अत्र: here
• अत्र: अधिकरण (locative sense: ‘here’)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)

• नरः: men, heroes
• नरः: कर्ता (of अशंसन्)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)

• धियंधाः: thought-setters, inspired ones
• धियंधाः: कर्ता (apposition to नरः)
• Type: Noun (compound epithet)
• Root: धि (प्रातिपदिक ‘thought, insight’) + √धा (‘to place, set’) → धियं-धा (बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास: ‘whose placing is thought’ / ‘thought-placing’)

• हृदा: with the heart
• हृदा: करण (instrument: ‘with/by the heart’)
• Type: Noun
• Root: हृद् (प्रातिपदिक)

• यत्: which, that
• यत्: कर्म (of तष्टान्, and semantically of अशंसन्)
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• तष्टान्: fashioned, wrought
• तष्टान्: कर्म-विशेषण (qualifier of मन्त्रान्)
• Type: Participle
• Root: √तक्ष् (to fashion, carve) → तष्ट (भूतकृदन्त, क्त) + -आन्

• मन्त्रान्: hymns, sacred formulas
• मन्त्रान्: कर्म (object of अशंसन्)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)

• अशंसन्: they praised/recited
• अशंसन्: क्रिया (main verb; governs नरः/धियंधाः as kartā and मन्त्रान् as karma)
• Type: Verb
• Root: √शंस् (to praise, recite) with augment a- → अशंसन्