Sukta 119

Mantra 1

आ वां रथं पुरुमायं मनोजुवं जीराश्वं यज्ञियं जीवसे हुवे । सहस्रकेतुं वनिनं शतद्वसुं श्रुष्टीवानं वरिवोधामभि प्रयः ॥

हे तुम्हा दोघांनो! मी तुमच्या रथाला हाक देतो—बहुशक्तिमान, मनोजवाने धावणारा, वेगवान अश्वांनी युक्त, यज्ञयोग्य—जेणेकरून आम्ही खरेच जगू. सहस्रकेतू, विजयदायी, शतवसु-समृद्ध, श्रवणशील, मार्ग-विस्तारक—आमच्या ‘प्रयः’ (अर्पण) कडे अभिमुख ये.

Mantra 2

ऊर्ध्वा धीतिः प्रत्यस्य प्रयामन्यधायि शस्मन्त्समयन्त आ दिशः । स्वदामि घर्मं प्रति यन्त्यूतय आ वामूर्जानी रथमश्विनारुहत् ॥

ऊर्ध्व होत जाणारी धीती (प्रेरित बुद्धी) या प्रगतीच्या मार्गावर त्याच्या पुढे स्थापन होते; दिशा स्तुतीकडे एकत्र येऊन जमतात. मी घर्म (उष्ण अर्घ्य/हविः) मधुर करतो; सहाय्ये त्याकडे सरकून येतात. आणि हे अश्विनौ, ऊर्जानी (ऊर्जा-शक्ती) स्वतः तुमच्या रथावर आरूढ होते.

Mantra 3

सं यन्मिथः पस्पृधानासो अग्मत शुभे मखा अमिता जायवो रणे । युवोरह प्रवणे चेकिते रथो यदश्विना वहथः सूरिमा वरम् ॥

जेव्हा प्रतिस्पर्धी परस्परांशी झुंजत, शुभ मखात (सुंदर यज्ञ/स्पर्धेत) एकत्र येतात—अमित शक्ती रणात विजयासाठी धाव घेतात—तेव्हा, हे अश्विनौ, उतारावर तुमचा रथ खरोखरच प्रकट होतो, जेव्हा तुम्ही वीराला वरणीय वर (श्रेष्ठ वरदान) कडे वाहून नेता.

Mantra 4

युवं भुज्युं भुरमाणं विभिर्गतं स्वयुक्तिभिर्निवहन्ता पितृभ्य आ । यासिष्टं वर्तिर्वृषणा विजेन्यं दिवोदासाय महि चेति वामवः ॥

तुम्ही दोघांनी भुज्युला—लाटांत उधळत-भटकत, तरंगांच्या मध्ये हरवलेला—स्वयुक्ति (स्वतः जुळलेल्या) शक्तींनी उचलून पितृभ्यःकडे (सुरक्षित किनाऱ्याकडे) परत आणले. हे वृषणौ (बलवानो), तुम्ही विजयदायी मार्गावर प्रवास केला; दिवोदासासाठी तुमचे महान् अवः (सहाय/रक्षण) स्पष्टपणे प्रकट होते.

Mantra 5

युवोरश्विना वपुषे युवायुजं रथं वाणी येमतुरस्य शर्ध्यम् । आ वां पतित्वं सख्याय जग्मुषी योषावृणीत जेन्या युवां पती ॥

हे अश्विनौ! तुमच्या तेजस्वी रूपासाठी वाणीने तुमच्या गणाचा, यौवनाने युक्त असा रथ जुंपला. सख्यभावासाठी येऊन पोचलेल्या एका कन्येने तुमचे पतित्व निवडले—तुम्हा दोघांनाही पती म्हणून वरण केले.

Mantra 6

युवं रेभं परिषूतेरुरुष्यथो हिमेन घर्मं परितप्तमत्रये । युवं शयोरवसं पिप्यथुर्गवि प्र दीर्घेण वन्दनस्तार्यायुषा ॥

तुम्ही दोघे रेब्हाला वेढून टाकणाऱ्या दाबापासून वाचवता; आणि अत्रीसाठी अतितप्त झालेला घर्म (उष्णता) हिम-शीतलतेने शांत करता. तुम्ही शयुची रक्षणकारी मदत फुलवता व वाढवता; आणि वन्दनाला ‘गो’च्या प्रकाशमय क्षेत्रात दीर्घायुष्याकडे पार नेताता.

Mantra 7

युवं वन्दनं निॠतं जरण्यया रथं न दस्रा करणा समिन्वथः । क्षेत्रादा विप्रं जनथो विपन्यया प्र वामत्र विधते दंसना भुवत् ॥

हे दस्रौ! तुम्ही दोघे निऋतीच्या अधीन पडलेल्या वन्दनाला (विनाश-लोकातून) मुक्त करता—जसे कारागीर चालण्यासाठी रथ पुन्हा सज्ज करतात. तुम्ही अद्भुत शक्तीने क्षेत्रातून विप्र (ऋषी) निर्माण करता. अंतरी ऋत स्थापन करण्यासाठी परिश्रम करणाऱ्या उपासकासाठी येथे तुमची कौशल्यकर्मे प्रकट होवोत.

Mantra 8

अगच्छतं कृपमाणं परावति पितुः स्वस्य त्यजसा निबाधितम् । स्वर्वतीरित ऊतीर्युवोरह चित्रा अभीके अभवन्नभिष्टयः ॥

तुम्ही दोघे दूर परावतीत मदतीसाठी करुण आर्त हाक देणाऱ्याकडे गेलात; तो आपल्या स्वतःच्या पित्याच्या प्रबळ तेज/बलाने दडपला गेला होता. आणि खरोखरच तुमच्या स्वर्वती (स्वर्गीय प्रकाशयुक्त) ऊती तेथे जवळ येऊन अद्भुत रीतीने फलदायी झाल्या—समीपच खऱ्या अभिष्ट-फलरूप ठरल्या.

Mantra 9

उत स्या वां मधुमन्मक्षिकारपन्मदे सोमस्यौशिजो हुवन्यति । युवं दधीचो मन आ विवासथोऽथा शिरः प्रति वामश्व्यं वदत् ॥

आणि तुमची ती मधुमती मक्षिका (मधु-धारिणी मधमाशी) सोमाच्या मदात गुंजारव करत येते; उशिजाचा पुत्र तुम्हाला हाक मारतो. तुम्ही दोघांनी दधीचीचे मन उज्ज्वल स्वागताकडे वळवले/नेले; मग अश्व-शिर (घोड्याचे शिर) तुमच्याशी प्रत्युत्तराने बोलले—गूढ रहस्य उलगडणारे वचन.

Mantra 10

युवं पेदवे पुरुवारमश्विना स्पृधां श्वेतं तरुतारं दुवस्यथः । शर्यैरभिद्युं पृतनासु दुष्टरं चर्कृत्यमिन्द्रमिव चर्षणीसहम् ॥

हे अश्विनौ, तुम्ही दोघे पेदूसाठी त्या बहुदानशील—‘श्वेत’—ला मान/सेवेत प्रतिष्ठित करता; तो स्पर्धांचा अतिक्रमी विजेता आहे. शर्य (अस्त्र)ांनी दीप्त, रणांत दुस्तर, दृढ कर्मांचा कर्ता—इंद्राप्रमाणे, जो मानवसमूहांना सहन/धारण करणारा (चर्षणीसह) आहे.