Rig Veda 1.3.12: Mandala 1, Sukta 3, Mantra 12

Sukta 1.3

Rishi: Madhucchandā Vaiśvāmitra (traditional attribution for RV 1.1–1.11; RV 1.3 commonly placed under Vaiśvāmitra-collection—exact rishi for this specific mantra varies by anukramaṇī traditions)

Devata: Sarasvatī (as inspirer of dhī and luminous guidance)

Chandas: Gāyatrī (3 pādas of 8 syllables; standard for early Mandala 1 invocations)

Samhita Patha (Devanagari)

महो अर्णः सरस्वती प्र चेतयति केतुना । धियो विश्वा वि राजति ॥

Transliteration

maho arṇaḥ sárasvatī prá cétayati ketúnā | dhíyo víśvā ví rājati ||

Translation

महान अर्णः—सरस्वती—केतुने (विवेक-ध्वजा) प्रचेतयति; आणि सर्व धिया पूर्ण तेजाने विराजतात.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• महो: great, vast
• महो: विशेषणम् (कर्म/अधिकरण-सम्बद्धम्; ‘अर्णः’ इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक) → महा-

• अर्णः: flood, wave, stream (waters)
• अर्णः: कर्तृ (प्रचेत्तयति इत्यस्य कर्ता; सरस्वती-सम्बद्धं ‘महद् अर्णः’)
• Type: Noun
• Root: अर्णस् (प्रातिपदिक)

• सरस्वती: Sarasvatī (the goddess/river)
• सरस्वती: कर्तृ (प्रचेत्तयति, विराजति—उभयोः कर्ता)
• Type: Noun (proper/theonym)
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)

• प्र: forth, forward, fully
• प्र: क्रियाविशेषणम् (प्रचेत्तयति इत्यस्य)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• चेतयति: makes known, causes to perceive, awakens
• चेतयति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: चि/चित् (धातु: ‘to perceive, notice’) → चेतयति (णिच्-प्रयोगः)

• केतुना: by (her) banner/sign, by her light/mark
• केतुना: करणम्
• Type: Noun
• Root: केतु (प्रातिपदिक)

• धियः: thoughts, insights, prayers
• धियः: कर्म (विराजति इत्यस्य; ‘धियः’ = thoughts/insights that shine)
• Type: Noun
• Root: धी (प्रातिपदिक)

• विश्वाः: all
• विश्वाः: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• वि: apart, widely, distinctly
• वि: क्रियाविशेषणम् (राजति इत्यस्य)
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• राजति: shines, is resplendent
• राजति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: राज् (धातु: ‘to shine, be splendid’)