Sukta 54

Mantra 1

मा नो अस्मिन्मघवन्पृत्स्वंहसि नहि ते अन्तः शवसः परीणशे । अक्रन्दयो नद्यो रोरुवद्वना कथा न क्षोणीर्भियसा समारत ॥

हे मघवन् (इंद्रा)! या रणभूमीत आम्हाला पाप व क्लेशाच्या संकुचिततेत सोडू नकोस; कारण तुझ्या बळाला ना अंत आहे, ना क्षय. तू नद्यांना आक्रोश करायला लावलेस, वनांना गर्जायला लावलेस; मग तुझ्या वेगवान धडकेच्या भयाने पृथ्वीचे विस्तीर्ण प्रदेश एकत्र का थरथरू नयेत?

Mantra 2

अर्चा शक्राय शाकिने शचीवते शृण्वन्तमिन्द्रं महयन्नभि ष्टुहि । यो धृष्णुना शवसा रोदसी उभे वृषा वृषत्वा वृषभो न्यृञ्जते ॥

शक्र, समर्थ, शचीवान् (शची-सम्पन्न) इंद्रासाठी स्तुती गा; ऐकणाऱ्या इंद्राचे महिमान करून त्याच्यासमोर स्तवन कर. तो धृष्ट (निर्भय) बळाने द्यावा व पृथ्वी—दोन्ही—हलवितो; वृषत्व (वृष-स्वभाव) धारण करून वृषभ होऊन, बलवान वृषभाप्रमाणे जगांना वश करून त्यांना युग्मित करतो.

Mantra 3

अर्चा दिवे बृहते शूष्यं वचः स्वक्षत्रं यस्य धृषतो धृषन्मनः । बृहच्छ्रवा असुरो बर्हणा कृतः पुरो हरिभ्यां वृषभो रथो हि षः ॥

विशाल द्युलोकासाठी हे प्रबळ वचन-स्तवन गा; ज्याचे स्वक्षत्र (स्व-अधिकार) आहे, ज्याचे धृष्ट मन धृष्टतेने पुढे झेपावते. तो बृहच्छ्रवा (विस्तृत कीर्तीचा), असुर (प्रभु-शक्ती) आहे, वाढ घडविणारा; अग्रभागासाठी घडविलेला—त्याचा वृषभ-रथ दोन हरि (ताम्रवर्ण) अश्वांनी युक्त आहे.

Mantra 4

त्वं दिवो बृहतः सानु कोपयोऽव त्मना धृषता शम्बरं भिनत् । यन्मायिनो व्रन्दिनो मन्दिना धृषच्छितां गभस्तिमशनिं पृतन्यसि ॥

तू विशाल द्युलोकाच्या सानु (शिखर-धार) ला कंपित करतोस; आपल्या स्वबळाने, धृष्ट होऊन, शंबराला भेदून टाकतोस. मायी (माया-धारी), व्रन्दिन् (प्रतिरोधी) याच्याविरुद्ध तू जेव्हा युद्ध करतोस, तेव्हा धृष्ट-तीक्ष्ण गभस्ति (हात) मध्ये धारण केलेली अशनि (वज्र) घेऊन रणात प्रवृत्त होतोस.

Mantra 5

नि यद्वृणक्षि श्वसनस्य मूर्धनि शुष्णस्य चिद्व्रन्दिनो रोरुवद्वना । प्राचीनेन मनसा बर्हणावता यदद्या चित्कृणवः कस्त्वा परि ॥

जेव्हा तू श्वसनाच्या मस्तकावर प्रहार करतोस—आणि प्रतिरोधी शुष्णावरही—तेव्हा अरण्ये गर्जून उठतात. वृद्धीने समृद्ध, अग्रगामी मनाने तू आजही जे काही करतोस—तुला सर्वतोमुखी वेढून कोण सामावू शकेल?

Mantra 6

त्वमाविथ नर्यं तुर्वशं यदुं त्वं तुर्वीतिं वय्यं शतक्रतो । त्वं रथमेतशं कृत्व्ये धने त्वं पुरो नवतिं दम्भयो नव ॥

तू नर्य, तुर्वश, यदु यांना सहाय्य केलेस; हे शतक्रतो, तू तुर्वीति व वय्य यांनाही वाचविले आहेस. कर्म-विजयासाठी तू वेगवान रथ घडविलास; तू नव्याण्णव दुर्गे फोडून चुरडलीस.

Mantra 7

स घा राजा सत्पतिः शूशुवज्जनो रातहव्यः प्रति यः शासमिन्वति । उक्था वा यो अभिगृणाति राधसा दानुरस्मा उपरा पिन्वते दिवः ॥

तोच खरोखर राजा—सत्याचा स्वामी—उत्सुक जनांचा; अर्पित हाक स्वीकारणारा; शासनाला पुढे नेणारा. किंवा जो समृद्धीसह त्याच्यासाठी उक्थांचे गायन करतो—त्याच्यासाठी दानु (प्रवाही दात्री) स्वर्गातून वरच्या धारांना उफाळून वाढविते.

Mantra 8

असमं क्षत्रमसमा मनीषा प्र सोमपा अपसा सन्तु नेमे । ये त इन्द्र ददुषो वर्धयन्ति महि क्षत्रं स्थविरं वृष्ण्यं च ॥

असम आहे तुझे क्षत्र (राज्य-पराक्रम), असम आहे तुझी मनीषा (प्रज्ञा); हे सोमपान करणारे कर्मांसह पुढे जावोत—असे होवो. हे इंद्रा, जे तुला दान देऊन वाढवितात, ते तुझे महान क्षत्र—दृढ, स्थिर व चिरस्थायी—आणि तुझे वृष्ण्य (वृषभ-बल) हेही वाढवितात.

Mantra 9

तुभ्येदेते बहुला अद्रिदुग्धाश्चमूषदश्चमसा इन्द्रपानाः । व्यश्नुहि तर्पया काममेषामथा मनो वसुदेयाय कृष्व ॥

तुझ्यासाठीच ही अनेक सोमपात्रे—अद्रि (शिला)ने पिळलेली, चमूषद (थाळ्यां)वर ठेवलेली—इंद्रपानासाठी ही चमस (कप) आहेत. तू पूर्णपणे आस्वाद घे; यांची कामना तृप्त कर. मग आमचे मन वसु-देय (खऱ्या धनाचे दान) यासाठी घडव.

Mantra 10

अपामतिष्ठद्धरुणह्वरं तमोऽन्तर्वृत्रस्य जठरेषु पर्वतः । अभीमिन्द्रो नद्यो वव्रिणा हिता विश्वा अनुष्ठाः प्रवणेषु जिघ्नते ॥

अप् (जल) यांच्या वर पर्वत उभा होता—डोलणारा अंधार—वृत्राच्या उदरांत. त्यावर इंद्राने आघात केला; वेढून रोखून धरलेल्या नद्या मुक्त झाल्या—प्रत्येकीला आपला मार्ग मिळून, उतारांवरून वेगाने फूटून धावतात.

Mantra 11

स शेवृधमधि धा द्युम्नमस्मे महि क्षत्रं जनाषाळिन्द्र तव्यम् । रक्षा च नो मघोनः पाहि सूरीन्राये च नः स्वपत्या इषे धाः ॥

आमच्यावर सदैव वाढणारे तेजस्वी द्युम्न अधिष्ठित कर; हे जनांसाठी जय मिळविणाऱ्या इंद्रा, आमच्यात महान व प्रभुत्वशाली क्षत्र-बल स्थापन कर. हे मघवन्, आमचे रक्षण कर; आमच्या सूरी (ऋषि-द्रष्टे) जनांचे संरक्षण कर; आणि आमच्यासाठी राय (समृद्धी) व स्वपत्य (सुखी संतती/गृहसम्पदा) यांसाठी इषा (पोषक अन्न-बल) धारण कर, प्रदान कर.