Sukta 13
Sukta 1.13
Medhātithi Kāṇva (traditional attribution for RV 1.13)
Agni
Gāyatrī
ऋग्वेद १.१३ हे संक्षिप्त आवाहनपर सूक्त आहे; यात अग्नीला होतृ व दूत म्हणून प्रज्वलित करून, त्यांनी देवांना यज्ञात आणावे आणि आहुती फलदायी करावी अशी प्रार्थना केली आहे. मंत्रांची मांडणी जणू विधीतील ‘नावांची हाक’ अशी पुढे सरकते—रात्रि व उषा यांसह प्रमुख देवशक्तींना बर्हिसावर बसून सहभागी होण्यास बोलावते—आणि शेवटी ‘स्वाहा’सह सिद्ध झालेल्या गृह्य यज्ञात देव एकत्र येऊन यजमानाला बळ देोत अशी कामना करून समाप्त होते.
Mantras
Mantra 1
सुसमिद्धो न आ वह देवाँ अग्ने हविष्मते । होतः पावक यक्षि च ॥
हे अग्ने, सु-समिद्ध होऊन, हविष्मतासाठी देवांना आमच्याकडे आण. हे होतः, हे पावक, यज् (यज्ञकर्म) कर आणि (अंतरी) ग्रहणही कर.
Mantra 2
मधुमन्तं तनूनपाद्यज्ञं देवेषु नः कवे । अद्या कृणुहि वीतये ॥
हे तनूनपात्, हे कवे! देवांमध्ये आमचा यज्ञ मधुमय कर; आज तो ‘वीतये’—देवांच्या आनंददायी आगमन व आस्वादनासाठी—सुसज्ज कर.
Mantra 3
नराशंसमिह प्रियमस्मिन्यज्ञ उप ह्वये । मधुजिह्वं हविष्कृतम् ॥
नराशंस—प्रिय—यास मी येथे या यज्ञात आवाहन करतो; मधुजिह्व, हविष्कृत—हविष्य घडविणारा—त्यालाच बोलावितो.
Mantra 4
अग्ने सुखतमे रथे देवाँ ईळित आ वह । असि होता मनुर्हितः ॥
हे अग्ने, अतिसुखद रथावर—स्तुत्य असलेल्या तू—देवांना येथे आण; तू मनूने स्थापिलेला होतृ आहेस.
Mantra 5
स्तृणीत बर्हिरानुषग्घृतपृष्ठं मनीषिणः । यत्रामृतस्य चक्षणम् ॥
हे मनीषी जनहो, घृतपृष्ठ (घृतपृष्ठं) असलेले बर्हिस् क्रमाने पसरवा—जिथे अमृताचे दर्शन (चक्षण) होते तिथेच.
Mantra 6
वि श्रयन्तामृतावृधो द्वारो देवीरसश्चतः । अद्या नूनं च यष्टवे ॥
ऋत वाढविणाऱ्या, अच्युत अशा दिव्य द्वार-देव्या सर्व बाजूंनी विस्तृत होऊन उघडोत—आज, आत्ताच, यज्ञात यष्टवे (अर्पणासाठी).
Mantra 7
नक्तोषासा सुपेशसास्मिन्यज्ञ उप ह्वये । इदं नो बर्हिरासदे ॥
सुंदररूपा रात्रि आणि उषा यांना मी या यज्ञाजवळ आवाहन करतो; त्या आमच्या या बर्हिसावर आसनस्थ होवोत.
Mantra 8
ता सुजिह्वा उप ह्वये होतारा दैव्या कवी । यज्ञं नो यक्षतामिमम् ॥
त्या दोन सुजिह्वा (सुंदर-जिह्वा) यांना मी जवळ बोलावितो—दैवी दोन होतृ, कवी (ऋषि-प्रज्ञासंपन्न); त्यांनी आमच्यासाठी हा यज्ञ यजन करावा.
Mantra 9
इळा सरस्वती मही तिस्रो देवीर्मयोभुवः । बर्हिः सीदन्त्वस्रिधः ॥
इळा, सरस्वती, महती मही—या तिन्ही मयोभू (आनंददायिनी) देव्या; त्या अस्रिध (अक्षत, निर्दोष) होऊन बर्हिस्वर आसनस्थ व्हाव्यात.
Mantra 10
इह त्वष्टारमग्रियं विश्वरूपमुप ह्वये । अस्माकमस्तु केवलः ॥
इथे मी त्वष्ट्याला—अग्रिय (अग्रगण्य), विश्वरूप—जवळ बोलावितो; तो आमच्यासाठी केवळ (पूर्णतः) आपलाच होवो.
Mantra 11
अव सृजा वनस्पते देव देवेभ्यो हविः । प्र दातुरस्तु चेतनम् ॥
हे वनस्पते (काष्ठाधिपती), देवांसाठीचे हवि सोडून दे, पुढे पाठव. दात्याचे चेतन (जाणीव) जागृत होवो आणि अग्रसर होवो.
Mantra 12
स्वाहा यज्ञं कृणोतनेन्द्राय यज्वनो गृहे । तत्र देवाँ उप ह्वये ॥
स्वाहा—यजमानाच्या घरी इंद्रासाठी यज्ञ सिद्ध करा. तेथेच मी देवांना समीप आवाहन करतो.
Frequently Asked Questions
It is an invitation hymn: Agni is kindled and asked to bring the gods to the sacrifice, seat them on the barhis, and make the offerings reach them effectively.
Night and Dawn mark the sacred transitions of time; invoking them aligns the ritual with cosmic order and signals an auspicious moment for divine presence at the yajña.
“Svāhā” is the offering-call that seals an oblation; here it declares the sacrifice properly prepared (especially for Indra) and invites the gods to gather in the sacrificer’s home-rite.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.